Tầng lánh nạn là một tầng (hoặc một phần tầng) trong nhà rất cao được để trống, bảo vệ chống cháy và chống khói, để người đang thoát xuống có chỗ dừng lại an toàn; gian lánh nạn là khoảng không gian nhỏ hơn, nằm ngay trên các tầng thường, nơi người không tự đi xuống được có thể chờ lực lượng cứu nạn. Cả hai là chỗ chờ có tính toán, khác hẳn việc tự tìm một góc nào đó để trốn.
Không phải chung cư nào cũng có. Quy chuẩn an toàn cháy cho nhà và công trình (QCVN 06) đặt yêu cầu theo chiều cao và đặc điểm toà nhà; ngưỡng cụ thể do người thiết kế và cơ quan PCCC đối chiếu theo bản hiện hành. Bài này giúp cư dân nhận ra những không gian đó trong toà mình, hiểu chúng hoạt động thế nào và cùng ban quản lý giữ cho chúng dùng được.
Vì sao nhà rất cao cần chỗ dừng giữa đường thoát
Đi bộ xuống ba bốn mươi tầng không phải việc vài phút. Với người khoẻ, quãng đường đó đã mệt; với người lớn tuổi, phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ hay người có bệnh tim phổi, đó là thử thách thật. Khi hàng trăm người cùng đổ vào một buồng thang, tốc độ còn chậm hơn nữa vì phải nhường nhau ở các chiếu nghỉ. Trong khi đó, khói có thể lan vào buồng thang ở một tầng nào đó phía dưới.
Tầng lánh nạn giải bài toán đó bằng cách chia đường thoát thành nhiều chặng. Người đi xuống có thể dừng ở tầng lánh nạn để thở, để người đi sau vượt lên, hoặc để chờ khi đoạn thang phía dưới tạm thời không đi được. Không gian ở đó thoáng hoặc được cấp khí sạch, có chiếu sáng sự cố, có kết nối với buồng thang và thường với thang máy chữa cháy, nên lực lượng cứu nạn tiếp cận được.
Gian lánh nạn giải một bài toán khác: những người không thể tự đi cầu thang. Người ngồi xe lăn, người vừa mổ, người già yếu cần một chỗ được bảo vệ ngay trên tầng của mình, đủ an toàn để chờ lực lượng chữa cháy tới đưa xuống bằng thang máy chữa cháy hoặc bằng cách khiêng. Ý tưởng này có trong nhiều bộ quy chuẩn quốc tế dưới tên gọi khu vực lánh nạn cho người khuyết tật.
Tầng lánh nạn và gian lánh nạn khác nhau thế nào
Bảng dưới so ở mức nguyên lý để cư dân phân biệt. Thiết kế cụ thể của từng toà phụ thuộc hồ sơ thẩm định, nghiệm thu PCCC của toà đó.
| Tiêu chí | Tầng lánh nạn | Gian lánh nạn |
|---|---|---|
| Quy mô | Cả một tầng hoặc phần lớn diện tích một tầng | Một khoảng không gian nhỏ trên tầng thường |
| Vị trí | Cách nhau một số tầng trong nhà rất cao, thường kết hợp với tầng kỹ thuật | Gần buồng thang bộ hoặc sảnh thang máy chữa cháy |
| Dành cho ai | Mọi người đang thoát xuống cần dừng chân hoặc chờ | Chủ yếu người không tự đi xuống được và người đi cùng họ |
| Cách bảo vệ | Tường, sàn ngăn cháy; thông gió tự nhiên hoặc cấp khí; chiếu sáng sự cố | Ngăn cháy, ngăn khói với phần còn lại của tầng; thường có phương tiện liên lạc |
| Cư dân có thấy hằng ngày không | Thường thấy: một tầng trống, không có căn hộ, có chỉ dẫn riêng | Khó nhận ra nếu không được chỉ; có thể trông như một sảnh nhỏ có cửa |
Nếu toà nhà bạn ở có những không gian này, ban quản lý phải biết chính xác chúng ở đâu và đưa vào phương án thoát nạn. Nếu toà không có, đó không nhất thiết là thiếu sót: nhà chưa tới ngưỡng chiều cao mà quy chuẩn yêu cầu thì không bắt buộc.
Khi nào cư dân nên dừng ở tầng lánh nạn
Khi đoạn thang phía dưới có khói. Thay vì quay lên căn hộ hay đi xuyên qua khói, bạn ra tầng lánh nạn gần nhất, báo vị trí qua 114 hoặc qua người phụ trách của toà nhà và chờ hướng dẫn.
Khi người đi cùng không còn sức. Người già, trẻ nhỏ, người có bệnh nền cần nghỉ. Dừng giữa chiếu nghỉ làm tắc buồng thang; dừng ở tầng lánh nạn thì không.
