Khi gọi 114 báo cháy, bạn nói theo thứ tự: cháy ở đâu (địa chỉ và mốc dễ nhận), cái gì đang cháy, có người mắc kẹt hay không, rồi trả lời câu hỏi của người trực và giữ máy cho tới khi họ bảo gác. Địa chỉ luôn đứng đầu, vì nếu cuộc gọi bị ngắt giữa chừng thì ít nhất xe đã biết phải đi về đâu. 114 là số khẩn cấp quốc gia của lực lượng phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ; gọi không mất tiền.
Nghe thì đơn giản, nhưng người đang hoảng thường làm ngược: kể chuyện từ đầu, nói "cháy to lắm, tới nhanh" mà quên địa chỉ, hoặc tả đường theo kiểu chỉ người quen trong xóm mới hiểu. Bài này đi qua từng phần của một cuộc gọi báo cháy, cách nói địa chỉ cho hẻm sâu, chung cư, khu trọ, khu công nghiệp, khác nhau giữa gọi khi còn kẹt trong nhà và gọi khi đã ra ngoài, và những việc nên làm sau khi gác máy.
Gọi 114 vào lúc nào: sớm hơn phần lớn mọi người nghĩ
Nhiều đám cháy trong nhà dân trở nên khó kiểm soát vì người trong nhà chần chừ gọi. Lý do hay gặp là ngại làm phiền, sợ báo nhầm, hoặc tin rằng mình dập được. Trong lúc đó, một đám cháy nhỏ trong phòng kín có thể lan sang đồ đạc xung quanh rất nhanh, và khói thường đi trước lửa, chiếm cầu thang khi bạn còn đang loay hoay với bình chữa cháy.
Nguyên tắc nên giữ: thấy lửa đã vượt khỏi vật bắt cháy ban đầu (lan từ ổ cắm sang rèm, từ chảo sang tủ bếp), thấy khói dày đặc mà không rõ nguồn, hoặc có người không tự ra được, thì gọi ngay. Nếu bạn quyết định thử dập một đám cháy rất nhỏ, hãy nhờ người khác gọi 114 song song, đừng đợi dập không được rồi mới gọi. Người trực tổng đài không trách bạn vì gọi khi đám cháy đã được dập; họ cần biết sớm hơn là muộn.
Một trường hợp hay bị bỏ qua là cháy ở nhà bên cạnh hoặc ở tầng khác. Đừng mặc định là chủ nhà đã gọi. Nhiều cuộc gọi cho cùng một đám cháy không gây hại gì; không ai gọi mới là chuyện đáng sợ. Người trực sẽ hỏi lại địa chỉ, nếu trùng với thông tin đã có, họ chỉ ghi nhận thêm chi tiết từ bạn.
Thứ tự thông tin khi báo cháy
Đây là trình tự nên tập nói thành tiếng một lần ở nhà, để lúc cần nó tự bật ra. Người trực có thể hỏi theo thứ tự khác; khi đó cứ trả lời theo câu họ hỏi.
- Địa chỉ trước tiên. Số nhà, tên đường hoặc số hẻm, phường hoặc xã, tỉnh hoặc thành phố. Thêm một mốc dễ thấy: gần chợ, đối diện trường, đầu hẻm có cột điện lớn.
- Cái gì đang cháy. Nhà ở, kho hàng, xe máy ở tầng trệt, quán ăn, phòng trọ. Nếu biết thêm thì nói: có bình gas, có xe điện đang sạc, có hoá chất.
- Người còn bên trong. Có ai mắc kẹt không, khoảng bao nhiêu người, ở tầng nào, có người già, trẻ nhỏ, người khó đi lại không.
- Tình trạng hiện tại. Lửa đang ở tầng nào, khói đã lên tới đâu, cầu thang còn đi được không.
- Bạn là ai, đang ở đâu. Bạn đang ở trong nhà cháy, ở nhà bên cạnh hay đứng ngoài đường; số máy bạn đang gọi để người trực gọi lại nếu cần.
- Nghe và làm theo hướng dẫn. Người trực có thể dặn bạn đóng cửa, ra khỏi nhà, đón xe ở đầu hẻm. Chỉ gác máy khi họ nói đã đủ.
Nếu bạn quá run để nói hết, hãy nói được hai thứ đầu: địa chỉ và cái gì đang cháy. Phần còn lại người trực sẽ hỏi.
Nói địa chỉ sao cho xe tìm được
Hẻm, ngõ sâu. Nói số nhà mặt đường nơi đầu hẻm, rồi tả đường vào: "vào hẻm cạnh tiệm sửa xe, đi khoảng trăm mét, rẽ phải ở ngã ba đầu tiên". Xe chữa cháy lớn có thể không vào được hẻm hẹp, nên người trực cần biết đầu hẻm ở đâu để bố trí xe và vòi.
