Ở phần lớn nhà trọ, tầng trệt vừa là nơi để xe, vừa là nơi sạc xe điện, vừa là đoạn cuối của lối thoát duy nhất. Muốn giữ đường ra, chủ nhà cần làm ba việc: chừa một lối đi thông suốt từ chân cầu thang tới cổng, đưa khu sạc ra xa chân cầu thang và xa cổng, và có nội quy dựng xe đủ rõ để người thuê làm theo mỗi tối.
Bài viết theo góc bố trí mặt bằng, không đi sâu kỹ thuật sạc hay pin xe. Phần cuối bài có việc dành cho người thuê, vì một bãi xe gọn gàng cần cả chủ nhà lẫn người ở cùng giữ. Những việc liên quan tới đi dây điện, lắp thiết bị báo cháy cần thợ có chuyên môn; bài chỉ nêu khi nào nên gọi họ.
Vì sao tầng trệt là chỗ đáng lo nhất trong nhà trọ
Hãy hình dung một nhà trọ năm tầng, mỗi tầng bốn phòng, mỗi phòng một hai chiếc xe. Tối đến, tầng trệt có thể chứa vài chục chiếc xe máy và xe điện dựng sát nhau. Mỗi chiếc xe xăng mang theo một bình nhiên liệu, mỗi chiếc xe điện mang theo một khối pin. Thêm vào đó là dây sạc, ổ cắm kéo dài, thùng carton, nệm cũ chủ nhà gửi tạm, đôi khi cả bình gas.
Trong khi đó, cầu thang của cả nhà thường bắt đầu ngay ở tầng trệt, và cổng ra đường cũng ở tầng trệt. Một đám cháy bắt đầu từ khu xe sẽ toả khói thẳng lên cầu thang và chặn luôn đường ra cổng. Người ở tầng trên vừa mất lối xuống, vừa phải chịu khói từ dưới lên.
Không ai mong tầng trệt bỏ trống, vì người thuê cần chỗ để xe và đó là một phần giá trị của phòng trọ. Mục tiêu thực tế là sắp xếp sao cho nếu có sự cố ở khu xe, vẫn còn một dải lối đi không bị chặn, và nguồn cháy nguy cơ cao nhất nằm ở chỗ ít ảnh hưởng tới đường thoát nhất.
Những thứ ở khu để xe dễ thành nguồn cháy
Pin xe điện trong lúc sạc. Pin lithium hoặc pin axit chì đều có thể gặp sự cố khi sạc, nhất là pin đã phồng, đã va đập, sạc bằng bộ sạc không đúng loại hoặc cắm qua ổ điện quá tải. Thời điểm nguy hiểm thường là sạc qua đêm, khi không ai để ý.
Dây điện và ổ cắm kéo tạm. Một ổ cắm nhiều lỗ cắm vài bộ sạc cùng lúc, dây kéo dài chạy dưới bánh xe, ổ đặt sát nền ướt là những thứ dễ phát nhiệt và chập. Khu sạc làm tạm bằng ổ kéo dài là cảnh phổ biến ở nhà trọ.
Đồ đạc lẫn vào bãi xe. Thùng carton, nệm, bàn ghế cũ, hàng hoá của chủ nhà hoặc người thuê gửi tạm làm đám cháy lan nhanh hơn và che mất lối đi.
Xe xăng rò rỉ hoặc vừa chạy xong. Xe máy vừa đi về động cơ còn nóng, bình xăng hoặc ống xăng hở có thể rỉ. Hiếm khi tự gây cháy, nhưng khi đã có lửa từ nguồn khác thì xăng làm đám cháy lớn rất nhanh.
Vẽ lại tầng trệt trước khi xếp lại xe
Trước khi sắp xếp, chủ nhà nên vẽ tầng trệt ra giấy. Không cần bản vẽ kỹ thuật, chỉ cần một tờ giấy và thước dây. Làm lần lượt:
- Vẽ khung tầng trệt, đánh dấu cổng, chân cầu thang, cột, ổ điện hiện có, cửa sau nếu có.
- Kẻ một dải lối đi nối thẳng chân cầu thang với cổng, đủ để một người đi thoải mái kể cả khi xe đã dựng kín hai bên. Dải này là vùng cấm dựng xe, không có ngoại lệ.
- Chọn vị trí khu sạc: càng xa chân cầu thang càng tốt, không chắn cổng, không nằm dưới gầm cầu thang. Nếu nhà có sân trước hoặc khoảng trống ngoài trời thuộc quyền sử dụng của mình, đó thường là nơi hợp hơn.
- Chia phần còn lại thành ô dựng xe, ghi số phòng nếu cần. Ưu tiên dựng xe một phía để lối đi thẳng, không khúc khuỷu.
