Ở ký túc xá, việc quan trọng nhất cho an toàn thoát nạn là ngay ngày đầu biết rõ hai cầu thang gần phòng mình nhất, đếm số cửa phòng từ phòng mình tới mỗi cầu thang, và thống nhất với cả phòng ai làm gì khi chuông báo cháy kêu. Ký túc xá thường có nhiều lối ra hơn nhà trọ, nhưng đông người, hành lang dài, phòng nhiều giường tầng, nên người không biết đường dễ dồn về một cầu thang quen thuộc.
Bài viết cho sinh viên, công nhân đang ở ký túc xá của trường, của doanh nghiệp, hoặc những khu trọ tự gọi là ký túc. Bài theo góc người ở: cần biết gì, chuẩn bị gì trong phòng, và đi thế nào khi có báo động. Việc lập phương án, tổ chức diễn tập là trách nhiệm của đơn vị quản lý; ở đây chỉ nói người ở nên tham gia ra sao.
Ký túc xá khác nhà trọ ở điểm nào
Một nhà trọ thường có vài chục người, ai cũng đi qua cùng một cầu thang mỗi ngày. Một khu ký túc xá có thể có hàng trăm đến hàng nghìn người, nhiều tầng, nhiều dãy, mỗi tầng có hai cầu thang trở lên ở hai đầu hành lang. Về thiết kế, nhiều lối ra là điểm mạnh. Nhưng thói quen của con người lại khác: ai cũng chỉ đi cầu thang gần căng tin hoặc gần cổng, và không biết cầu thang ở đầu kia dẫn ra đâu.
Phòng ký túc xá thường bốn, sáu, tám người, giường tầng sát nhau, gầm giường chất vali, thùng đồ. Lối đi giữa hai dãy giường hẹp. Người ở giường tầng trên phải leo xuống trước khi chạy. Ổ cắm ít mà thiết bị nhiều, nên ổ cắm kéo dài, nồi lẩu mini, máy sấy tóc, sạc pin dự phòng dồn vào một góc.
Ký túc xá còn có giờ đóng cổng, giờ khoá cửa tầng. Đơn vị quản lý khoá để giữ an ninh, nhưng những cánh cửa đó cũng nằm trên đường ra. Người ở cần biết cửa nào khoá, khoá lúc nào, và khi khẩn cấp thì mở bằng cách nào.
Năm việc trong ngày đầu dọn vào
Đi cả hai đầu hành lang. Từ cửa phòng, đi tới cầu thang bên trái, xuống tận tầng trệt xem nó ra chỗ nào. Quay lại, làm tương tự với cầu thang bên phải. Bạn sẽ ngạc nhiên vì có những cầu thang dẫn ra sân sau, bãi xe hay một cổng phụ bạn chưa từng thấy.
Đếm số cửa phòng. Đếm từ phòng mình tới mỗi cầu thang có bao nhiêu cửa phòng. Khi hành lang đầy khói, bạn có thể không nhìn thấy cầu thang, nhưng vẫn lần tay theo tường và đếm cửa được.
Nhìn đèn chỉ lối ra và nút báo cháy. Ghi nhớ vị trí đèn chỉ hướng thoát nạn, nút ấn báo cháy, bình chữa cháy gần phòng. Biết nút báo cháy ở đâu để khi phát hiện khói bạn báo được cho cả toà.
Hỏi điểm tập kết. Hỏi ban quản lý hoặc người ở lâu: khi có báo cháy thì mọi người tập trung ở đâu, ai điểm danh. Điểm tập kết giúp biết ai đã ra, ai còn kẹt bên trong.
Hỏi về cửa khoá ban đêm. Cổng khu, cửa đầu tầng, cửa cầu thang có khoá ban đêm không, khi khẩn cấp ai mở, mở bằng gì. Nếu câu trả lời không rõ ràng, đó là điều nên phản ánh với ban quản lý.
