Cửa mặt tiền của nhà phố là lối ra chính của mọi người trong nhà, nên khi thay cửa, tiêu chí đầu tiên là luôn có ít nhất một cánh mở được bằng tay từ bên trong, không cần điện, không cần điều khiển, không cần tìm chìa. Với nhà dùng cửa cuốn, đó thường là một cửa phụ đi bộ bên cạnh hoặc bộ mở tay mà mọi người đã từng thử.
Bài này giúp bạn so sánh các kiểu cửa mặt tiền phổ biến ở Việt Nam theo góc thoát nạn, chỉ ra chỗ hay thiếu khi lắp nhiều lớp cửa chồng nhau, và những điều cần nói với thợ trước khi đặt hàng. Không có giá, không có tên hãng; bạn tự chọn nhà cung cấp.
Cửa mặt tiền là lối ra chính, không chỉ là cửa chống trộm
Với nhà ống ở phố, mặt tiền gần như là lối duy nhất xuống mặt đất. Những người ở trên chạy xuống cầu thang, qua tầng trệt, rồi đều dồn tới cửa này. Nếu cửa mở bằng điện và điện đã ngắt vì sự cố, nếu cửa cần chìa mà chìa ở trong túi người đi vắng, nếu cửa có ba lớp và lớp ngoài cùng khoá ổ móc, thì đường thoát dừng lại đúng ở mét cuối cùng.
Khi sửa nhà, chủ nhà thường chọn cửa theo ba tiêu chí: chống trộm, thẩm mỹ, tiện mở đóng hằng ngày. Thoát nạn ít khi được nhắc vì ai cũng nghĩ cửa chính thì đương nhiên mở được. Thực tế, cháy ban đêm thường kèm mất điện hoặc phải ngắt điện; người đi xuống trong khói, mắt cay, có khi đang bế con. Lúc đó cửa phải mở bằng một vài động tác quen tay.
Tầng trệt còn là chỗ hay phát sinh cháy: xe máy, xe điện đang sạc, bếp, hàng hoá. Nếu cháy ở ngay sát cửa, người ở trong cần một cánh khác để ra, hoặc ít nhất là một cửa mở nhanh để thoát ra trước khi lửa lan tới chân cầu thang.
Cửa mặt tiền cũng là đường vào của lực lượng chữa cháy và cứu nạn. Một mặt tiền ba lớp cửa khoá chặt làm họ mất thời gian phá cửa trước khi tiếp cận được người bên trong. Vì vậy, chọn cửa dễ mở từ trong không có nghĩa là bỏ chống trộm, mà là tính để lớp chống trộm không đồng thời chặn đường ra và đường vào khi có sự cố.
So sánh các kiểu cửa mặt tiền theo góc thoát nạn
Bảng dưới không xếp hạng loại cửa nào tốt hơn về mọi mặt, chỉ nhìn ở chỗ mở được hay không khi cần ra gấp:
| Kiểu cửa | Mở khi mất điện | Điểm cần có thêm |
|---|---|---|
| Cửa cuốn chạy mô tơ | Tuỳ loại: có bộ lưu điện, có tời hoặc xích kéo tay, có loại phải dùng dụng cụ | Cửa phụ đi bộ hoặc cửa thoát nhỏ trên lá cửa; mọi người biết cách mở tay |
| Cửa kéo, cửa xếp sắt | Mở bằng tay, không phụ thuộc điện | Khoá mở được từ bên trong không cần tìm chìa; ray dưới không kẹt |
| Cửa kính khung nhôm, cửa xếp trượt | Mở bằng tay | Khoá mặt trong mở tay; cánh không bị chặn bởi hàng hoá trưng bày |
| Cửa gỗ, cửa thép nhiều cánh | Mở bằng tay | Then cài đặt ở độ cao với tới được; không cần chìa ở mặt trong |
| Hai, ba lớp chồng nhau (kính, sắt, cuốn) | Lớp nào điện thì phụ thuộc lớp đó | Mỗi lớp đều phải mở được từ trong; tính cả trường hợp cả ba đang đóng |
Kiểu cửa phổ biến nhất hiện nay ở nhà phố là cửa cuốn kết hợp cửa kính phía trong. Đó cũng là kiểu dễ có vấn đề nhất khi mất điện, nên phần tiếp theo đi kỹ vào cửa cuốn.
Cửa cuốn: ba cách mở khi mất điện và chỗ hay hỏng
Bộ lưu điện. Nhiều cửa cuốn có bộ lưu điện để vẫn bấm điều khiển được khi cúp điện. Ắc quy của bộ lưu điện chai dần theo năm; nhiều nhà lắp xong không bao giờ kiểm lại. Khi cháy, mạch điện và bộ lưu điện cũng có thể hỏng. Không nên coi đây là cách mở duy nhất.
