Khi cháy ở hầm xe chung cư, cư dân ở trên không đi xuống hầm, dùng thang bộ ra ngoài ở tầng trệt nếu buồng thang còn sạch, và ở lại căn hộ đóng kín nếu khói đã lên tới hành lang; người đang ở trong hầm thì rời đi ngay theo lối thoát gần nhất, không quay lại lấy xe. Đám cháy dưới hầm nguy hiểm cho cả toà nhà vì khói có nhiều đường để đi lên.
Hầm xe của chung cư Việt Nam thường chứa hàng trăm, có khi hàng nghìn xe máy, ô tô, và ngày càng nhiều xe điện. Bài giải thích vì sao khói từ hầm lan lên các tầng nhanh, cần làm gì tuỳ bạn đang ở đâu, và cư dân có thể góp phần phòng từ trước thế nào. Phần thiết kế, hệ thống hút khói và chữa cháy tự động của hầm thuộc người thiết kế và đơn vị vận hành; bài chỉ đi tới mức cư dân cần hiểu.
Vì sao một đám cháy dưới hầm ảnh hưởng tới cả toà
Hầm xe là không gian kín, ít cửa ra ngoài trời, trần thấp, chứa rất nhiều nhiên liệu: xăng trong bình xe, nhựa và cao su của thân xe, lốp, ghế, và pin của xe điện. Khi một xe bắt lửa, nhiệt và khói tích lại dưới trần, lửa có thể lan sang các xe đỗ sát nhau. Xe máy dựng dày đặc theo hàng là cách đỗ phổ biến ở chung cư Việt Nam, khiến đám cháy có thể lan theo dãy.
Khói nóng nhẹ hơn không khí nên tìm đường đi lên. Từ hầm, các đường lên gồm buồng thang bộ nối xuống hầm, giếng thang máy, các ống kỹ thuật chạy dọc toà nhà, khe hở quanh đường ống xuyên sàn. Nếu một cửa ngăn cháy ở hầm bị chèn mở hoặc một khe kỹ thuật không được bịt kín như thiết kế, khói có thể xuất hiện ở hành lang những tầng rất cao, trong khi người ở đó chưa biết dưới hầm có chuyện gì.
Ngoài ra, nhiều chung cư có buồng thang bộ chạy liền từ hầm lên tới mái. Người ở trên đi xuống theo thói quen có thể đi thẳng tới tầng hầm, đúng chỗ đang cháy, thay vì ra ngoài ở tầng trệt. Đó là lý do biết rõ cửa ra ngoài trời nằm ở tầng nào là kiến thức cơ bản của mọi cư dân.
Khói từ hầm có thể lên tới bạn bằng những đường nào
Hiểu đường đi của khói giúp bạn biết vì sao phải đóng cửa và vì sao đôi khi tầng của bạn có khói trước cả tầng thấp hơn:
- Buồng thang bộ: nếu cửa buồng thang ở hầm mở, khói vào buồng thang và đi lên theo chiều cao của nó.
- Giếng thang máy: là khoảng trống thẳng đứng, khói có thể lọt vào qua cửa tầng hầm và lan lên các tầng.
- Ống kỹ thuật, hộp gen: các khoang chạy dây điện, ống nước, ống rác, nếu không được bịt ngăn cháy ở từng sàn thì thành đường dẫn khói.
- Hiệu ứng ống khói: trong nhà cao tầng, chênh lệch nhiệt độ trong và ngoài toà nhà tạo ra luồng không khí theo chiều đứng. Tuỳ thời tiết và điều hoà, luồng này có thể kéo khói lên mạnh hơn hoặc đẩy khói theo những đường khó đoán.
- Sảnh tầng trệt: khói từ cửa hầm thoát ra sảnh, đi theo hành lang và vào các buồng thang khác ở tầng trệt.
Toà nhà có hệ thống hút khói hầm, quạt tăng áp buồng thang, cửa ngăn cháy chính là để chặn các đường này. Những hệ thống đó hoạt động đúng chỉ khi được bảo trì và cửa ngăn cháy được giữ đóng hằng ngày.
Nếu bạn đang ở trong hầm khi có cháy
Ở trong hầm là vị trí nguy hiểm nhất. Các bước sau ưu tiên việc ra khỏi đó nhanh:
- Báo động: hô to, ấn nút báo cháy gần nhất nếu thấy trên đường đi, gọi 114 khi đã ra tới chỗ an toàn.
- Bỏ xe lại. Không cố dắt xe hay lái xe ra, vì làm chậm bạn và có thể chặn lối của người khác.
- Đi về lối thoát bộ gần nhất, đi theo đèn chỉ dẫn lối ra ở gần sàn và trên cửa. Đường dốc cho xe thường không phải lối thoát bộ được tính toán cho người đi, nhưng nếu đó là lối gần nhất và không có khói thì vẫn ra được.