Ba kiểu ký túc xá và câu nên hỏi
Không phải nơi nào gọi là ký túc xá cũng được quản lý như nhau. Bảng dưới giúp bạn biết mình đang ở kiểu nào và nên hỏi ai.
| Kiểu | Thường do ai quản lý | Câu nên hỏi |
|---|---|---|
| Ký túc xá của trường | Ban quản lý ký túc xá của trường | Lịch diễn tập, điểm tập kết, cửa tầng khoá giờ nào, ai trực đêm |
| Nhà ở, khu lưu trú cho công nhân của doanh nghiệp | Bộ phận hành chính hoặc đơn vị được doanh nghiệp thuê | Phòng ca đêm và ca ngày có cùng được báo không, ai phụ trách mỗi dãy |
| Khu trọ tự gọi là ký túc, ở ghép theo giường | Chủ nhà hoặc người thuê lại | Nhà có mấy cầu thang, sân thượng có mở được không, bao nhiêu người mỗi tầng |
Kiểu thứ ba cần chú ý nhất. Một ngôi nhà ống chia thành nhiều phòng giường tầng, mỗi phòng cả chục người, có mật độ người như ký túc xá nhưng lối thoát chỉ như nhà ở gia đình. Nếu đang ở kiểu này, hãy đọc thêm phần kiểm lối thoát nhà trọ và đề nghị chủ nhà những việc cần thiết.
Thoả thuận trong phòng nhiều người
Phòng đông người cần vài thoả thuận đơn giản, nói một lần trong buổi đầu ở chung, để khi có chuyện không ai phải hỏi ai:
- Người gần cửa nhất chịu trách nhiệm sờ cửa, mở cửa và nhìn hành lang trước khi cả phòng ra.
- Người ở giường tầng trên xuống theo thứ tự, không nhảy từ giường xuống lối đi khi người khác đang chạy qua.
- Gầm giường và lối đi giữa hai dãy giường không để vali, thùng đồ lấn ra.
- Mỗi người giữ một đèn pin nhỏ hoặc biết chỗ để đèn chung của phòng.
- Thống nhất không nấu ăn bằng thiết bị điện công suất lớn trong phòng nếu nội quy không cho phép, không sạc pin xe điện trong phòng.
- Ra tới điểm tập kết thì cả phòng đứng gần nhau, đếm đủ người rồi báo cho người điểm danh.
Nếu phòng có người mới chuyển tới giữa chừng, người ở lâu nên dành vài phút dẫn họ đi một vòng hai cầu thang và nhắc lại những thoả thuận này.
Khi chuông báo cháy kêu
Ở ký túc xá, chuông báo cháy đôi khi kêu nhầm vì khói nấu ăn, bụi hoặc thiết bị lỗi. Sau vài lần như vậy, người ở có xu hướng nằm yên chờ xem có thật không. Đó là thói quen nguy hiểm nhất. Mỗi lần chuông kêu, hãy coi như có thật và đi ra; nếu là báo nhầm, bạn chỉ mất vài phút.
Trước khi ra, mặc nhanh áo khoác, đi dép, cầm theo điện thoại nếu nó ở ngay tầm tay, không thu dọn đồ. Sờ cửa phòng trước khi mở. Ra hành lang, đóng cửa phòng sau lưng. Đi về phía cầu thang gần nhất không có khói; nếu cầu thang đó có khói, quay sang cầu thang ở đầu kia. Không dùng thang máy.
Đi bộ nhanh, không chạy xô đẩy, đi về một bên cầu thang để chừa chỗ cho lực lượng cứu nạn đi lên nếu cần. Ra tới điểm tập kết thì ở lại đó, báo có mặt, không quay lại phòng khi chưa có thông báo an toàn. Nếu thấy có người còn kẹt, báo cho người phụ trách hoặc gọi 114, không tự quay vào.
Thói quen làm tắc lối thoát ở ký túc xá
Nhiều thói quen rất bình thường trong đời sống ký túc xá lại thu hẹp đường ra của cả tầng. Những thứ hay gặp:
- Phơi quần áo, khăn trên dây giăng ngang hành lang, che mất đèn chỉ lối ra.
- Giày dép, xô chậu, xe đạp dựng kín hai bên cửa phòng.
- Chèn cửa cầu thang mở cho thoáng, làm cửa ngăn khói mất tác dụng.
- Dùng cầu thang thoát nạn ít người đi làm chỗ để đồ, phơi đồ, hoặc tụ tập.
- Xích, khoá thêm cửa đầu hành lang vì sợ mất đồ, không báo ban quản lý.
- Sạc xe đạp điện, xe máy điện ở hành lang hoặc kéo dây sạc từ phòng ra.
Nếu thấy những tình huống này, đặc biệt là cửa thoát nạn bị xích khoá, hãy báo ngay cho ban quản lý. Đó không phải chuyện mách lẻo mà là bảo vệ chính bạn và những người ở cùng tầng.