- Đánh dấu chỗ đặt bình chữa cháy gần lối đi, dễ lấy, không bị xe che.
- Kẻ vạch sơn hoặc dán băng màu trên nền theo bản vẽ, để người thuê nhìn là biết ô nào dựng được, ô nào không.
Bản vẽ này cũng giúp khi có người mới thuê: chủ nhà chỉ vào tờ giấy, giải thích ô của họ và dải cấm dựng xe trong một phút.
Gợi ý bố trí theo kiểu mặt bằng thường gặp
Ba kiểu mặt bằng dưới đây là ví dụ giả định, không phải bản thiết kế. Mỗi nhà cần điều chỉnh theo kích thước thật và tình trạng điện của mình.
| Kiểu mặt bằng | Lối đi | Khu sạc | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Nhà ống, cầu thang ở cuối nhà | Dọc theo một bên tường, từ chân thang ra cổng | Gần cổng nhưng lệch về một bên, không chắn cánh cổng | Xe dựng phía còn lại, đầu xe quay ra cổng để dễ dắt |
| Nhà ống, cầu thang ở đầu nhà sát cổng | Đoạn ngắn từ chân thang ra cổng, giữ tuyệt đối trống | Cuối nhà, xa cầu thang | Phần lối đi ngắn nhưng dễ bị xe lấn nhất |
| Nhà có sân trước | Từ chân thang thẳng ra cổng qua sân | Ngoài sân, có mái che mưa | Không biến sân thành kho đồ chặn lối |
Nếu tầng trệt quá chật để giữ được lối đi khi đủ xe, đó là tín hiệu số xe đang vượt sức chứa của nhà. Chủ nhà nên giới hạn số xe mỗi phòng hoặc tìm thêm chỗ gửi bên ngoài, thay vì chấp nhận dựng xe lấn lối đi.
Nội quy để xe mà người thuê chịu làm theo
Nội quy hiệu quả thường ngắn, nói rõ lý do và có người nhắc. Bản nội quy dài hàng trang dán ở bảng tin ít ai đọc. Chủ nhà có thể gói trong năm, sáu dòng: dựng xe đúng ô, không dựng trên dải lối đi, chỉ sạc ở khu sạc, không sạc qua đêm khi không ai trông nếu khu sạc chưa được làm đúng, báo ngay khi thấy pin phồng hoặc mùi khét, không để đồ cá nhân ở bãi xe.
Giải thích lý do giúp người thuê thấy đây không phải chuyện chủ nhà khó tính. Một câu như "lối đi này là đường ra duy nhất của mọi phòng khi có cháy" có sức thuyết phục hơn nhiều so với "cấm dựng xe ở đây".
Người nhắc có thể là chủ nhà, người quản lý hoặc một người thuê ở lâu được nhờ. Nhắc đều, nhắc nhẹ trong vài tuần đầu là đủ để thói quen hình thành. Nếu có người cố tình vi phạm nhiều lần, chủ nhà có thể áp dụng các biện pháp đã ghi trong hợp đồng thuê, nhưng nên tránh cách xử lý gây căng thẳng như dắt xe người khác ra đường.
Khi nào cần thợ điện và thiết bị báo cháy
Sắp xếp xe là việc chủ nhà tự làm được. Những việc dưới đây thì nên giao cho người có chuyên môn:
- Làm khu sạc cố định: đi dây riêng từ tủ điện, có thiết bị bảo vệ quá tải và chống rò điện riêng cho khu sạc, ổ cắm đặt cao khỏi nền.
- Kiểm tra lại toàn bộ đường điện tầng trệt nếu đang dùng nhiều ổ kéo dài, dây đã cũ hoặc từng có hiện tượng nóng ổ.
- Lắp đầu báo khói hoặc báo nhiệt ở khu để xe, nối với chuông để các tầng trên cùng nghe.
- Lắp đèn chiếu sáng khi mất điện dọc lối đi từ chân thang ra cổng.
- Tư vấn điều kiện phòng cháy cho nhà trọ có quy mô lớn, thuộc diện phải đáp ứng yêu cầu riêng theo quy định hiện hành.
Chi phí các hạng mục trên phụ thuộc hiện trạng từng nhà, nên hỏi vài thợ để so sánh. Đừng chọn phương án rẻ nhất nếu nó chỉ là thêm một ổ cắm kéo dài nữa.
Năm phút kiểm bãi xe mỗi tuần
Sắp xếp một lần chưa đủ, vì bãi xe thay đổi theo người thuê mới, xe mới, đồ gửi tạm. Chủ nhà hoặc người quản lý nên đi một vòng mỗi tuần, vào buổi tối khi xe đã về đủ, và nhìn các điểm sau:
- Dải lối đi từ chân cầu thang ra cổng còn trống hoàn toàn không, có xe nào lấn vạch không.