- Giữ người thấp nếu có khói, che mũi miệng bằng vải, đi sát tường để không lạc hướng.
- Ra khỏi buồng thang ở tầng có cửa ra ngoài trời, đi xa khỏi miệng hầm và cửa thông gió hầm vì khói sẽ thoát ra ở đó.
- Báo cho bảo vệ và lực lượng chữa cháy vị trí xe cháy và những người có thể còn trong hầm.
Nếu bạn là người phát hiện một xe bắt đầu bốc khói nhưng chưa thành lửa lớn, báo ngay cho bảo vệ hầm là việc đầu tiên. Không tự tháo pin hay mở cốp xe đang bốc khói.
Nếu bạn đang ở căn hộ phía trên
Tuỳ tình trạng ở tầng của bạn, lựa chọn khác nhau:
| Tình trạng ở tầng bạn | Nên làm | Không nên |
|---|---|---|
| Nghe chuông, không thấy khói | Xuống bằng thang bộ, ra ngoài ở tầng trệt hoặc tầng có cửa ra, đi xa miệng hầm | Đi xuống tiếp tầng hầm để lấy xe hoặc xem tình hình |
| Có mùi khói nhẹ ở hành lang, buồng thang sạch | Xuống bằng thang bộ, đóng cửa sau lưng, theo dõi khói trong buồng thang | Đi thang máy vì giếng thang có thể đang có khói |
| Khói trong buồng thang ở các tầng dưới | Rời buồng thang, thử buồng thang khác; không được thì về căn hộ, đóng kín, gọi 114 | Đi xuyên qua khói để xuống |
| Khói đã vào hành lang tầng bạn | Ở lại căn hộ, đóng cửa, chèn khe, tắt điều hoà lấy gió hành lang, gọi 114 báo vị trí | Mở cửa căn hộ liên tục để kiểm tra |
Điểm cần nhớ riêng với cháy hầm: đích đến của bạn là tầng có cửa ra ngoài trời, không phải điểm thấp nhất của buồng thang. Nếu toà nhà có biển chỉ dẫn hoặc vạch sơn đánh dấu tầng thoát ra ngoài trong buồng thang, chú ý tới nó ngay từ hôm nay.
Những hệ thống trong hầm mà cư dân nên nhận ra
Không cần hiểu kỹ thuật, nhưng nhận ra các thiết bị dưới đây giúp bạn biết toà nhà có gì, đi đâu khi cần, và nhận thấy khi có thứ bị hỏng hoặc bị che:
- Đầu phun chữa cháy tự động trên trần: những đầu nhỏ gắn trên ống nước chạy dọc trần hầm. Chúng tự phun khi nhiệt độ đủ cao ở ngay vị trí đó. Đừng treo đồ, móc dây hay va chạm vào chúng.
- Quạt và miệng hút khói: những miệng gió lớn trên trần hoặc tường hầm, nối với quạt hút khói ra ngoài khi có cháy. Miệng gió bị che bởi đồ chất cao sẽ giảm tác dụng.
- Đèn chỉ dẫn lối ra và đèn chiếu sáng sự cố: đèn xanh trên cửa thoát và các mũi tên chỉ hướng gắn thấp trên tường hoặc cột. Khi điện chính mất, đây là thứ dẫn bạn ra.
- Hộp chữa cháy vách tường, bình chữa cháy: thường đặt gần cột, gần cửa buồng thang. Xe dựng che trước hộp là lỗi hay gặp.
- Cửa ngăn cháy và cửa cuốn ngăn cháy: chia hầm thành các khoang hoặc ngăn hầm với buồng thang, sảnh thang máy. Cửa cuốn ngăn cháy tự hạ khi có báo cháy, nên không đỗ xe hay để đồ dưới đường hạ của nó.
- Nút ấn báo cháy: thường đặt gần lối ra. Biết vị trí nút gần chỗ bạn hay đỗ xe là đủ.
Nếu thấy đèn chỉ dẫn hỏng, miệng hút khói bị che, cửa cuốn ngăn cháy bị kê vật cản, báo ban quản lý kèm vị trí cụ thể. Những lỗi này cư dân thấy hằng ngày nhưng ít khi có người báo, vì ai cũng nghĩ ban quản lý đã biết.
Phòng từ trước: cư dân góp phần ở đâu
Sạc xe điện ở đúng chỗ. Chỉ sạc ở khu được ban quản lý bố trí, không kéo dây sạc từ ổ cắm tự lắp. Thấy pin phồng, xe có mùi khét, báo ngay bảo vệ.
