Khi chuông báo cháy chung cư kêu, hãy coi đó là cháy thật cho tới khi được xác nhận khác: mặc đồ, cầm điện thoại và chìa khoá, kiểm tra cửa căn hộ, nghe thông báo, và nếu hành lang cùng buồng thang còn sạch thì xuống bằng thang bộ. Toàn bộ việc đó mất vài phút; nếu đúng là báo giả, bạn chỉ mất một lần đi bộ.
Ở nhiều chung cư, chuông báo cháy kêu nhầm nhiều lần đến mức cư dân quen bỏ qua. Bài này đi qua trình tự năm phút đầu cho cư dân, cách đọc các tín hiệu khác nhau của toà nhà, những việc không nên làm, việc của người phát hiện cháy, và cách cư dân cùng ban quản lý giảm báo giả để chuông còn được tin.
Trình tự năm phút đầu
Thứ tự dưới đây giúp bạn không quên việc quan trọng và không mất thời gian vào việc không cần:
- Phút đầu: dừng việc đang làm, tắt bếp, tắt thiết bị đang dùng lửa hoặc nhiệt. Đánh thức mọi người trong nhà, nhất là trẻ nhỏ và người già.
- Mặc đồ đủ ấm, đi giày dép đế chắc. Cầm điện thoại, chìa khoá, túi đồ thiết yếu nếu đã để sẵn gần cửa. Không mất thời gian thu dọn đồ có giá trị.
- Làm ba phép thử ở cửa căn hộ: sờ cửa và tay nắm, nhìn khe dưới cửa, hé cửa thật chậm khi đã chặn chân.
- Lắng nghe loa thông báo của toà nhà nếu có. Thông báo có thể cho biết vị trí nghi cháy hoặc yêu cầu cụ thể.
- Hành lang và buồng thang sạch: ra, đóng cửa căn hộ sau lưng, xuống bằng thang bộ, không đi thang máy. Hành lang có khói dày: ở lại, đóng kín, chèn khe, gọi 114 báo vị trí.
- Xuống tới dưới: đi tới điểm tập kết hoặc khu vực thoáng xa toà nhà, không đứng ở sảnh, cửa ra hay lối xe cứu hoả. Kiểm đếm người nhà.
- Chờ thông báo chính thức mới quay lên, kể cả khi thấy người khác bắt đầu đi vào.
Năm phút là ước lượng cho người khoẻ ở tầng không quá cao. Gia đình có người cần hỗ trợ nên tính thêm thời gian và đã có phân công từ trước.
Vì sao nhiều người nghe chuông mà vẫn ngồi yên
Có một hiện tượng quen thuộc với những ai làm công tác an toàn: khi chuông báo động kêu nhầm nhiều lần, người ta dần coi nó như tiếng ồn và không phản ứng nữa. Ở chung cư, nguyên nhân thường là đầu báo khói đặt gần bếp, khói thuốc lá ở hành lang, bụi khi sửa nhà, hơi nước, côn trùng, hoặc thiết bị đã cũ. Sau vài lần chạy xuống rồi được báo "không có gì", lần sau nhiều người chọn ở lại.
Vấn đề là không ai biết lần nào là thật. Những câu chuyện cư dân kể sau sự cố thường giống nhau: nghe chuông, nghĩ là báo giả như mọi lần, đợi thêm một lúc, tới khi ngửi thấy mùi khói thì hành lang đã không đi được nữa. Vài phút chần chừ đó có thể là khác biệt giữa đi xuống bình thường và phải chờ cứu trong căn hộ.
Còn một yếu tố tâm lý khác: người ta có xu hướng nhìn người xung quanh để quyết định. Nếu hàng xóm không ai ra, mình cũng ngồi yên. Vì vậy một người chủ động ra khỏi căn hộ, gõ cửa nhắc nhà bên, có thể kéo theo cả tầng. Bạn không cần chờ người khác bắt đầu.
