Rất nhiều nhà hàng và quán nhậu ở thành phố Việt Nam hoạt động trong nhà phố cải tạo: bếp ở tầng trệt hoặc phía sau, khách ngồi từ tầng một đến sân thượng, và tất cả đi chung một cầu thang. Khi bếp có sự cố, khói bốc thẳng vào cầu thang đó, tức là chặn luôn đường xuống của mọi người ở trên. Đây là lý do lối thoát thứ hai quan trọng ở nhà hàng nhiều tầng hơn bất cứ đâu.
Bài này nhìn từ hai phía: khách chọn bàn và người tổ chức tiệc nên để ý gì, và chủ nhà hàng thường để lối thoát bị hỏng ở đâu. Phần điều kiện phòng cháy và hồ sơ của nhà hàng thuộc phần thủ tục PCCC cơ sở kinh doanh; phần kỹ năng chung khi có cháy nằm ở danh mục hành động khi có cháy.
Vì sao bếp ở dưới, khách ở trên là cấu trúc rủi ro
Bếp nhà hàng có ba thứ cần cho một đám cháy: nguồn nhiệt (bếp gas, bếp than, lò nướng), nhiên liệu (dầu mỡ, gas, than) và không khí từ quạt hút. Ống hút khói bám mỡ lâu ngày cũng là chỗ lửa có thể chạy dọc. Khi bếp đặt ở tầng trệt sát chân cầu thang, khói và hơi nóng đi lên theo đúng đường người phải đi xuống.
Trong nhà phố, cầu thang thường là ống thông tầng duy nhất, hoạt động như một ống khói. Khói bốc lên nhanh, tụ ở các tầng trên và sân thượng có mái che. Người ngồi ở tầng ba, tầng bốn có thể chưa thấy lửa nhưng đã bị khói chặn cầu thang.
Thêm vào đó là bình gas dự trữ để dưới gầm cầu thang hoặc ở khu bếp, két bia, thùng đá và bàn ghế thừa chất ở chiếu nghỉ. Mỗi thứ không lớn, nhưng cộng lại làm lối đi hẹp và thêm vật cháy. Hiểu cấu trúc này giúp bạn biết vì sao chọn tầng và chọn bàn không chỉ là chuyện view.
Lối thoát thứ hai ở nhà hàng nhà phố thường là gì
Không phải nhà hàng nào cũng có cầu thang thứ hai. Lối thoát thứ hai có thể có các dạng sau, bạn có thể hỏi nhân viên xem chỗ mình có cái nào:
- Cầu thang bộ thứ hai, thường ở phía sau hoặc là cầu thang thép bên ngoài nhà. Đây là dạng tốt nhất.
- Lối sang nhà bên cạnh qua sân thượng hoặc ban công, khi chủ nhà hàng thuê hai căn liền nhau hoặc có thoả thuận với hàng xóm.
- Cửa ra sân thượng thông với mái nhà liền kề, có thể đứng chờ cứu ở nơi thoáng khí.
- Ban công có ô mở trên khung bảo vệ, cho phép ra tín hiệu và để lực lượng cứu nạn tiếp cận bằng thang.
Hai dạng sau không phải lối thoát đúng nghĩa theo quy chuẩn mà là nơi lánh tạm và chờ cứu. Chúng chỉ có giá trị khi cửa ra sân thượng không bị khoá và ô mở trên khung bảo vệ thực sự mở được. Nếu nhân viên trả lời "chỉ có một cầu thang", bạn đã có đủ thông tin để chọn tầng thấp.
Chọn bàn khi bạn là khách
Tầng thấp hơn khi đi cùng trẻ nhỏ, người già. Mỗi tầng bớt đi là một đoạn cầu thang ít phải xuống trong khói. Tầng một hoặc tầng hai thường là lựa chọn hợp lý cho gia đình.
Bàn gần cầu thang, không phải bàn cuối phòng. Ở nhà ống dài, bàn cuối phòng có thể cách cầu thang cả chục mét qua nhiều dãy bàn ghế. Gần cầu thang thì ra được trước khi đông.
Sân thượng có mái che bạt hay tôn: nhìn lối đi lên xuống. Quán sân thượng thoáng nhưng nằm trên cùng. Nếu chỉ có một cầu thang hẹp lên sân thượng, cân nhắc ngồi tầng dưới khi đi nhóm đông.
Để ý vị trí bếp nướng tại bàn. Quán lẩu nướng dùng bếp gas mini hoặc bếp than tại bàn. Ngồi cách xa rèm, mành tre, mái bạt thấp. Khi bếp gas mini có mùi gas hoặc kêu xì, báo nhân viên tắt ngay.