Bộ kéo tay. Phần lớn mô tơ cửa cuốn có cơ cấu cho phép mở bằng tay qua xích hoặc tời. Vị trí và cách làm tuỳ loại; có loại phải tháo chốt hãm trước. Cả nhà, kể cả người không hay mở cửa, phải từng làm thử ít nhất một lần.
Cửa thoát nhỏ trên lá cửa. Một số cửa cuốn có thể đặt thêm một ô cửa đi bộ nhỏ ngay trên lá cửa. Đây là giải pháp gọn khi mặt tiền không đủ rộng cho cửa phụ riêng. Cần hỏi thợ xem loại cửa nhà bạn có làm được không.
Chỗ hay hỏng. Điều khiển để trên lầu, dây xích kéo tay bị cuộn giấu trong hộp kỹ thuật cao không với tới, chốt hãm rỉ, cửa cuốn khoá thêm ổ móc ở chân cửa phía trong. Mỗi chỗ này đều biến cửa cuốn thành bức tường khi mất điện.
Cảm biến chống kẹt. Cảm biến dừng cửa khi có vật cản là tính năng an toàn cho người và xe hằng ngày. Kiểm định kỳ để cửa không sập xuống người đang chạy ra.
Cửa phụ đi bộ: nếu mặt tiền đủ rộng, nên có
Nhiều nhà phố mặt tiền từ bốn mét trở lên chọn chia mặt tiền thành một cửa cuốn lớn cho xe và một cửa phụ nhỏ cho người. Cửa phụ thường là cửa sắt hoặc cửa kính khung nhôm, mở bằng tay, khoá bằng khoá thường hoặc khoá điện tử có tay nắm cơ ở mặt trong. Về thoát nạn, cửa phụ này đáng giá hơn mọi tính năng hiện đại của cửa cuốn.
Khi có cửa phụ, đừng để nó thành chỗ chất đồ. Rất nhiều nhà có cửa phụ nhưng phía trong lại xếp xe, kệ hàng, thùng nước sát cánh cửa vì "cửa này ít dùng". Hãy coi cửa phụ là lối thoát, giữ lối đi thông từ chân cầu thang tới đó.
Khoá cửa phụ phải mở được từ bên trong mà không cần chìa. Nếu lo trộm, dùng khoá có chốt chết mở bằng núm xoay ở mặt trong, hoặc khoá điện tử có tay nắm gạt cơ. Treo một chìa dự phòng ở chỗ cố định cạnh cửa, cao hơn tầm với của trẻ nhỏ và không nhìn thấy được từ ngoài đường.
Mặt tiền hẹp không làm được cửa phụ riêng thì xem xét cửa thoát nhỏ trên lá cửa cuốn, hoặc giữ một lớp cửa trong bằng cửa kéo, cửa kính mở tay, và chắc chắn rằng cửa cuốn có bộ kéo tay mà cả nhà đã thử.
Nhiều lớp cửa chồng nhau: kiểm cả chuỗi
Ở nhiều phố buôn bán, mặt tiền có tới ba lớp: cửa kính trong cùng, cửa xếp sắt ở giữa, cửa cuốn ngoài cùng. Mỗi lớp đều phải vượt qua câu hỏi "mở từ trong được không":
- Lớp kính trong cùng: khoá mặt trong là chốt tay hay ổ cần chìa; cánh có bị kệ hàng, ma nơ canh chắn không.
- Lớp sắt giữa: khoá bằng ổ móc thì chìa để ở đâu; có ai trong nhà ban đêm biết chỗ để chìa không.
- Lớp cuốn ngoài: cách mở khi mất điện, ai biết, đã thử chưa.
- Khoảng giữa các lớp: có đủ chỗ đứng để mở lớp tiếp theo không, hay hàng hoá, xe đã chiếm hết.
- Thứ tự đóng ban đêm: nếu ban đêm chỉ cần một lớp để chống trộm, có cần khoá cả ba không. Bớt một lớp khoá là bớt một chỗ kẹt.
Ví dụ giả định: một cửa hàng điện thoại ở Thái Nguyên có chủ ngủ trên lầu. Sau khi đi thử, gia đình quyết định ban đêm chỉ khoá cửa cuốn và cửa kính, để cửa xếp sắt mở, treo chìa ổ móc cạnh cửa kính và tập mở tay cửa cuốn mỗi quý một lần.
Thói quen hằng ngày giữ cửa mặt tiền luôn mở được
Cửa tốt đến đâu cũng thua thói quen xấu. Chỗ hỏng hay gặp nhất không nằm ở cửa mà ở khoảng sàn ngay sau cửa: xe máy dắt vào xếp sát cánh, hàng mới nhập để tạm "một đêm", thùng rác, chậu cây, bao gạo. Đến giờ đóng cửa, mọi thứ dồn về đúng chỗ người trong nhà sẽ phải đi qua nếu có chuyện ban đêm. Hãy thống nhất trong nhà một khoảng sàn trước cửa phụ hoặc trước cánh mở tay được giữ trống mọi lúc, kể cả khi nhà đông khách hay đang nhập hàng.
