Khi nhà hàng xóm bị cháy, hãy làm theo thứ tự: gọi 114 (đừng mặc định họ đã gọi), hô to báo cho cả dãy, giúp người trong nhà cháy thoát ra nếu làm được từ bên ngoài, rồi đưa người nhà mình ra khỏi nhà nếu nhà bạn chung tường hoặc khói đang tràn sang. Không đi vào nhà đang cháy để cứu đồ hay cứu người khi không có thiết bị bảo hộ; việc đó để lực lượng chữa cháy.
Ở phố Việt Nam, nhà ống liền kề nhau, nhiều nhà chung một bức tường, mái tôn nối mái tôn, ban công sát ban công. Một đám cháy ở nhà bên cạnh vì vậy không còn là chuyện của riêng nhà đó. Bài này nói về những phút đầu khi phát hiện cháy ở nhà bên: báo động, giúp đỡ trong giới hạn an toàn, giữ cho nhà mình không thành nơi cháy tiếp theo, và khi nào cả nhà bạn phải rời đi.
Vì sao đám cháy nhà bên là chuyện của nhà mình
Nhà ống phố cũ thường dùng chung tường hoặc tường sát tường, mái liền mái. Lửa và nhiệt có thể truyền sang nhà bên qua nhiều đường: qua mái tôn, qua ban công và cửa sổ đối diện nhau, qua lỗ thông gió chung, qua gác xép, đường dây điện, ống nước đi xuyên tường. Khói còn lan nhanh hơn lửa, tràn sang qua cửa sổ, ô thoáng, khe mái.
Ở dãy trọ, chung cư mini hay khu tập thể cũ, ranh giới giữa các căn còn mỏng hơn: vách ngăn nhẹ, trần thạch cao thông nhau, chung một cầu thang. Đám cháy ở một phòng có thể khiến cả dãy phải thoát.
Vì vậy khi phát hiện cháy ở nhà bên, bạn có hai việc song song: giúp nhà bên, và chuẩn bị cho chính nhà mình. Người ta hay làm việc thứ nhất mà quên việc thứ hai, rồi phát hiện khói đã đầy phòng ngủ tầng trên của nhà mình trong lúc cả nhà đang đứng ngoài đường xem.
Thứ tự những việc làm trong vài phút đầu
Khi thấy khói, lửa, nghe tiếng kêu từ nhà bên, làm theo thứ tự này. Nếu có nhiều người, chia việc ngay.
- Gọi 114. Nói địa chỉ nhà đang cháy, mốc dễ nhận, và nói rõ bạn là hàng xóm. Nếu biết, nói nhà đó có người già, trẻ nhỏ, có ai đang ở nhà.
- Báo động. Hô to "cháy", đập cửa nhà cháy để người bên trong tỉnh dậy nếu họ đang ngủ, đập cửa các nhà hai bên.
- Báo người nhà mình. Đánh thức người đang ngủ, bảo mọi người mặc gọn, sẵn sàng ra.
- Ngắt nguồn nhà mình. Tắt bếp, khoá van gas, rút sạc xe điện; chuẩn bị ngắt cầu dao nếu lửa lan sang.
- Đóng cửa sổ, cửa ban công phía nhà cháy để khói và tàn lửa không bay vào. Kéo rèm, đồ dễ cháy ra xa cửa sổ đó.
- Dọn đường. Dắt xe khỏi lối đi, thu bạt, dây phơi, để xe chữa cháy và người cứu nạn vào được.
- Đón xe. Một người ra đầu đường hoặc đầu hẻm đón xe chữa cháy.
Giúp người trong nhà cháy: làm được gì từ bên ngoài
Đánh thức và chỉ đường. Đập cửa, gọi tên, chiếu đèn pin lên cửa sổ. Người bên trong có thể đang ngủ hoặc chưa biết cháy. Khi họ ra tới ban công hay cửa sổ, bạn hướng dẫn họ chờ ở đó và báo vị trí cho 114.
Mở đường sang nhà mình. Nếu hai nhà có ban công liền nhau, sân thượng nối mái, bạn có thể mở cửa phía nhà mình để người nhà bên sang được, miễn là không có lửa ở khu vực đó. Đây là lối thoát thứ hai mà nhiều nhà đã thoả thuận trước.
Đưa thang, kê đồ cho người ở tầng thấp. Với cửa sổ tầng hai không quá cao, một chiếc thang chắc chắn có thể giúp người xuống. Chỉ làm khi thang đủ dài, đặt chắc, có người giữ chân, và không có lửa phía dưới cửa sổ.
Tiếp đón người đã ra. Đưa họ sang chỗ an toàn, cho mượn điện thoại, áo khoác, nước uống, hỏi đếm người nhà họ đã đủ chưa.
