Khi đã ra khỏi nhà cháy, không quay vào vì bất cứ đồ vật nào: xe máy, tiền, vàng, giấy tờ, điện thoại hay máy tính. Nếu nghi còn người hoặc thú cưng bên trong, báo ngay cho lực lượng chữa cháy vị trí cụ thể, không tự đi vào. Điều kiện bên trong thay đổi rất nhanh; con đường bạn vừa đi ra có thể đã đầy khói chỉ sau một phút.
Lời khuyên "không quay lại lấy đồ" ai cũng từng nghe, nhưng người ta vẫn quay lại. Lý do không phải vì không biết, mà vì những áp lực rất thật: chiếc xe là sinh kế, sổ đỏ là tài sản cả đời, con chó là thành viên gia đình, đứa con chưa thấy đâu. Bài này nhìn thẳng vào những lý do đó, giải thích vì sao quay vào nguy hiểm hơn lúc đi ra, và đưa ra cách cả nhà thống nhất trước để lúc cần không ai phải giằng co.
Vì sao quay vào nguy hiểm hơn lúc đi ra
Khi bạn đi ra, đám cháy còn ở giai đoạn đầu: khói còn ít, nhiệt còn thấp, đường còn nhìn thấy. Mỗi phút trôi qua, khói dày lên và hạ thấp xuống, nhiệt tăng, lửa có thể lan sang cầu thang hay chỗ để đồ. Người quay vào đi ngược chiều thời gian: họ bước vào một ngôi nhà đã khác hẳn ngôi nhà vừa rời đi.
Thêm nữa, người quay vào thường vội và đứng thẳng chạy, không cúi thấp. Họ mở những cánh cửa đã đóng, đưa thêm không khí vào đám cháy. Họ đi sâu vào trong để tìm đồ ở phòng ngủ tầng trên, trong ngăn kéo, trong két, những chỗ xa lối ra nhất. Và họ đi một mình, không ai biết họ đã vào.
Lực lượng chữa cháy khi tới nơi cũng gặp khó: họ được báo "mọi người đã ra hết", rồi phát hiện thiếu một người, phải tổ chức tìm kiếm trong lúc đáng lẽ dồn sức dập lửa. Một người quay vào lấy đồ có thể làm chậm việc cứu cả ngôi nhà.
Những lý do khiến người ta quay vào, và cách nghĩ khác
Mỗi lý do đều có thật và đáng được tôn trọng. Nhưng mỗi lý do đều có một cách xử lý không đòi hỏi bạn đi vào khói.
| Lý do | Vì sao thôi thúc | Cách nghĩ khác |
|---|---|---|
| Xe máy ở tầng trệt | Là phương tiện kiếm sống, giá trị lớn | Xe có thể mua lại; tầng trệt thường là nơi cháy bắt đầu và khói dày nhất |
| Sổ đỏ, giấy tờ nhà, hộ chiếu | Sợ mất quyền tài sản, thủ tục làm lại phiền | Giấy tờ có thể xin cấp lại theo thủ tục; nên cất bản sao ở ngoài nhà từ trước |
| Tiền mặt, vàng, két sắt | Tài sản tích luỹ cả đời | Két sắt chịu nhiệt tốt hơn bạn; tài sản lớn nên có bảo hiểm cháy nổ |
| Điện thoại, máy tính | Chứa ảnh, dữ liệu, công việc | Sao lưu dữ liệu lên đám mây định kỳ; máy móc mua lại được |
| Thú cưng | Là thành viên gia đình | Báo vị trí cho lực lượng chữa cháy; họ thường cứu cả vật nuôi khi có thể |
| Người thân chưa thấy | Nỗi sợ lớn nhất | Báo ngay vị trí cụ thể cho 114 và người chỉ huy; họ có thiết bị để vào |
Khi chưa thấy một người trong nhà
Đầu tiên, kiểm điểm tập kết. Người đó có thể đã ra bằng lối khác, đang ở nhà hàng xóm hay ở đầu hẻm. Gọi tên to, hỏi người xung quanh, gọi điện thoại cho họ.
Báo ngay, báo cụ thể. Nói với người trực 114 hoặc người chỉ huy chữa cháy: ai, bao nhiêu tuổi, thường ngủ ở phòng nào, tầng nào, lần cuối thấy ở đâu, có khó đi lại không. "Bà ngủ phòng sau tầng hai, đi lại khó" là thông tin có giá trị hơn "còn người bên trong".
Ở lại chỗ người chỉ huy thấy bạn. Họ có thể cần hỏi thêm về cầu thang, cửa, cách bố trí phòng. Đứng gần xe chữa cháy, không đi lẫn vào đám đông.
Giữ những người khác lại. Khi có người thân còn bên trong, người nhà khác dễ lao vào. Một người lớn bình tĩnh nên giữ họ lại, ôm lấy họ nếu cần.