Đọc các tín hiệu của toà nhà
Mỗi toà nhà có hệ thống khác nhau, nhưng thường gặp mấy loại tín hiệu dưới đây. Hỏi ban quản lý toà bạn ở cụ thể dùng loại nào:
| Tín hiệu | Thường có nghĩa là | Cư dân nên làm gì |
|---|---|---|
| Chuông hoặc còi kêu liên tục trên toàn toà | Hệ thống đã nhận tín hiệu báo cháy từ một đầu báo hoặc nút ấn | Bắt đầu trình tự năm phút, không chờ xác nhận |
| Chuông kêu chỉ ở một số tầng | Một số toà báo theo khu vực trước, tuỳ thiết kế | Nếu tầng bạn có chuông, chuẩn bị đi; nghe loa thông báo |
| Loa đọc thông báo hướng dẫn | Người trực hoặc hệ thống tự động đang chỉ dẫn | Làm theo nội dung, trừ khi tình trạng thực tế ở tầng bạn nguy hiểm hơn |
| Thông báo "đã kiểm tra, báo nhầm" qua loa hoặc nhóm cư dân | Ban quản lý đã xác định nguyên nhân | Có thể quay lên khi được thông báo chính thức |
| Chuông tắt mà không có thông báo nào | Có thể đã được tắt tại tủ trung tâm, nhưng không chắc vì sao | Hỏi bảo vệ hoặc ban quản lý trước khi quay lên |
Điều đáng chú ý ở dòng cuối: chuông tắt không đồng nghĩa với hết nguy hiểm. Có trường hợp chuông bị tắt vì người trực nghĩ là báo giả trong khi chưa kiểm tra xong. Chỉ quay lên khi có thông báo rõ ràng.
Nếu bạn là người phát hiện cháy
Báo động ngay. Ấn nút báo cháy gần nhất, thường đặt ở hành lang gần buồng thang. Hô to để những người xung quanh nghe thấy. Đừng nghĩ "chắc có ai báo rồi".
Gọi 114. Nói rõ địa chỉ toà nhà, tầng, vị trí cháy, có người mắc kẹt không. Đừng cho rằng hệ thống báo cháy tự gọi lực lượng chữa cháy; nhiều nơi chưa có kết nối đó hoặc bạn không biết chắc.
Chỉ chữa cháy khi đám cháy còn rất nhỏ và bạn có lối lui. Một bình chữa cháy có thể dập được đám cháy mới bắt đầu ở một thùng rác hay một chảo dầu. Nếu lửa đã lan, khói đã dày, hoặc bạn không chắc, rời đi và đóng cửa lại.
Báo cho bảo vệ, ban quản lý. Sau khi đã ở chỗ an toàn, báo vị trí cụ thể để họ thông báo qua loa, mở cửa cho lực lượng chữa cháy và kiểm đếm cư dân.
Ở dưới, đón lực lượng chữa cháy nếu được. Người phát hiện thường biết chính xác vị trí và tình trạng ban đầu. Thông tin đó giúp lực lượng chữa cháy đi thẳng tới đúng chỗ.
Những việc không nên làm khi nghe chuông
Phần lớn các việc dưới đây xuất phát từ ý tốt hoặc tò mò, nhưng làm chậm việc thoát hoặc cản người khác:
- Gọi liên tục cho bảo vệ trực để hỏi có cháy thật không trong khi chưa làm gì. Đường dây đó cần cho việc điều phối.
- Lên tầng khác để xem chỗ cháy hoặc quay video. Người tò mò đứng ở hành lang tầng cháy cản lối và tự đặt mình vào chỗ có khói.
- Đi thang máy cho nhanh, kể cả khi thang vẫn chạy.
- Tự tắt chuông ở tủ báo cháy hoặc tháo đầu báo trong căn hộ vì thấy ồn.
- Đứng tụ tập ở sảnh tầng trệt, ở cửa ra hoặc trên lối xe vào, làm tắc đường của người phía sau và của xe chữa cháy.
- Quay lên căn hộ khi thấy vài người khác đi lên, trước khi có thông báo chính thức.
Nếu nhà bạn có người già hay trẻ nhỏ hay hỏi "có thật không", câu trả lời đơn giản là: cứ đi xuống trước, xuống dưới rồi sẽ biết.
Cư dân góp phần giảm báo giả
Chuông báo cháy chỉ có giá trị khi người ta tin nó. Mỗi lần báo giả làm giảm niềm tin đó, nên giảm báo giả là việc an toàn chứ không chỉ là chuyện đỡ phiền. Nguyên nhân kỹ thuật và cách xử lý hệ thống là việc của đơn vị vận hành và nhà thầu bảo trì; cư dân có thể làm phần của mình.
Trong căn hộ, đừng tự di dời hay che đầu báo khói khi nấu nướng; nếu đầu báo đặt quá gần bếp và kêu nhầm thường xuyên, báo ban quản lý để họ đánh giá vị trí hoặc loại đầu báo phù hợp. Khi sửa nhà, đăng ký với ban quản lý để họ có biện pháp che chắn tạm thời theo quy trình, thay vì đội thợ tự trùm túi ni lông lên đầu báo rồi quên tháo. Không hút thuốc ở hành lang và buồng thang.