Báo thông tin cho lực lượng chữa cháy. Ai còn bên trong, phòng nào, cầu thang ở đâu, nhà có bình gas, xe điện không. Hàng xóm thường biết những điều này rõ hơn ai hết.
Những việc không nên làm, dù có ý tốt
Ý tốt muốn giúp hàng xóm đôi khi lại tạo ra thêm người cần được cứu. Những việc sau nên tránh.
- Đạp cửa xông vào nhà đang có khói dày để cứu đồ hay tìm người khi không có thiết bị bảo hộ.
- Phá cửa cuốn, cửa chính nhà cháy khi bên trong đang cháy lớn: không khí ùa vào có thể làm lửa bùng ra phía cửa.
- Dội nước vào nhà cháy khi chưa ai ngắt điện, nhất là khi lửa đang ở bảng điện, đường dây.
- Leo lên mái tôn nhà cháy để dập: mái có thể sụp, tôn nóng.
- Đứng tụ tập xem, quay phim ngay trước cửa, chắn lối đi của xe chữa cháy.
- Đăng địa chỉ, hình ảnh người bị nạn lên mạng khi sự việc chưa kết thúc.
- Khuyên người mắc kẹt ở tầng cao nhảy xuống.
Giới hạn của người hàng xóm là giúp từ bên ngoài và từ nhà mình. Phần đi vào nhà đang cháy là việc của lực lượng có trang bị và huấn luyện.
Khi nào nhà bạn phải rời đi
Không phải đám cháy nhà bên nào cũng buộc bạn ra khỏi nhà, nhưng có những dấu hiệu cho thấy đã đến lúc. Bảng dưới gom các dấu hiệu thường gặp.
| Dấu hiệu | Ý nghĩa | Việc nên làm |
|---|---|---|
| Khói tràn vào nhà qua cửa sổ, mái, tường | Đường khói đã thông sang nhà bạn | Cả nhà ra ngoài ngay, đóng cửa sau lưng |
| Tường chung ấm lên, có vết sạm, sơn phồng | Nhiệt đang truyền qua tường | Ra ngoài, báo cho người chỉ huy chữa cháy |
| Lửa lên mái nhà cháy, tàn lửa bay sang mái nhà bạn | Nguy cơ cháy lan qua mái | Ra ngoài, báo vị trí mái nhà mình |
| Lực lượng chữa cháy yêu cầu sơ tán | Họ thấy nguy cơ bạn không thấy | Làm theo ngay, không mặc cả |
| Khói nhẹ, ở xa, nhà bạn không chung tường | Chưa phải sơ tán | Đóng cửa sổ, chuẩn bị sẵn, theo dõi |
Khi rời nhà, mang theo người trước, sau đó mới tới điện thoại và chìa khoá nếu ở ngay trong tầm tay. Không ở lại để cố dập lửa trên tường chung hay mái nhà mình bằng xô nước khi lửa nhà bên đang lớn.
Dãy trọ, chung cư mini, khu tập thể: khi "nhà bên" là phòng bên
Ở dãy trọ, đám cháy thường bắt đầu trong một phòng, từ ổ sạc, bếp điện, bếp gas mini. Người phòng bên là người phát hiện đầu tiên qua mùi khét, tiếng nổ lách tách, khói lọt qua khe vách. Nếu phòng đó có người, đập cửa và gọi to. Nếu phòng khoá mà có khói lọt ra, đừng phá cửa; báo cả dãy, gọi 114, báo chủ nhà, và cùng mọi người ra khỏi dãy theo lối thoát.
Ở chung cư mini một cầu thang, cháy ở một căn hộ có thể nhanh chóng đưa khói vào cầu thang chung. Lúc đó những căn hộ phía trên phải quyết định đi xuống hay ở lại tuỳ vào tình trạng cầu thang. Phần này được nói kỹ ở danh mục nhà trọ, chung cư mini của trang; ở đây chỉ nhắc rằng người phát hiện đầu tiên có trách nhiệm báo cho cả toà, không chỉ cho người phòng bên.
Ở khu tập thể cũ có hành lang chung, ban công thông nhau, lối thoát có khi lại đi qua chính phòng của hàng xóm. Đây là lúc quan hệ hàng xóm tốt từ trước, những lần đã nói chuyện về lối thoát với nhau, phát huy giá trị.
Ví dụ giả định: cháy nhà sát vách lúc chập tối
Ví dụ giả định: bảy giờ tối, chị Lan đang nấu cơm thì ngửi thấy mùi nhựa cháy và thấy khói đen bốc ra từ khe cửa cuốn nhà bên, một cửa hàng điện máy nhỏ đã đóng cửa từ chiều. Chủ nhà ở tầng trên cùng với mẹ già.