Nếu lực lượng chữa cháy chưa tới. Đây là lúc khó nhất. Bạn có thể gọi người đó từ cửa sổ, hướng dẫn họ ra ban công, chèn khe cửa, nhưng không tự đi vào khói. Một người mắc kẹt có thể chờ được trong căn phòng kín cửa; hai người cùng ngất trong cầu thang thì khó cứu hơn nhiều.
Thú cưng: tình cảm thật và giới hạn thật
Với nhiều gia đình, chó, mèo là thành viên thật sự. Bỏ chúng lại trong nhà cháy là điều rất khó chấp nhận, và nhiều người đã quay vào vì con vật của mình. Cách giảm rủi ro là tính trước: trong phương án thoát nạn của nhà, ai mang thú cưng theo nếu nó đang ở gần, để sẵn dây dắt hoặc lồng nhỏ ở gần cửa.
Nhưng nếu lúc thoát ra thú cưng không ở trong tầm tay, chúng thường trốn vào gầm giường, góc tủ khi sợ, đừng đi tìm. Ra ngoài, báo cho lực lượng chữa cháy biết trong nhà có vật nuôi, ở khoảng nào. Để cửa ra ngoài hé mở nếu an toàn, vì con vật đôi khi tự tìm được đường thoát. Gọi tên chúng từ ngoài cửa.
Nói chuyện này trước với trẻ trong nhà là cần thiết. Trẻ yêu thú cưng có thể chạy vào tìm mà không nói với ai. Thống nhất với trẻ rằng nếu có cháy, việc của con là ra ngoài và nói với bố mẹ con mèo đang ở đâu, không phải tự đi tìm.
Giảm thiệt hại mà không cần quay vào: chuẩn bị từ hôm nay
Cách tốt nhất để không bị thôi thúc quay vào là làm cho những thứ quan trọng bớt quan trọng vào lúc có cháy. Những việc dưới đây mất một buổi chiều.
- Chụp ảnh, sao lưu bản điện tử giấy tờ nhà đất, hộ chiếu, căn cước, giấy khai sinh, bằng cấp; cất bản sao ở nhà người thân hoặc lưu trữ trực tuyến an toàn.
- Để giấy tờ gốc quan trọng nhất trong một túi hoặc hộp chống cháy, chống nước, đặt ở chỗ cố định gần lối ra của tầng ngủ.
- Sao lưu ảnh và dữ liệu điện thoại, máy tính định kỳ.
- Tìm hiểu bảo hiểm cháy nổ cho nhà ở và tài sản; nhà kinh doanh cần tìm hiểu nghĩa vụ bảo hiểm theo quy định.
- Không để xe máy, xe điện chắn cầu thang hay cửa ra, để không ai nảy ý "dắt xe ra trước".
- Chuẩn bị dây dắt, lồng nhỏ cho thú cưng ở gần cửa.
- Thống nhất một điểm tập kết duy nhất ngoài nhà, ai ra cũng tới đó đứng.
Giấy tờ mất do cháy có thể được cấp lại theo thủ tục ở cơ quan có thẩm quyền; trình tự cụ thể tuỳ từng loại giấy và nên đối chiếu quy định hiện hành khi cần làm.
Cửa hàng, quán nhỏ: hàng hoá, két tiền và nhân viên
Nhân viên không phải bảo vệ tài sản bằng thân mình. Chủ cửa hàng cần nói rõ với nhân viên từ ngày đầu: khi có cháy, việc của các bạn là đưa khách ra, ra ngoài và báo, không cứu hàng, không ôm két. Nhân viên trẻ thường sợ bị trách nếu để mất hàng, và chính nỗi sợ đó khiến họ quay vào.
Két tiền, sổ sách, máy bán hàng. Chốt tiền, gửi tiền theo ca để lượng tiền mặt giữ lại trong quầy luôn nhỏ. Dữ liệu bán hàng nên lưu trên hệ thống trực tuyến. Khi những thứ này không còn quá giá trị, không ai có lý do quay vào lấy.
Hàng hoá trong kho. Hàng có thể được bảo hiểm; nhiều loại hình kinh doanh còn có nghĩa vụ mua bảo hiểm cháy nổ theo quy định, chủ cơ sở nên tìm hiểu đúng loại hình của mình. Không có loại hàng nào đáng để một người đi vào kho đang có khói.
Đếm người sau khi ra. Người quản lý ca giữ danh sách nhân viên trong ca, đếm tại điểm tập kết, và là người báo cho lực lượng chữa cháy nếu thiếu ai. Khách cũng được hỏi xem có đi cùng ai chưa thấy.
Thống nhất trong gia đình: luật "ra rồi là không vào"
Nói trước một lần trong bữa cơm, bằng câu ngắn mọi người cùng nhớ. Luật càng rõ, lúc cần càng ít người phải giằng co.