Chung cư, toà nhà nhiều block. Nói tên toà, block hoặc tháp, tầng, số căn hộ, và cổng nào gần nhất. Khu chung cư lớn có nhiều cổng; xe vào nhầm cổng có khi phải vòng cả khu.
Khu trọ, nhà nhiều phòng cho thuê. Nói địa chỉ cổng chính của dãy trọ, không chỉ số phòng của mình. Nếu dãy trọ nằm sâu sau một nhà mặt tiền, nói rõ "đi qua nhà số... vào trong".
Khu công nghiệp, kho bãi. Tên khu, tên đường nội bộ, số lô hoặc tên xưởng theo biển cổng, cổng bảo vệ số mấy. Bảo vệ cổng nên được báo ngay để mở barie.
Tên địa danh sau sắp xếp 2025. Từ 1/7/2025 nhiều phường, xã đã sáp nhập và đổi tên, cả nước còn 34 tỉnh, thành. Nếu bạn chưa quen tên mới, cứ nói tên đường, số nhà và mốc dễ nhận; người trực có bản đồ và sẽ hỏi lại. Đừng mất thời gian nhớ tên hành chính.
Khi không biết địa chỉ. Đang ở nhà người quen hay đi đường gặp đám cháy: nhìn biển số nhà gần nhất, tên cửa hàng đối diện, hoặc hỏi người xung quanh. Điện thoại có định vị thì mở ứng dụng bản đồ để đọc tên đường.
Gọi khi còn trong nhà cháy và gọi khi đã ra ngoài
Cùng là báo cháy, nhưng vị trí của bạn đổi hẳn nội dung cuộc gọi. Bảng dưới so hai trường hợp.
| Đang ở trong nhà, chưa ra được | Đã ra ngoài an toàn | |
|---|---|---|
| Ưu tiên của cuộc gọi | Báo vị trí của chính mình để được cứu | Báo đám cháy và người còn bên trong |
| Thông tin cần nói thêm | Phòng nào, tầng nào, cửa sổ hướng ra đâu, mấy người cùng bạn | Ai còn trong nhà, ở phòng nào, lần cuối thấy họ ở đâu |
| Việc làm song song | Đóng cửa phòng, chèn khe cửa, ra cửa sổ cho người bên ngoài thấy | Tránh xa nhà cháy, ngăn người khác quay vào |
| Giữ máy | Giữ đường dây nếu người trực yêu cầu, để pin cho cuộc gọi lại | Để máy luôn bên mình, sẵn sàng nghe gọi lại |
Khi còn kẹt trong nhà, nếu điện thoại sắp hết pin, nói vị trí của bạn ngay câu đầu tiên sau địa chỉ. Một cuộc gọi đứt giữa chừng mà người trực đã biết bạn ở phòng trên cùng phía mặt đường vẫn có giá trị.
Những lỗi làm cuộc gọi chậm
Phần lớn lỗi dưới đây đến từ hoảng hốt, không phải vì người gọi thiếu hiểu biết. Biết trước thì dễ tránh hơn.
- Kể diễn biến trước khi nói địa chỉ: "lúc nãy nhà đang nấu cơm thì nghe tiếng nổ...". Người trực phải chờ hết đoạn kể mới biết phải điều xe tới đâu.
- Chỉ nói tên khu theo cách gọi trong xóm, như "xóm Lò Rèn", "dãy trọ bà Năm", mà không có tên đường hay mốc chung.
- Gác máy ngay sau khi nói "cháy, tới nhanh", không chờ người trực hỏi lại.
- Nhiều người trong nhà cùng gọi rồi cùng bận máy, không ai chuẩn bị đón xe. Chỉ cần một hai người gọi, người khác lo việc khác.
- Gọi cho người thân trước, rồi người thân gọi 114 hộ. Mỗi lần chuyển lời là một lần sai địa chỉ.
- Tắt máy hoặc để im lặng sau cuộc gọi, khiến người trực gọi lại hỏi đường không được.
- Nói "chắc không sao đâu" khi người trực hỏi có ai mắc kẹt, trong lúc thật ra chưa đếm đủ người.
Sau khi gác máy: đón xe, dọn đường, giữ người
Việc quan trọng nhất sau cuộc gọi là có người đứng ở đầu đường hoặc đầu hẻm để đón xe. Người đó nên mặc áo sáng màu, ban đêm cầm đèn pin, vẫy và chỉ hướng. Ở hẻm nhiều ngã rẽ, có thể cần thêm một người đứng ở chỗ rẽ thứ hai. Xe chữa cháy đến nơi lạ thường mất thời gian nhất ở đoạn cuối, khi đã gần tới mà không biết nhà nào.