Với những thói quen của chính phòng mình, cách dễ nhất là thống nhất một buổi dọn chung mỗi tuần: gom giày dép vào kệ, cuộn dây phơi khỏi hành lang, kiểm tra ổ cắm kéo dài có nóng hay sờn vỏ không. Mười phút mỗi tuần giữ cho lối ra trước cửa phòng luôn thông, và cũng làm phòng dễ sống hơn.
Bạn cùng phòng cần được giúp
Người ngủ rất say hoặc đeo tai nghe. Trong phòng đông người luôn có người ngủ say, đeo tai nghe chống ồn hoặc vừa đi ca đêm về. Thoả thuận rằng ai nghe chuông trước thì lay gọi từng giường, không mặc định người khác đã nghe.
Người đang bị thương hoặc đi lại khó. Bạn bị bong gân, gãy chân, người có khuyết tật vận động cần được biết trước ai sẽ đi cùng họ. Báo với ban quản lý để họ được xếp phòng ở tầng thấp, gần cầu thang, nếu có thể.
Người mới, chưa biết đường. Sinh viên năm nhất, công nhân mới vào làm, người nước ngoài chưa quen tiếng Việt dễ bị lạc khi hành lang đầy khói. Người ở lâu dắt họ đi cùng là cách đơn giản nhất.
Người hoảng loạn. Có người khi nghe chuông thì đứng sững hoặc quay lại tìm đồ. Một câu nói ngắn, rõ, kèm cầm tay kéo đi thường hiệu quả hơn giải thích dài.
Tham gia diễn tập nghiêm túc
Nhiều ký túc xá tổ chức diễn tập thoát nạn định kỳ. Người ở thường coi đó là buổi phiền phức, đi xuống cho xong. Nhưng diễn tập là lúc duy nhất bạn được đi thử đường ra trong điều kiện có hướng dẫn, đông người như khi có sự cố thật.
Khi diễn tập, hãy đi đúng cầu thang được chỉ định, kể cả khi nó không phải cầu thang bạn hay dùng. Để ý mất bao lâu từ phòng tới điểm tập kết, chỗ nào trên đường bị dồn ứ, cửa nào khó mở. Sau buổi diễn tập, nếu thấy vấn đề, góp ý với ban quản lý. Những góp ý cụ thể từ người ở là nguồn thông tin quý để ban quản lý sửa phương án.
Nếu ký túc xá nơi bạn ở chưa từng diễn tập, có thể đề nghị ban quản lý hoặc hội sinh viên, công đoàn cơ sở đứng ra tổ chức. Một buổi ngắn mười lăm phút mỗi học kỳ đã giúp hàng trăm người biết đường ra.
Câu hỏi thường gặp
Ký túc xá có hai cầu thang thì nên đi cầu thang nào khi có cháy?
Đi cầu thang gần nhất không có khói. Vì vậy bạn cần biết cả hai cầu thang từ trước. Nếu mở cửa cầu thang gần nhất mà thấy khói dày, đóng cửa lại và đi về phía cầu thang ở đầu kia hành lang.
Ở giường tầng trên thì có nguy hiểm hơn không?
Người ở giường tầng trên nằm cao hơn nên gặp khói sớm hơn một chút và cần thêm thời gian leo xuống. Không cần lo quá, nhưng nên để đèn pin trong tầm tay, không chất đồ ở thang giường, và tập leo xuống nhanh mà không nhảy.
Thấy cửa thoát hiểm bị xích khoá thì làm gì?
Báo ngay cho ban quản lý ký túc xá, nêu rõ vị trí cửa và thời điểm thấy. Có thể chụp ảnh khu chung đó để minh hoạ. Nếu ban quản lý không xử lý, có thể phản ánh với lãnh đạo trường, công đoàn hoặc cơ quan công an nơi ký túc xá đặt.
Có nên nấu ăn trong phòng ký túc xá không?
Làm theo nội quy ký túc xá. Nhiều nơi cấm nấu trong phòng vì ổ cắm và đường điện không thiết kế cho thiết bị công suất lớn. Nấu lén bằng nồi điện, bếp từ cắm qua ổ kéo dài là một trong những nguồn cháy hay gặp ở ký túc xá.
Chuông báo cháy kêu nhầm nhiều lần thì có cần đi ra không?
Có. Không ai biết chắc lần nào là thật. Hãy đi ra mỗi lần chuông kêu, đồng thời góp ý với ban quản lý để kiểm tra nguyên nhân báo nhầm. Chuông báo nhầm thường xuyên làm mọi người mất cảnh giác, đó là vấn đề cần được sửa.