Thói quen thứ hai là chỗ để điều khiển và chìa. Điều khiển cửa cuốn nên có một cái treo cố định ở tầng trệt gần cửa, không chỉ nằm trong túi xách hay trên đầu giường tầng ba. Chìa của các lớp cửa có ổ khoá treo cùng một chỗ cố định, ai trong nhà cũng biết, kể cả người giúp việc và người ở nhờ.
Thói quen thứ ba là tập. Mỗi lần cúp điện theo lịch là một dịp tốt để thử mở cửa bằng tay, giao cho người ít khi mở cửa nhất trong nhà làm. Vài phút thử như vậy đáng giá hơn nhiều so với việc đọc hướng dẫn trong lúc khói đã xuống tới chân cầu thang.
Trao đổi với thợ khi đặt cửa mới
Trước khi chốt mẫu cửa, nói rõ với thợ và yêu cầu làm những việc sau:
- Cho biết đây là lối ra chính của cả nhà, cần ít nhất một cánh mở bằng tay từ bên trong khi mất điện.
- Hỏi loại mô tơ cửa cuốn có bộ kéo tay không, vị trí đặt dây kéo hoặc tay quay, và yêu cầu đặt ở tầm với của người lớn đứng dưới sàn.
- Hỏi phương án cửa phụ hoặc cửa thoát nhỏ trên lá cửa nếu mặt tiền cho phép.
- Yêu cầu khoá của cửa phụ, cửa kính mở được bằng tay ở mặt trong.
- Nhờ thợ hướng dẫn cả nhà mở tay một lần ngay khi bàn giao, có cả người lớn tuổi.
- Hỏi lịch kiểm tra ắc quy bộ lưu điện, cảm biến chống kẹt và ghi lại.
- Không để thợ lắp thêm thanh chặn, ổ móc ở mặt trong cửa cuốn khi chưa bàn với cả nhà.
Thay cửa mặt tiền có thể đụng đến quy định về kiến trúc mặt phố ở một số khu vực; hỏi bộ phận một cửa của phường, xã nếu nhà bạn nằm trong khu có quy chế riêng.
Câu hỏi thường gặp
Cửa cuốn không có bộ lưu điện thì mất điện mở bằng cách nào?
Hầu hết mô tơ cửa cuốn có cơ cấu mở tay bằng xích hoặc tay quay, có loại phải nhả chốt hãm trước. Cách làm cụ thể theo từng loại, nên nhờ thợ lắp chỉ cho cả nhà và tự thử ngay. Nếu cửa không có cách mở tay nào, cần bổ sung hoặc có cửa phụ.
Có nên khoá thêm ổ móc ở chân cửa cuốn phía trong không?
Ổ móc phía trong làm cửa cuốn không thể mở từ trong khi không có chìa. Nếu cần chống cạy, hỏi thợ các loại khoá chân cửa mở được từ bên trong bằng tay, hoặc treo chìa ở chỗ cố định ngay cạnh cửa mà cả nhà đều biết.
Cửa phụ nên mở vào trong hay ra ngoài?
Cửa mở ra ngoài thuận cho thoát nạn hơn vì người chạy ra đẩy là mở, nhưng ở nhà phố cửa mở ra có thể chắn vỉa hè và va người đi đường. Nhiều nhà chọn cửa mở vào trong hoặc cửa trượt. Điều quan trọng hơn chiều mở là cửa mở được bằng tay và lối tới cửa không bị chắn.
Khi cháy ở tầng trệt sát cửa thì người trên lầu làm gì?
Không đi xuống qua lửa. Đóng cửa phòng, chèn khe bằng khăn, ra ban công hoặc cửa sổ phía mặt tiền hoặc lên sân thượng nếu có lối, gọi 114 báo rõ có người trên tầng nào, và ra tín hiệu để lực lượng cứu nạn thấy. Đó là lý do mỗi tầng nên có một cửa sổ hay ban công mở được.
Bộ lưu điện cửa cuốn bao lâu nên kiểm một lần?
Thời gian cụ thể theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Cách đơn giản là thử ngắt điện và mở cửa bằng điều khiển vài tháng một lần; nếu cửa chạy chậm, yếu hoặc không chạy, gọi thợ kiểm ắc quy. Đừng chờ tới lúc cúp điện thật mới biết.
Nhà đi thuê làm cửa hàng có tự thay cửa mặt tiền được không?
Thay cửa là thay đổi tài sản của chủ nhà nên cần chủ nhà đồng ý, tốt nhất ghi vào hợp đồng hoặc phụ lục. Nếu cửa hiện tại chỉ mở được bằng điện mà không có cách mở tay, đây là lý do chính đáng để đề nghị chủ nhà bổ sung.