Cho chủ nhà hàng: chỗ hay hỏng và cách sửa không tốn kém
Phần lớn lỗi lối thoát ở nhà hàng nhà phố không đòi hỏi xây sửa lớn. Bảng dưới gom những chỗ hay gặp và hướng xử lý từ phía vận hành.
| Chỗ hay hỏng | Hệ quả khi có sự cố | Hướng xử lý |
|---|---|---|
| Két bia, thùng đá, ghế thừa chất ở chiếu nghỉ cầu thang | Lối xuống hẹp, dễ vấp ngã | Dành chỗ kho riêng, quy định cầu thang luôn trống |
| Cửa lên sân thượng khoá ngoài giờ, chìa nằm ở quầy | Người ở tầng trên không lên được chỗ thoáng | Dùng chốt mở được từ bên trong, không cần chìa |
| Bình gas dự trữ dưới gầm cầu thang | Nguồn cháy nằm đúng đường thoát | Để bình ở nơi thoáng, xa cầu thang, theo hướng dẫn chuyên môn |
| Đèn chỉ dẫn lối ra chỉ có ở tầng trệt | Khách tầng trên không biết hướng khi mất điện | Bổ sung ở mỗi tầng và mỗi khúc rẽ |
| Khung bảo vệ ban công hàn kín | Không có chỗ ra tín hiệu, không tiếp cận được | Làm ô mở có chốt bên trong |
Những việc như vệ sinh ống hút khói bếp định kỳ, kiểm tra đường gas và trang bị hệ thống báo cháy nên làm với đơn vị có chuyên môn và theo yêu cầu của cơ quan phòng cháy nơi nhà hàng hoạt động.
Người đặt tiệc đông: năm việc làm trước ngày tiệc
Tiệc cưới nhỏ, liên hoan công ty, họp lớp thường gom vài chục đến cả trăm người vào một tầng. Người đặt tiệc là người nắm thông tin sớm nhất:
- Hỏi nhà hàng tầng tổ chức tiệc có mấy lối ra và cầu thang nằm ở đâu. Nếu chọn được, chọn tầng có hai lối hoặc tầng thấp.
- Hỏi sức chứa thật của tầng đó, không chỉ số bàn tối đa. Kê quá nhiều bàn làm lối đi giữa các bàn hẹp lại.
- Đề nghị nhà hàng không kê thêm bàn trước cửa ra hay đầu cầu thang trong ngày tiệc, kể cả khi khách đến đông hơn dự kiến.
- Nếu có khách lớn tuổi, khách dùng xe lăn, xếp họ ngồi gần lối ra và nhờ một người thân đi cùng.
- Khi mở đầu tiệc, người dẫn chương trình nên nhắc một câu về lối ra như một thông báo bình thường, cùng lúc với nhắc nhà vệ sinh ở đâu.
Dấu hiệu sớm từ bếp mà khách ngồi bàn cũng nhận ra
Mùi gas. Gas hoá lỏng dùng trong bếp được pha chất tạo mùi để dễ phát hiện. Nếu bạn ngửi thấy mùi hăng đặc trưng ở gần cầu thang hay gần bếp, báo nhân viên ngay. Đừng bật lửa hút thuốc gần đó.
Khói dầu bất thường. Bếp nhà hàng lúc nào cũng có mùi xào nấu, nhưng khói xám đen bốc lên cầu thang, mùi khét mỡ cháy hay mùi nhựa là khác hẳn. Khói dày lên nhanh trong vài chục giây là dấu hiệu cần chuẩn bị rời đi.
Tiếng động lạ từ ống hút khói. Tiếng lách tách, tiếng rít hay khói lọt ra ở khe trần chỗ ống hút khói đi qua có thể là mỡ bám trong ống đang cháy. Lửa trong ống hút có thể lan lên các tầng trên theo đường ống.
Nhân viên chạy dồn về phía bếp. Đây là dấu hiệu bị bỏ qua nhiều nhất. Nhân viên thường biết có chuyện trước khách. Thấy vài người cùng chạy về bếp, cầm bình chữa cháy, bạn nên gom nhóm và đi về phía cầu thang trong khi đường còn trống.
Điện chập chờn, đèn tắt từng khu. Có thể chỉ là quá tải điện, nhưng cũng có thể là sự cố đang lan. Nhìn hướng đèn chỉ dẫn lối ra và đèn sự cố; nếu chúng tự bật sáng, lối ra đang được chỉ cho bạn.