Ở cấp toà nhà, cư dân có thể đề nghị ban quản lý công bố số lần báo giả trong năm, nguyên nhân chính và biện pháp đã làm. Một toà nhà biết rõ vì sao chuông kêu nhầm và có kế hoạch giảm dần là toà nhà mà cư dân còn tin chuông. Những bài về thiết bị báo cháy và phương án diễn tập của trang có phần bàn thêm cho người phụ trách kỹ thuật.
Khi chuông kêu lúc nửa đêm
Ban đêm là lúc phản ứng chậm nhất: người ngủ say, đèn hành lang có thể đã giảm độ sáng, trẻ nhỏ khóc, người lớn chưa tỉnh hẳn. Vì vậy chuẩn bị trước có ý nghĩa nhất cho kịch bản này. Để đèn pin nhỏ cạnh giường, để dép ở chỗ dễ xỏ chân, để điện thoại sạc ở cùng một chỗ mỗi tối. Cửa phòng ngủ đóng khi ngủ giúp giữ khói lại thêm một lúc nếu đám cháy ở trong căn hộ.
Nếu chuông kêu, người tỉnh đầu tiên bật đèn, gọi to cả nhà, và bắt đầu trình tự như ban ngày. Đừng để mỗi người tự phản ứng theo cách của mình; người lớn chia nhau người đi bế trẻ, người dìu ông bà, như đã phân công. Ra tới dưới, nhớ rằng đêm có thể lạnh, nhất là ở các tỉnh phía Bắc vào mùa đông, nên một chiếc áo khoác cầm theo là đáng.
Một chi tiết nữa cho ban đêm: điện thoại để chế độ im lặng hoặc không làm phiền có thể chặn cả cuộc gọi của người thân và thông báo của ban quản lý. Nhiều điện thoại cho phép một số liên lạc được gọi xuyên qua chế độ này; nên đặt cho số của người nhà và số trực của toà nhà. Nếu gia đình có người làm ca đêm, người đó nên biết cách liên lạc với người ở nhà khi nhận được tin báo cháy từ nhóm cư dân, để gọi đánh thức họ.
Câu hỏi thường gặp
Toà nhà báo giả tuần một lần, chẳng lẽ lần nào cũng xuống?
Câu trả lời an toàn là có, cho tới khi được thông báo xác nhận. Đồng thời cư dân nên yêu cầu ban quản lý xử lý nguyên nhân báo giả, công bố kết quả, vì một hệ thống kêu nhầm mỗi tuần đang làm mất đúng thứ nó được lắp để bảo vệ.
Đầu báo khói trong căn hộ kêu khi nấu ăn, có được tháo ra không?
Không nên tự tháo. Đầu báo trong căn hộ có thể nối với hệ thống chung của toà nhà. Bật hút mùi, mở cửa sổ khi nấu món nhiều khói, và báo ban quản lý nếu đầu báo kêu nhầm thường xuyên để họ kiểm tra vị trí và loại đầu báo.
Có cần gọi 114 khi nghe chuông báo cháy chung cư không?
Nếu bạn thấy lửa hoặc khói, hoặc là người phát hiện cháy, hãy gọi ngay. Nếu chỉ nghe chuông mà không thấy dấu hiệu gì, tập trung vào việc thoát và nghe thông báo; ban quản lý sẽ xác định và gọi lực lượng chữa cháy khi cần. Ở lại căn hộ vì khói thì gọi để báo vị trí.
Ấn nhầm nút báo cháy thì có bị phạt không?
Ấn nhầm do sơ suất khác với cố ý báo cháy giả. Nếu lỡ ấn nhầm, báo ngay cho bảo vệ hoặc ban quản lý để họ xử lý và thông báo cho cư dân. Việc cố ý báo cháy giả là hành vi bị cấm; mức xử lý cụ thể theo văn bản hiện hành.
Nghe chuông mà không nghe loa thông báo gì thì làm theo cái nào?
Coi chuông là tín hiệu đủ để bắt đầu chuẩn bị và kiểm tra lối ra. Loa thông báo nếu có sẽ cung cấp thêm chỉ dẫn. Không có loa không có nghĩa là không có cháy; nhiều toà nhà cũ chỉ có chuông.
Người thuê căn hộ có cần biết gì riêng về hệ thống báo cháy không?
Có. Hỏi chủ nhà hoặc ban quản lý về vị trí nút ấn báo cháy gần căn hộ, buồng thang bộ, điểm tập kết và cách nhận thông báo của toà nhà. Người thuê thường không được thêm vào nhóm cư dân, nên dễ bỏ lỡ thông báo xác nhận báo giả hay lịch diễn tập.