Việc thứ hai là dọn đường. Xe máy dựng trước cửa, xe đẩy hàng, bạt che, dây phơi đồ ngang hẻm đều làm xe và người chữa cháy chậm lại. Những người hàng xóm không có việc gì khác có thể dắt xe vào nhà mình, kéo bạt lên. Không đứng tụ tập xem trong lối đi, vì lực lượng chữa cháy cần kéo vòi và mang thiết bị qua đó.
Việc thứ ba là chuẩn bị thông tin cho người chỉ huy khi họ tới: ai đã ra, ai chưa thấy, cầu thang ở đâu, cầu dao tổng nằm chỗ nào, trong nhà có bình gas hay xe điện không. Người nắm rõ nhà cháy nhất nên ở gần chỗ xe đỗ để trả lời, không đi đâu xa.
Ví dụ giả định một cuộc gọi báo cháy
Ví dụ giả định: chị Hạnh ở tầng hai một nhà ống trong hẻm, ngửi thấy mùi khét và thấy khói bốc lên từ chỗ để xe tầng trệt. Chị đánh thức chồng, cả hai bế con lên sân thượng theo lối đã định sẵn, rồi chị bấm 114.
Cuộc gọi đi như sau. Chị nói: "Báo cháy ở hẻm 45 đường Trần Phú, phường Lê Lợi, vào hẻm cạnh hiệu thuốc, nhà thứ sáu bên trái, cửa cuốn xanh. Cháy ở tầng trệt chỗ để xe máy, có một xe điện đang sạc. Nhà có bốn người, cả bốn đã lên sân thượng, chưa ai bị thương. Khói đang lên cầu thang." Người trực hỏi lại số hẻm, hỏi sân thượng có sang được nhà bên không; chị trả lời có lối sang mái nhà số tám. Người trực dặn đóng cửa lên sân thượng lại phía sau, sang nhà bên nếu khói tới, và giữ điện thoại bên mình.
Trong khoảng một phút, chị đã nói đủ: địa chỉ có mốc, cái gì cháy, có vật nguy hiểm, số người và vị trí của họ, tình trạng cầu thang. Chị không kể ai bật sạc lúc mấy giờ. Đó là chi tiết để nói sau, khi mọi người đã an toàn.
Câu hỏi thường gặp
Gọi 114 có mất tiền không?
Không. 114 là số khẩn cấp quốc gia của lực lượng phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ, người gọi không phải trả cước. Bạn có thể gọi từ điện thoại di động hay máy bàn. Hãy dạy trẻ trong nhà nhớ số này và biết rằng gọi khi có cháy thật là việc đúng, không bị mắng.
Báo cháy nhầm có bị phạt không?
Gọi vì thật sự nghi có cháy, ví dụ thấy khói mà hoá ra là khói đốt rác, không phải là hành vi sai. Điều pháp luật xử lý là cố ý báo cháy giả, gọi quấy rối tổng đài khẩn cấp. Nếu nghi ngờ có cháy, cứ gọi và nói rõ những gì bạn thấy, kể cả việc bạn chưa chắc.
Ngoài cháy, 114 còn nhận báo những sự cố gì?
Ngoài cháy, nổ, 114 còn nhận tin cứu nạn, cứu hộ như người mắc kẹt trong nhà sập, trong thang máy, đuối nước, tai nạn có người bị kẹt trong xe. Người cần cấp cứu y tế thì gọi 115; nhiều tình huống cần cả hai, người trực các tổng đài có phối hợp với nhau.
Nếu bị khói làm sặc, không nói được thì sao?
Cố nói địa chỉ trước, dù ngắt quãng. Nếu không nói được, giữ máy để người trực nghe tiếng động và cố gắng định vị. Tốt nhất là gọi từ chỗ ít khói nhất có thể, như cạnh cửa sổ đã mở hay phòng đã đóng kín cửa, và che mũi miệng bằng vải khi nói.
Đã có người gọi 114 rồi thì mình có cần gọi nữa không?
Nếu bạn biết chắc đã có người gọi và đang có người đón xe, bạn có thể dành thời gian lo việc khác như dọn đường, đếm người. Nếu không chắc, cứ gọi. Người trực sẽ đối chiếu địa chỉ và ghi nhận thêm thông tin, ví dụ bạn ở góc khác nhìn thấy lửa đã lan sang tầng trên.
Có nên gửi vị trí qua ứng dụng nhắn tin cho người thân thay vì gọi 114?
Không nên thay thế. Người thân không điều được xe chữa cháy, và mỗi lần chuyển lời là thêm thời gian và thêm khả năng sai địa chỉ. Gọi 114 trước, sau đó mới nhắn người thân. Nhắn cho người thân chỉ có ích khi họ ở gần và có thể ra đầu đường đón xe.