Khi được hướng dẫn qua loa hoặc bởi lực lượng cứu nạn. Một số phương án sơ tán cho phép người ở các tầng trên tập trung tại tầng lánh nạn rồi xuống theo đợt, để buồng thang phía dưới không bị dồn.
Khi bạn là người đi cùng người không đi được. Ở toà có gian lánh nạn, đưa người đó tới gian lánh nạn trên tầng, đóng cửa, gọi báo vị trí. Một người ở lại cùng nếu an toàn, người còn lại xuống báo trực tiếp cho lực lượng cứu nạn.
Khi không có lý do nào ở trên. Nếu thang phía dưới sạch và bạn đi được, tiếp tục xuống. Tầng lánh nạn là chỗ dừng khi cần, không phải đích đến bắt buộc.
Những thứ làm hỏng tầng lánh nạn trong thực tế
Tầng lánh nạn là diện tích trống trong một toà nhà mà mỗi mét vuông đều có giá. Vì vậy nó hay bị dùng sai:
- Biến thành kho chứa đồ của ban quản lý, đồ thi công, bàn ghế cũ, vật liệu dễ cháy.
- Quây lại để làm phòng sinh hoạt, phòng tập, chỗ phơi đồ, có khi cho thuê làm văn phòng.
- Khoá cửa từ buồng thang vào tầng lánh nạn để "giữ gìn", nên khi cần thì không vào được.
- Đèn chiếu sáng sự cố hỏng, quạt cấp khí không được bảo trì, ô thông gió bị bịt vì mưa hắt.
- Cư dân không ai biết tầng lánh nạn là tầng nào vì phương án thoát nạn không được phổ biến.
Mỗi thay đổi kiểu này đều làm tầng lánh nạn mất tác dụng đúng vào lúc cần. Thay đổi công năng một không gian đã được thẩm định, nghiệm thu PCCC còn có thể kéo theo nghĩa vụ làm lại thủ tục; phần đó thuộc chủ đầu tư, ban quản trị và cơ quan có thẩm quyền, cư dân chỉ cần biết để đặt câu hỏi.
Cư dân tìm hiểu tầng lánh nạn của toà mình
Bạn không cần đọc hồ sơ thiết kế. Các bước dưới đây đủ để biết toà nhà có gì:
- Hỏi ban quản lý toà nhà: toà có tầng lánh nạn hoặc gian lánh nạn không, ở tầng nào, vị trí nào trên tầng.
- Xem sơ đồ thoát nạn dán ở sảnh thang máy hoặc hành lang từng tầng; nhiều toà có ký hiệu riêng cho khu vực lánh nạn.
- Đi thử một lần theo buồng thang bộ tới tầng lánh nạn gần tầng mình nhất, xem cửa vào có mở được không, bên trong có thoáng và trống không.
- Nếu nhà có người không tự đi cầu thang được, hỏi riêng về gian lánh nạn trên tầng mình hoặc tầng gần nhất và cách liên lạc từ đó.
- Đề nghị ban quản lý đưa thông tin này vào buổi diễn tập và vào tài liệu chào đón cư dân mới, người thuê mới.
Nếu thấy tầng lánh nạn đang bị dùng làm kho hay bị quây, hãy phản ánh bằng văn bản, kèm ảnh và vị trí, tới ban quản lý và ban quản trị. Một câu hỏi cụ thể kiểu "khi có cháy, người ở tầng trên sẽ dừng ở đâu nếu tầng lánh nạn đang chất đầy đồ" thường được trả lời nghiêm túc hơn một lời phàn nàn chung.
Đã tới tầng lánh nạn: làm gì trong lúc chờ
Tới được tầng lánh nạn là đã qua phần khó nhất. Thời gian chờ ở đó cũng cần được dùng đúng cách:
- Đi sâu vào trong, tránh đứng chắn ngay cửa buồng thang để người đi sau còn ra vào được và lực lượng cứu nạn có lối đi.
- Đóng cửa từ buồng thang vào tầng lánh nạn sau khi vào, trừ khi có người đang hướng dẫn giữ cửa.
- Đứng hoặc ngồi gần phía thoáng gió, xa khu vực có mùi khói nếu thấy khói lọt vào từ một phía.
- Gọi 114 hoặc liên lạc người phụ trách thoát nạn của toà nhà, báo số tầng lánh nạn, số người, người cần hỗ trợ đặc biệt.
- Giữ nhóm của mình lại với nhau, đếm người, đặc biệt là trẻ nhỏ. Trong đám đông, trẻ rất dễ đi lạc sang buồng thang khác.