Đỗ xe đúng ô, không lấn lối đi. Lối đi trong hầm là lối thoát của người và là đường tiếp cận của lực lượng chữa cháy. Xe dựng lấn ra làm chậm cả hai.
Không để đồ dễ cháy trong hầm. Can xăng dự phòng, thùng các tông, đồ đạc cũ, bình gas để ở góc hầm làm đám cháy lớn hơn.
Giữ cửa ngăn cháy ở hầm luôn đóng. Cửa từ hầm vào buồng thang, vào sảnh thang máy hay bị chèn cho tiện. Gỡ chèn khi thấy và báo ban quản lý.
Đề nghị thông tin từ ban quản lý. Hầm có hệ thống chữa cháy tự động, hút khói không, lần kiểm tra gần nhất khi nào, khu sạc xe điện có tách riêng, có bình chữa cháy phù hợp không. Đây là câu hỏi hợp lý cho hội nghị nhà chung cư.
Sau sự cố: những việc đừng vội
Khi đám cháy đã được dập, nhiều cư dân sốt ruột muốn xuống xem xe của mình. Hầm sau cháy có thể còn khói, còn khí độc, sàn trơn vì nước chữa cháy, kết cấu trần và cột cần được người có chuyên môn kiểm tra, đường điện chưa an toàn. Chỉ xuống khi ban quản lý thông báo được phép, và đi theo hướng dẫn.
Nếu xe của bạn bị hư hại, chụp ảnh khi được phép, giữ biên bản, thông tin từ ban quản lý và cơ quan chức năng. Việc xác định nguyên nhân, trách nhiệm và bồi thường phụ thuộc kết quả điều tra, hợp đồng gửi xe và bảo hiểm của từng người; phần quyền và trách nhiệm được bàn riêng ở danh mục khác của trang. Trong lúc chờ, tránh suy đoán và đăng tải tên người, biển số xe bị nghi là nguồn cháy lên nhóm cư dân.
Cuối cùng, mỗi sự cố, kể cả nhỏ, là dịp để toà nhà rà lại phương án: cửa nào bị chèn, đèn nào không sáng, cư dân đã đi xuống đúng tầng ra chưa. Cư dân có thể đề nghị ban quản lý tổ chức một buổi rút kinh nghiệm công khai.
Câu hỏi thường gặp
Xe máy xăng hay xe điện dễ gây cháy hầm hơn?
Cả hai đều có thể cháy: xe xăng do rò rỉ nhiên liệu, chập điện; xe điện chủ yếu do pin hỏng hoặc sạc sai cách. Cháy pin lithium thường khó dập và sinh nhiều khói độc. Điều quan trọng với cư dân là bảo dưỡng xe và sạc đúng chỗ, không phải chọn loại xe.
Đang ở căn hộ tầng 3 ngay trên hầm, có nên xuống không?
Nếu buồng thang tới tầng trệt sạch và có cửa ra ngoài, xuống là hợp lý vì bạn rất gần lối ra. Nếu buồng thang đã có khói từ hầm lên, ở lại căn hộ đóng kín và gọi 114. Tầng thấp không đồng nghĩa an toàn khi đám cháy nằm ngay bên dưới.
Có nên dùng bình chữa cháy để dập xe điện đang cháy trong hầm không?
Chỉ khi đám cháy vừa bắt đầu, bạn đã được tập dùng bình và có lối lui an toàn phía sau. Cháy pin có thể bùng lại sau khi tưởng đã tắt. Nếu lửa đã lớn hoặc khói dày, rời hầm, báo động và chờ lực lượng chữa cháy.
Sao không đi đường dốc xe ra cho nhanh?
Đường dốc là lối của xe, có thể không có tay vịn, đèn sự cố và có thể là đường khói thoát ra ngoài. Nếu đó là lối gần nhất và không có khói thì vẫn ra được, nhưng lối thoát bộ được thiết kế cho người thường là lựa chọn được tính toán hơn.
Ban quản lý cho sạc xe điện ở hầm có đúng không?
Việc bố trí khu sạc xe điện trong hầm cần tuân thủ yêu cầu về an toàn cháy hiện hành và thường phải được đánh giá về điện, thông gió, chữa cháy. Cư dân có thể đề nghị ban quản lý cho biết khu sạc đã được đánh giá thế nào và ai chịu trách nhiệm kiểm tra định kỳ.
Nghe tin cháy hầm qua nhóm cư dân nhưng toà nhà chưa có chuông, phải làm sao?
Đừng chờ chuông. Kiểm tra cửa và hành lang căn hộ, chuẩn bị đi, báo cho bảo vệ trực nếu chưa ai báo, và gọi 114 nếu thấy khói. Tin trên nhóm có thể chậm hoặc sai, nhưng nếu đúng thì vài phút chuẩn bị sớm rất đáng giá.