- Ra rồi là không vào, vì bất cứ đồ vật nào.
- Tất cả gặp nhau ở một điểm đã định, ví dụ trước cửa nhà đối diện.
- Người đầu tiên tới điểm tập kết đếm người và gọi tên những ai chưa thấy.
- Thiếu ai thì báo 114 và người chỉ huy, nói rõ vị trí người đó.
- Một người lớn được giao giữ trẻ và người dễ xúc động lại ở điểm tập kết.
- Chỉ quay vào khi lực lượng chữa cháy cho phép, kể cả khi lửa trông đã tắt.
Ông bà lớn tuổi thường có thói quen cứu đồ mạnh nhất, vì đã từng trải qua thời thiếu thốn. Nói chuyện riêng với ông bà, nhẹ nhàng nhưng rõ ràng, và nhờ các con cháu cùng nhắc.
Sau khi lửa tắt: khi nào được vào lại
Lửa tắt không có nghĩa là ngôi nhà đã an toàn. Có thể còn lửa âm ỉ trong trần, vách, gác xép; kết cấu có thể đã yếu đi vì nhiệt; điện có thể chưa được ngắt hẳn; không khí trong nhà vẫn còn khí độc. Lực lượng chữa cháy sẽ kiểm tra và cho biết khi nào bạn được vào, vào khu vực nào.
Khi được vào, đi cùng người khác, mở hết cửa cho thông thoáng, không bật điện cho tới khi có thợ điện kiểm tra, đeo khẩu trang và găng tay. Lấy những thứ quan trọng nhất trước rồi ra. Chụp ảnh hiện trạng để phục vụ việc làm lại giấy tờ hoặc yêu cầu bảo hiểm.
Những việc dọn dẹp, xử lý muội khói, làm lại giấy tờ sau cháy là cả một quá trình dài, được nói ở những trang chuyên về phục hồi sau sự cố. Ở đây chỉ nhắc rằng chúng chỉ bắt đầu khi tất cả mọi người trong nhà đều an toàn ở bên ngoài.
Câu hỏi thường gặp
Nếu lửa còn nhỏ, chạy vào lấy nhanh một món có được không?
Không nên. Bạn không biết chắc khói và lửa bên trong đã lan tới đâu, nhất là khi đám cháy ở tầng dưới mà đồ cần lấy ở tầng trên. Con đường bạn vừa đi ra có thể đã khác hẳn sau một phút. Món đồ có thể làm lại; sức khoẻ thì không.
Xe máy đậu ở tầng trệt, đám cháy ở tầng trên thì có dắt xe ra không?
Chỉ khi xe ngay cạnh cửa ra, bạn đang trên đường ra và việc dắt xe không làm chậm ai hay chắn lối. Không quay vào chỉ để dắt xe. Nhiều trường hợp chính xe máy, nhất là xe điện, lại là nguồn cháy hoặc làm đám cháy lớn thêm.
Giấy tờ nhà đất bị cháy có làm lại được không?
Giấy tờ bị mất, hư hỏng do cháy thường có thủ tục cấp lại hoặc cấp đổi tại cơ quan có thẩm quyền, tuỳ từng loại. Hồ sơ, thời hạn cụ thể nên tra trên Cổng dịch vụ công hoặc hỏi nơi tiếp nhận. Có bản sao, ảnh chụp lưu ở nơi khác giúp việc này nhanh hơn nhiều.
Thú cưng còn trong nhà thì làm gì?
Báo cho lực lượng chữa cháy biết trong nhà có vật nuôi, thường ở chỗ nào. Gọi tên chúng từ cửa nếu cửa ra ngoài còn thông, để cửa hé nếu an toàn. Không tự quay vào tìm. Trong phương án gia đình, chuẩn bị sẵn dây dắt, lồng nhỏ gần cửa để mang theo khi chúng ở gần.
Làm sao ngăn người thân đang hoảng lao vào nhà cháy?
Một người lớn bình tĩnh đứng cạnh họ, giữ tay, nói câu ngắn: "Đã báo cứu hoả, họ đang vào tìm". Đưa họ tới gặp người chỉ huy để cung cấp thông tin, việc đó giúp họ có việc làm có ích. Nếu cần, giữ họ lại bằng sức, vì một người nữa vào khói là thêm một người cần cứu.
Có nên để sẵn túi giấy tờ ở cửa để mang theo khi chạy?
Một túi nhỏ đặt cố định ngay cạnh lối ra của tầng ngủ, cầm theo được mà không đi chệch đường thoát, là chuẩn bị hợp lý. Nhưng nếu lúc thoát túi không ở trên đường đi, bỏ qua nó. Bản sao giấy tờ lưu ở nơi khác vẫn là lớp bảo vệ chắc chắn hơn.