Quán có gác lửng, tầng hầm để xe hoặc khu ngồi trong hẻm sâu
Ngoài kiểu nhà phố nhiều tầng, còn ba dạng quán hay gặp có lối thoát riêng cần để ý. Dạng thứ nhất là quán có gác lửng làm thêm chỗ ngồi: trần thấp, cầu thang gỗ hoặc sắt hẹp và dốc, khói tụ ngay dưới trần, tức là đúng chỗ khách đang ngồi. Khách ngồi gác lửng nên chọn bàn gần đầu cầu thang và rời đi ngay khi có mùi khói, không chờ khói nhìn thấy được.
Dạng thứ hai là quán đặt trong toà nhà có tầng hầm để xe máy dày đặc. Xe máy để chật kín chứa xăng trong bình, và sự cố từ tầng hầm có thể đẩy khói lên các tầng trên qua cầu thang và ô thang máy. Khi gửi xe dưới hầm, để ý xem lối từ hầm lên có rõ ràng không và đừng quay xuống hầm lấy xe khi có báo động.
Dạng thứ ba là quán nằm sâu trong hẻm nhỏ, chỉ có một lối ra đường lớn. Xe chữa cháy khó vào, và khách đi ra phải dắt qua hàng chục chiếc xe máy dựng hai bên. Với quán kiểu này, lối thoát của bạn không chỉ là cầu thang trong nhà mà cả đoạn hẻm. Đi bộ ra trước, quay lại lấy xe khi đã an toàn.
Khi có khói từ bếp: đi xuống hay đi lên
Nguyên tắc chung là đi xuống bằng cầu thang bộ khi cầu thang còn đi được: không có khói dày, không nóng. Không dùng thang máy, kể cả thang máy chở khách lẫn thang máy nhỏ tải đồ ăn, vì thang có thể dừng giữa chừng hoặc mở ra đúng tầng có khói.
Nếu cầu thang đã đầy khói đen dày, đi xuống qua đó là liều lĩnh. Lúc này, lối thoát thứ hai mà bạn đã hỏi từ đầu phát huy giá trị: cầu thang phía sau, lối sang nhà bên, hoặc sân thượng thông thoáng để chờ cứu. Đóng cửa giữa bạn và khói nếu có cửa, ra nơi thoáng khí, gọi 114 và báo rõ địa chỉ, tầng, số người.
Không nhảy từ trên cao xuống, không đu dây tự chế. Ở nơi thoáng khí, phần lớn trường hợp người mắc kẹt được lực lượng cứu nạn tiếp cận. Phần kỹ năng chờ cứu, ra tín hiệu và chèn khe cửa được viết riêng ở danh mục hành động khi có cháy.
Câu hỏi thường gặp
Quán nhậu sân thượng có mái tôn có an toàn không?
Mái tôn không cháy nhưng giữ nhiệt và giữ khói dưới mái nếu xung quanh bị che kín bằng bạt. Điều quan trọng hơn là đường lên xuống: có mấy cầu thang, cầu thang có bị chất đồ không. Quán thoáng bốn phía và có lối xuống rõ ràng thì dễ thoát hơn.
Thang máy tải đồ ăn có dùng để thoát được không?
Không. Thang tải đồ ăn không dành cho người và tuyệt đối không dùng khi có cháy. Thang máy chở khách cũng không dùng, trừ thang máy chữa cháy do lực lượng chuyên môn điều khiển ở các toà nhà có trang bị.
Nhà hàng chỉ có một cầu thang thì có vi phạm không?
Câu trả lời phụ thuộc vào quy mô, số tầng, số người và thời điểm công trình được xây, theo quy chuẩn hiện hành. Khách không cần phán xét; bạn chỉ cần dùng thông tin đó để chọn tầng thấp và ngồi gần cầu thang.
Đặt tiệc ở tầng cao nhất có nên không?
Nếu nhà hàng có hai cầu thang, có thang thoát nạn ngoài nhà và sân thượng thông thoáng, tầng cao có thể ổn. Nếu chỉ có một cầu thang trong nhà phố, tầng thấp vẫn an toàn hơn cho tiệc đông người, đặc biệt khi có người lớn tuổi.
Có nên nhắc chuyện lối thoát khi đặt tiệc không, có làm nhà hàng phật ý?
Nhà hàng làm ăn đàng hoàng thường trả lời bình thường, vì họ cũng muốn khách yên tâm. Hỏi như hỏi chỗ đậu xe hay nhà vệ sinh. Nếu nhà hàng né tránh, đó cũng là thông tin để bạn cân nhắc.
Bếp nướng gas mini tại bàn bị xì gas thì làm gì?
Báo nhân viên tắt van và mang bếp ra chỗ thoáng. Không bật lửa, không tắt bật công tắc điện gần đó. Nếu mùi gas nồng, mọi người trong phòng nên ra ngoài tới khi nhân viên xử lý xong.