- Khu sạc có ổ cắm kéo thêm ngoài số đã lắp không, có bộ sạc nào nóng bất thường, dây nào bị bánh xe đè lên không.
- Có thùng carton, nệm, bao tải, đồ cũ nào mới xuất hiện ở bãi xe không.
- Bình chữa cháy còn ở đúng chỗ, không bị xe che, kim đồng hồ áp suất còn trong vùng xanh không.
- Đèn lối đi, đèn chiếu sáng sự cố còn sáng không, cổng và cửa sau mở được từ bên trong không.
Ghi lại những gì thấy được vào một cuốn sổ hoặc ghi chú điện thoại. Sau vài tháng, chủ nhà sẽ nhận ra những điểm lặp lại, ví dụ một phòng thường xuyên dựng lấn hay khu sạc luôn quá tải vào cuối tuần, để xử lý tận gốc thay vì nhắc mãi.
Phần việc của người thuê ở bãi xe
Người thuê không quyết định được mặt bằng, nhưng góp phần lớn vào việc lối đi có còn hay không. Mỗi tối dựng xe đúng ô, đầu xe quay đúng hướng, không đậu tạm "một chút" trên lối đi là đủ để bãi xe giữ được hình dạng mà chủ nhà đã vạch.
Nếu bạn đi xe điện, nên thường xuyên nhìn pin và bộ sạc của chính mình. Pin phồng, vỏ nứt, sạc lâu bất thường, bộ sạc nóng quá mức là những dấu hiệu nên mang xe đi kiểm tra thay vì tiếp tục sạc. Không mang pin rời lên phòng sạc qua đêm cạnh giường; nếu khu sạc ở tầng trệt chưa ổn, nên nói với chủ nhà để tìm cách khác.
Khi thấy khói, mùi khét hoặc tia lửa ở khu xe, hô to cho cả nhà biết, gọi 114 và đi ra theo lối đi đã chừa. Chỉ dùng bình chữa cháy nếu đám cháy còn nhỏ và bạn đứng ở phía có đường lui ra cổng. Đừng cố dắt xe đang cháy ra ngoài hay ở lại cứu xe của mình.
Câu hỏi thường gặp
Có nên để xe điện sạc qua đêm ở tầng trệt nhà trọ?
Sạc qua đêm khi không ai trông là thói quen có rủi ro, nhất là khi khu sạc chỉ là ổ kéo dài. Nếu buộc phải sạc đêm, khu sạc nên có đường điện riêng, thiết bị bảo vệ, đặt xa chân cầu thang và có đầu báo khói. Tốt hơn là sạc vào buổi tối khi còn người thức.
Lối đi ở tầng trệt cần rộng bao nhiêu?
Yêu cầu chiều rộng lối thoát nạn cụ thể được nêu trong quy chuẩn về an toàn cháy cho nhà và công trình, tuỳ loại nhà và số người. Người không làm nghề không nên tự áp một con số. Mức tối thiểu thực tế là một người mang theo trẻ nhỏ đi qua được mà không phải nghiêng người tránh xe.
Tầng trệt quá chật, chủ nhà có thể làm gì?
Giới hạn số xe mỗi phòng, thoả thuận gửi bớt xe ở bãi gửi gần đó, ưu tiên dựng xe một phía, dọn hết đồ không phải xe ra khỏi bãi. Nếu vẫn không đủ, đó là dấu hiệu nhà đang cho thuê vượt sức chứa của tầng trệt.
Có nên đặt bình chữa cháy ngay khu sạc không?
Nên đặt bình gần khu sạc nhưng ở phía lối đi, để người lấy bình vẫn đứng ở chỗ có đường lui. Đặt bình sát giữa khu sạc dễ khiến người cứu phải lao vào chỗ nguy hiểm mới lấy được.
Người thuê dựng xe chắn lối nhiều lần thì chủ nhà xử lý ra sao?
Bắt đầu bằng nhắc trực tiếp, nói rõ lý do an toàn. Nếu tiếp diễn, nhắc bằng tin nhắn và dẫn lại nội quy. Hợp đồng thuê có thể ghi điều khoản về nội quy để xe; khi vi phạm nhiều lần, chủ nhà có cơ sở để trao đổi về việc tiếp tục hợp đồng.
Nhà có cửa sau thì có cần giữ lối đi tới cửa sau không?
Có. Cửa sau là lối ra thứ hai rất quý ở nhà trọ, nên lối từ chân cầu thang tới cửa sau cũng phải được giữ trống, và cửa sau phải mở được từ bên trong mà không cần chìa.