- Không tự quay lên căn hộ lấy đồ, kể cả khi thấy tình hình có vẻ đã yên. Chờ thông báo chính thức.
- Khi được hướng dẫn đi tiếp, xuống theo đúng buồng thang được chỉ định, không chen lên trước người già và trẻ em.
Phần lớn người ở tầng lánh nạn không gặp nguy hiểm trực tiếp, nhưng tâm lý sốt ruột rất dễ làm họ ra những quyết định vội. Có một người trong nhóm giữ vai trò nhắc mọi người ở yên và nghe thông báo giúp cả nhóm bình tĩnh hơn. Ban quản lý có thể phân công sẵn người này cho từng nhóm tầng trong phương án thoát nạn.
Giới hạn: tầng lánh nạn không thay thế được việc đi sớm
Có một hiểu lầm nguy hiểm: "toà mình có tầng lánh nạn rồi nên cứ thong thả". Tầng lánh nạn được thiết kế cho tình huống buồng thang bị gián đoạn hoặc người đi không nổi; nó không làm cho đường thoát ngắn đi hay an toàn hơn khi bạn chậm trễ. Lời khuyên cơ bản vẫn là khi chuông báo cháy kêu và lối ra còn sạch thì chuẩn bị đi ngay.
Thứ hai, tầng lánh nạn chỉ có tác dụng khi hệ thống đi kèm hoạt động: đèn sự cố, cấp khí, cửa ngăn cháy, liên lạc. Những thứ đó phụ thuộc vào bảo trì của đơn vị vận hành. Một tầng lánh nạn tốt trên bản vẽ có thể thành một tầng tối, bí nếu nhiều năm không ai kiểm tra.
Cuối cùng, gian lánh nạn chỉ là chỗ chờ. Người ở đó vẫn cần người biết họ đang ở đó. Vì vậy việc báo vị trí cho 114 và cho ban quản lý quan trọng không kém việc tới được gian lánh nạn. Gia đình có người cần hỗ trợ nên thoả thuận trước với hàng xóm cùng tầng và ban quản lý về việc ai sẽ báo, báo qua đâu.
Câu hỏi thường gặp
Chung cư 25 tầng có bắt buộc phải có tầng lánh nạn không?
Yêu cầu tầng lánh nạn, gian lánh nạn phụ thuộc chiều cao tính theo cách của quy chuẩn PCCC và đặc điểm công trình, không chỉ đếm số tầng. Bạn hỏi ban quản lý hoặc chủ đầu tư, họ có hồ sơ thẩm định và nghiệm thu PCCC ghi rõ toà nhà có những không gian lánh nạn nào.
Tầng lánh nạn có được dùng làm khu vui chơi cho trẻ khi bình thường không?
Việc dùng tầng lánh nạn vào mục đích khác, nhất là khi phải đặt đồ đạc hoặc quây ngăn, có thể làm mất công năng đã được thẩm định. Muốn dùng kết hợp phải được người có chuyên môn đánh giá và cơ quan có thẩm quyền chấp thuận. Cư dân không nên tự đặt đồ ở đó.
Gian lánh nạn khác gì một phòng bình thường đóng cửa?
Gian lánh nạn được thiết kế để ngăn cháy và ngăn khói với phần còn lại của tầng trong một thời gian theo quy chuẩn, nằm ở vị trí lực lượng cứu nạn tiếp cận được và thường có phương tiện liên lạc. Một phòng bình thường không có những bảo đảm đó dù vẫn tốt hơn đứng ở hành lang có khói.
Ở tầng lánh nạn rồi thì có cần gọi 114 nữa không?
Có. Gọi 114 hoặc báo cho người phụ trách thoát nạn của toà nhà, nói rõ bạn đang ở tầng lánh nạn nào, có bao nhiêu người, có ai cần hỗ trợ. Lực lượng cứu nạn sắp xếp việc đưa người xuống dựa trên thông tin đó.
Toà nhà không có tầng lánh nạn thì người già ở tầng cao làm sao?
Cần phương án riêng: biết rõ buồng thang gần nhất, có người được phân công đi cùng, và nếu không xuống được thì chờ trong căn hộ đã đóng kín, báo vị trí qua 114. Ban quản lý nên có danh sách cư dân cần hỗ trợ để báo lực lượng cứu nạn khi có sự cố.
Làm sao biết đèn và quạt ở tầng lánh nạn còn hoạt động?
Cư dân không tự thử được các hệ thống này. Bạn có thể đề nghị ban quản lý cho biết lịch kiểm tra, bảo trì đèn chiếu sáng sự cố, quạt cấp khí và kết quả lần gần nhất. Diễn tập có cả phần thử hệ thống là dịp tốt để thấy tận mắt.