Trước khi đặt cọc phòng trọ, bạn cần trả lời được một câu: nếu cầu thang chính đầy khói lúc hai giờ sáng, mình ra ngoài bằng đường nào? Muốn trả lời, hãy tự đi một vòng từ cửa phòng ra tới mặt đường, nhìn cầu thang, cửa lên sân thượng, cổng tầng trệt, chỗ để xe và hỏi chủ nhà ai giữ chìa khoá ban đêm. Cả vòng kiểm mất khoảng mười lăm phút.
Bài này không bàn giá phòng, nội thất hay hợp đồng. Nó chỉ tập trung vào lối thoát, thứ người đi thuê hay bỏ qua vì lúc xem phòng trời sáng, cổng mở, xe chưa về. Những gì bạn thấy được bằng mắt, hỏi được bằng miệng thì bài liệt kê; còn chuyện nhà trọ đã đủ điều kiện phòng cháy theo quy định hay chưa là việc của chủ nhà và cơ quan có thẩm quyền, người thuê không phải đi thẩm tra hồ sơ.
Vì sao lối thoát phải xem trước cả giá phòng
Phần lớn nhà trọ ở các thành phố lớn là nhà ống cải tạo hoặc nhà xây để chia phòng: mặt tiền hẹp, sâu, một cầu thang bộ chạy suốt từ tầng trệt lên sân thượng. Tầng trệt thường là chỗ để xe máy, xe đạp điện của cả nhà, có khi kèm ổ cắm sạc. Cổng sắt hoặc cửa cuốn khoá lúc khuya. Ghép những thứ đó lại, bạn có một kiểu nhà mà nguồn cháy dễ xuất hiện nhất lại nằm ngay dưới chân lối ra duy nhất.
Khói nóng bốc lên theo cầu thang nhanh hơn nhiều so với người đi bộ đi xuống. Người ở tầng trên, nếu tỉnh dậy muộn, gần như không thể đi ngược dòng khói để xuống cổng. Khi đó lối thoát thứ hai mới là thứ quyết định: một cửa lên sân thượng không khoá chết, một ban công có ô mở sang mái nhà bên, một cửa sổ đủ rộng ở tầng thấp. Những thứ này không hiện ra trong ảnh đăng tin cho thuê.
Giá phòng có thể thương lượng, nội thất có thể mua thêm, nhưng cấu trúc lối thoát thì người thuê gần như không sửa được. Vì vậy hãy xem nó trước, khi bạn còn quyền chọn căn khác mà chưa mất tiền cọc.
Đi một vòng từ cửa phòng ra mặt đường
Hãy đi đúng con đường mà bạn sẽ phải đi khi có sự cố, không phải con đường chủ nhà dẫn vào. Mang theo điện thoại để ghi chú, và làm theo thứ tự này:
- Đứng ở cửa phòng, nhìn cánh cửa. Cửa mở bằng tay nắm hay phải dùng chìa cả từ bên trong? Khoá phải mở được từ trong mà không cần chìa, vì lúc hoảng loạn trong khói không ai tìm được chìa.
- Đếm bước từ cửa phòng đến cầu thang. Trên đoạn hành lang đó có kệ giày, tủ, xe đạp, bình nước, thùng hàng của phòng khác không? Hành lang hẹp mà chất đồ thì trong khói sẽ thành chỗ vấp ngã.
- Đi lên trước khi đi xuống. Leo hết cầu thang lên tầng trên cùng, xem có cửa ra sân thượng không, cửa đang khoá kiểu gì, ai giữ chìa. Nếu sân thượng có lối sang mái nhà bên cạnh, hỏi xem hai nhà có thoả thuận gì không.
- Đi xuống tầng trệt, nhìn chỗ để xe. Xe dựng có chừa lối đi từ chân cầu thang ra cổng không? Ổ cắm sạc nằm ở đâu, sát cầu thang hay ở góc xa?
- Đứng ở cổng, hỏi cách mở cổng lúc khuya. Cổng khoá bằng ổ khoá treo, khoá vân tay hay cửa cuốn điện? Mất điện thì mở bằng cách nào? Người thuê có chìa riêng hay chỉ chủ nhà giữ?
- Quay lại phòng, nhìn cửa sổ. Cửa sổ có khung sắt hàn kín không? Nếu có, khung có ô mở được từ bên trong không? Phòng ở tầng hai, ba thì cửa sổ là phương án cuối để ra tín hiệu và chờ cứu, không phải để nhảy.
Đi xong một vòng, bạn tự trả lời: mình có ít nhất hai đường ra không bị khoá chết không? Nếu câu trả lời là "chỉ có cầu thang chính, và cổng thì chủ nhà giữ chìa", căn phòng đó cần thêm nhiều câu hỏi trước khi đặt cọc.