Chị tắt bếp, khoá van gas, bảo con trai mười bốn tuổi gọi 114 và đọc địa chỉ nhà bên kèm mốc "đối diện cổng trường tiểu học". Chị chạy ra đập cửa phụ nhà bên, gọi to tên chủ nhà, đồng thời gọi điện cho anh ấy. Chồng chị dắt hai xe máy trước cửa vào trong hẻm, kéo tấm bạt che nắng lên, rồi chạy ra đầu đường đón xe. Chủ nhà bên trả lời điện thoại, cầu thang đã có khói, hai mẹ con lên sân thượng. Chị Lan lên sân thượng nhà mình, mở cửa ra phía mái chung, gọi họ sang. Hai mẹ con sang được nhà chị, đi xuống cầu thang nhà chị ra ngoài.
Khi xe chữa cháy tới, chị Lan báo: nhà bên không còn ai, cháy ở tầng trệt là kho hàng điện máy, có thể có pin. Nhà chị không ai vào nhà cháy, không ai phá cửa cuốn. Phần việc lớn nhất của chị là gọi đúng lúc, mở đúng lối, và nói đủ thông tin.
Sau đám cháy: hỗ trợ hàng xóm và kiểm lại nhà mình
Khi lực lượng chữa cháy đã kiểm soát được đám cháy, đừng vội quay vào nhà mình nếu nhà bạn chung tường hoặc đã có khói tràn vào. Chờ họ cho phép, vì tường chung có thể còn nóng, lửa có thể âm ỉ trong gác xép, mái. Khi vào lại, mở thông thoáng, kiểm tra tường chung, trần, mái, đường điện đi xuyên tường. Thấy vết nứt, sạm, mùi khét kéo dài thì báo người có chuyên môn kiểm tra.
Nhà bên sau đám cháy thường cần sự giúp đỡ thực tế: chỗ cho người già, trẻ nhỏ nghỉ tạm, điện thoại để liên lạc, nước uống, quần áo. Hỗ trợ trong khả năng, tôn trọng sự riêng tư của họ, không lan truyền hình ảnh hay suy đoán nguyên nhân.
Cuối cùng, một đám cháy ở nhà bên là dịp tốt để cả dãy phố nói chuyện về lối thoát: ai có ban công sang được nhà ai, cửa sân thượng nào mở được, ai giữ chìa cổng hẻm. Những thoả thuận như vậy được viết kỹ ở danh mục nhà ống, nhà phố của trang.
Câu hỏi thường gặp
Có nên vào nhà hàng xóm đang cháy để cứu người không?
Khi nhà đã có khói dày hoặc lửa lớn, người không có thiết bị bảo hộ đi vào thường trở thành người thứ hai cần được cứu. Hãy gọi 114 và báo chính xác ai còn bên trong, ở đâu. Chỉ giúp từ bên ngoài: đánh thức, chỉ đường, mở lối từ nhà mình, đưa thang ở tầng thấp khi an toàn.
Nhà mình chung tường với nhà cháy, có nên dội nước lên tường không?
Nếu nhà bạn chưa có khói và lực lượng chữa cháy chưa tới, bạn có thể làm mát những chỗ tường hay mái phía nhà mình khi thấy chúng nóng lên, miễn là đã ngắt điện khu vực đó và đường ra của bạn luôn thông. Khi khói tràn vào hoặc tường nóng nhanh, dừng lại và ra ngoài.
Mình gọi 114 rồi mà nhà bên cũng gọi thì có sao không?
Không sao. Nhiều cuộc gọi cho cùng một đám cháy giúp người trực có thêm thông tin từ nhiều góc. Điều đáng lo là không ai gọi vì ai cũng nghĩ người khác đã gọi. Khi gọi, nói rõ bạn là hàng xóm và bạn thấy gì.
Hàng xóm vắng nhà, cửa khoá, thấy khói bốc ra thì sao?
Gọi 114 ngay, báo nhà vắng chủ và khói bốc ra từ đâu. Liên lạc chủ nhà nếu có số. Không tự phá cửa, nhất là cửa cuốn, vì không khí ùa vào có thể làm lửa bùng ra. Đóng cửa sổ nhà mình phía bên đó và dọn đường cho xe tới.
Có nên giúp hàng xóm khiêng đồ ra khỏi nhà cháy?
Không nên khi đám cháy đang diễn ra. Đồ đạc có thể mua lại, người bị thương khi khiêng đồ trong khói thì không lấy lại được sức khoẻ. Sau khi lực lượng chữa cháy cho phép, bạn có thể giúp hàng xóm thu dọn những phần còn dùng được.
Dãy nhà mình chưa có thoả thuận lối thoát qua mái, nên bắt đầu từ đâu?
Bắt đầu bằng một cuộc nói chuyện với hai nhà sát bên: nhà ai có sân thượng nối mái, ban công liền nhau, cửa nào mở được từ bên trong. Đi khảo sát cùng nhau, thống nhất bằng lời rồi ghi lại vài dòng. Danh mục nhà ống, nhà phố của trang có hướng dẫn chi tiết.