Bảng dấu hiệu: yên tâm, đáng lo, cần hỏi lại
Bảng dưới đây gom các điểm bạn sẽ gặp khi đi xem. Nó không thay cho kiểm tra của cơ quan phòng cháy; nó chỉ giúp người thuê phân biệt nhanh chỗ nào ổn, chỗ nào cần hỏi.
| Điểm kiểm | Dấu hiệu yên tâm | Dấu hiệu đáng lo |
|---|---|---|
| Cửa phòng | Chốt mở từ bên trong bằng tay, không cần chìa | Khoá hai mặt, bên trong cũng phải tra chìa |
| Hành lang | Thông thoáng, có đèn, không chất đồ | Chất giày dép, tủ, thùng hàng, xe đạp |
| Cầu thang | Thông lên sân thượng, có tay vịn, đủ sáng | Bị ngăn bởi cửa khoá giữa chừng hoặc dùng làm kho |
| Sân thượng | Cửa chốt trong, mở được không cần chìa | Khoá ổ treo, chìa ở chỗ chủ nhà |
| Tầng trệt | Xe xếp gọn một bên, chừa lối từ cầu thang ra cổng | Xe kín lối, ổ sạc ngay chân cầu thang |
| Cổng | Người thuê có chìa hoặc mở từ trong được khi mất điện | Cửa cuốn điện, không có cách mở tay, chủ nhà ở nơi khác |
| Báo cháy | Có chuông hoặc đầu báo khói ở hành lang và phòng | Không có thiết bị báo nào, chỉ có một bình chữa cháy |
Một dấu hiệu đáng lo chưa có nghĩa là phải bỏ căn phòng. Nhiều chỗ sửa được rẻ và nhanh nếu chủ nhà thiện chí: dời ổ sạc, xếp lại xe, đưa thêm chìa cổng cho người thuê. Điều đáng ngại là khi nhiều dấu hiệu dồn vào cùng một nhà và chủ nhà gạt đi khi bạn hỏi.
Những câu nên hỏi chủ nhà ngay hôm xem phòng
Ban đêm cổng khoá lúc mấy giờ, ai giữ chìa? Câu này cho bạn biết cổng có trở thành "khoá chết" không. Nhà mà chỉ chủ nhà giữ chìa, chủ nhà lại không ngủ ở đó, là nhà có lối ra duy nhất bị khoá suốt đêm.
Cửa sân thượng có mở được từ trong không? Nhiều chủ nhà khoá sân thượng vì sợ trộm hoặc sợ người thuê phơi đồ lung tung. Hỏi thẳng xem có thể đổi sang chốt mở từ bên trong không, vẫn chống được người lạ từ ngoài vào.
Xe điện sạc ở đâu, sạc giờ nào? Không cần hỏi kỹ thuật; chỉ cần biết chỗ sạc có nằm sát lối đi duy nhất hay không, và có ai trông chừng lúc sạc qua đêm không.
Nhà có chuông báo cháy chung không? Chuông chỉ kêu trong một phòng thì người ở phòng khác không nghe. Hỏi xem khi một đầu báo kêu, cả nhà có cùng biết không.
Đã có ai hướng dẫn người thuê đường thoát chưa? Chủ nhà trả lời được rành mạch là dấu hiệu tốt. Chủ nhà ngạc nhiên vì câu hỏi cũng là một thông tin bạn nên ghi nhận.
Nếu cần sửa chỗ khoá sân thượng hay xếp lại xe, anh chị có sẵn lòng không? Câu này nên hỏi trước khi cọc, vì sau khi cọc, sức thương lượng của bạn giảm hẳn.
Đi xem lại vào buổi tối, lúc nhà đông người
Phần lớn người thuê đi xem phòng vào giờ hành chính, lúc người ở đã đi làm, xe chưa về, cổng mở toang. Đó là lúc nhà trọ trông thoáng nhất. Ba thứ quan trọng nhất cho lối thoát, gồm chỗ để xe, cổng và mật độ người, lại chỉ hiện đúng bản chất sau tám giờ tối.
Nếu đã ưng căn phòng, bạn nên ghé lại một lần nữa vào buổi tối. Nhìn xem tầng trệt có còn lối đi không khi mọi xe đã về, ổ sạc đang cắm bao nhiêu xe, hành lang có thêm đồ gì không, cổng đã khoá chưa và khoá bằng gì. Nếu được, hỏi chuyện một người đang ở về chuyện giờ giấc đóng cổng và những lần mất điện.
Lần xem buổi tối cũng cho bạn biết ánh sáng hành lang thế nào. Hành lang không đèn, cầu thang tối, công tắc nằm cuối dãy là chi tiết nhỏ nhưng trong tình huống khẩn cấp sẽ khiến bạn mất thêm thời gian. Một chiếc đèn pin nhỏ để đầu giường là thứ bạn tự lo được, còn cầu thang có đèn chiếu sáng khi mất điện là thứ nên hỏi chủ nhà.
Khi nào nên bỏ qua căn phòng dù giá tốt
Có những trường hợp người thuê nên thôi, không phải vì nhất định sẽ có cháy, mà vì nếu có thì gần như không có đường ra. Hãy cân nhắc kỹ khi gặp các tình huống sau:
- Nhà chỉ có một cầu thang, sân thượng khoá chết, cửa sổ phòng nào cũng hàn khung sắt kín, cổng thì chỉ chủ nhà giữ chìa.
- Tầng trệt vừa là chỗ để hàng chục xe, vừa là nơi sạc qua đêm, vừa là kho chứa đồ của chủ nhà, và không chừa lối từ chân cầu thang ra cổng.
- Phòng nằm ở tầng cao nhất của dãy nhà sâu, xa cầu thang, hành lang dài và hẹp.
- Chủ nhà từ chối mọi đề nghị sửa nhỏ như đưa chìa cổng hay mở chốt sân thượng, kèm thái độ "ở đây chưa bao giờ có chuyện gì".
- Phòng được ngăn bằng vách tạm, trần thấp, không có cửa sổ, và lối ra phải đi qua phòng của người khác.
Danh sách này không nhằm doạ. Nhiều nhà trọ cũ vẫn ổn nếu chủ nhà chịu chỉnh vài chỗ. Nhưng khi các yếu tố trên cộng lại, bạn đang đánh đổi chút tiền thuê lấy một rủi ro mà chính mình không kiểm soát được.
Ghi lại thoả thuận và việc của riêng bạn sau khi dọn vào
Nếu chủ nhà đồng ý sửa điều gì, chẳng hạn đưa chìa cổng cho từng phòng hoặc đổi khoá sân thượng sang chốt trong, hãy ghi một dòng vào hợp đồng hoặc nhắn tin xác nhận để hai bên cùng nhớ. Không cần viết dài, chỉ cần rõ việc gì, ai làm, khi nào xong. Đây không phải để làm khó chủ nhà; nó giúp cả hai tránh hiểu lầm về sau.
Sau khi dọn vào, phần của bạn gồm vài việc nhỏ: để chìa cổng ở cùng một chỗ cố định gần cửa, đặt đèn pin đầu giường, không chất đồ ra hành lang, không sạc xe qua đêm ở chỗ chắn lối. Lưu số 114, số khẩn cấp phòng cháy chữa cháy và cứu nạn cứu hộ, trong máy và dạy người ở cùng phòng biết gọi. Khi gọi, nói rõ địa chỉ, có người mắc kẹt hay không, cháy ở tầng nào.
Hồ sơ phòng cháy, việc trang bị theo quy định và kiểm tra định kỳ của nhà trọ là trách nhiệm của chủ cơ sở; người thuê không cần và cũng không có quyền đòi xem toàn bộ hồ sơ ấy. Nhưng con đường từ giường ngủ ra mặt đường là thứ bạn sẽ đi bằng chân mình, nên bạn có lý do chính đáng để nhìn thật kỹ trước khi ký.
Câu hỏi thường gặp
Chủ nhà nói khoá sân thượng để chống trộm, có cách nào vừa chống trộm vừa thoát được?
Có. Cách phổ biến là đổi ổ khoá treo sang chốt hoặc tay nắm mở được từ phía trong, phía ngoài vẫn phải có chìa. Người từ mái nhà bên không vào được, còn người trong nhà thì ra được ngay. Việc này nên nhờ thợ khoá hoặc thợ cửa làm, chi phí thường nhỏ so với giá trị an toàn.
Đi xem phòng mà không tiện lên tận sân thượng thì sao?
Bạn cứ đề nghị đi lên, giải thích ngắn rằng mình muốn biết đường thoát. Chủ nhà làm ăn đàng hoàng thường không từ chối. Nếu bị từ chối mà không có lý do hợp lý, đó cũng là thông tin để bạn cân nhắc trước khi đặt cọc.
Phòng tầng trệt có an toàn hơn phòng tầng trên không?
Phòng tầng trệt gần cổng nên ra nhanh hơn, nhưng thường cũng gần chỗ để và sạc xe, nơi dễ phát sinh cháy. Phòng tầng trên xa nguồn cháy hơn nhưng phụ thuộc nhiều vào cầu thang và lối thứ hai. Không có tầng nào an toàn tuyệt đối, quan trọng là tầng đó có đủ đường ra.
Nhà trọ không có bình chữa cháy thì có nên thuê không?
Bình chữa cháy chỉ dập được đám cháy nhỏ lúc mới bắt đầu, còn lối thoát mới là thứ giữ người an toàn khi lửa đã lớn. Thiếu bình là điểm nên đề nghị chủ nhà bổ sung, nhưng nhà có bình mà lối ra bị khoá chết vẫn đáng lo hơn nhà thiếu bình mà lối ra thông.
Có nên ghi chuyện lối thoát vào hợp đồng thuê không?
Nên ghi những thoả thuận cụ thể, ví dụ chủ nhà giao chìa cổng cho mỗi phòng, giữ cửa sân thượng mở được từ trong, không để đồ chắn cầu thang. Câu chữ ngắn, rõ việc, giúp hai bên cùng nhớ và giải quyết dễ hơn khi có chuyện.
Người thuê có được tự lắp thêm đầu báo khói trong phòng mình không?
Đầu báo khói loại dùng pin gắn trần, không đi dây, thường lắp được mà không ảnh hưởng tường nhà. Bạn nên báo chủ nhà trước cho đàng hoàng. Đây là việc nhỏ, rẻ, giúp bạn tỉnh dậy sớm hơn vài phút nếu khói bắt đầu tràn vào phòng.