Trên lối thoát, gồm cầu thang, hành lang và lối từ chân cầu thang ra cửa, nên tránh các vật liệu bắt lửa nhanh, cháy lan theo bề mặt và sinh nhiều khói đen độc: trần nhựa, tấm ốp nhựa, xốp cách nhiệt để trần, mút cách âm, thảm và rèm vải, giấy dán tường lớp dày. Những vật liệu này có thể chấp nhận ở góc khác của nhà, nhưng ở đúng con đường mọi người phải đi qua khi có cháy thì chúng làm mất thời gian thoát nhanh hơn bất cứ thứ gì.
Bài này không xếp hạng sản phẩm hay thương hiệu. Bài giúp bạn hiểu vật liệu nào xử sự ra sao khi gặp lửa, vì sao vị trí đặt vật liệu quan trọng hơn bản thân vật liệu, và hỏi người bán điều gì để có thông tin thật thay vì lời quảng cáo "chống cháy".
Vì sao vật liệu trên lối thoát quan trọng hơn vật liệu trong phòng
Đám cháy trong nhà ở hiếm khi giết người bằng lửa trực tiếp. Phần lớn nạn nhân bị khói làm ngạt hoặc mất phương hướng trước khi lửa tới. Khói đó đến từ mọi thứ đang cháy, và lượng khói, độ độc của khói phụ thuộc rất nhiều vào vật liệu. Nhựa, xốp, mút cháy sinh khói đen đặc, che tầm nhìn trong vài giây và chứa nhiều khí độc.
Một chiếc sofa cháy trong phòng khách đã nguy hiểm. Nhưng nếu trần cầu thang ốp nhựa, vách cầu thang dán xốp, chiếu nghỉ trải thảm, thì lửa và khói có sẵn một con đường nhiên liệu chạy dọc đúng lối thoát. Người ở trên không chỉ phải đi qua khói từ phòng khách mà còn đi dưới một trần nhựa đang nhỏ giọt cháy xuống.
Vì vậy khi sửa nhà, thứ tự ưu tiên hợp lý là: cầu thang và hành lang trước, phòng ngủ sau, phòng khách và các phòng khác sau cùng. Vật liệu nào bạn còn phân vân, đừng dùng ở cầu thang. Quy chuẩn an toàn cháy hiện hành (QCVN 06) cũng đặt yêu cầu về vật liệu hoàn thiện trên đường thoát nạn khắt khe hơn trong phòng với nhiều loại công trình; với nhà ở gia đình, đó là gợi ý tốt để tự đặt ra cho mình.
Nhóm vật liệu hay gặp khi sửa nhà và cách chúng cháy
Bảng dưới mô tả xu hướng chung để bạn định hướng; hành vi cháy thực tế phụ thuộc từng sản phẩm, độ dày, lớp phủ, cách lắp, nên thông tin cuối cùng phải lấy từ nhà sản xuất:
| Vật liệu | Khi gặp lửa | Trên lối thoát |
|---|---|---|
| Trần nhựa, tấm ốp nhựa | Mềm chảy, nhỏ giọt cháy, nhiều khói đen | Nên tránh ở cầu thang, hành lang |
| Xốp cách nhiệt, tấm panel lõi xốp | Bắt lửa nhanh, cháy lan, khói rất độc | Không dùng để trần trên lối thoát |
| Mút cách âm, mút tiêu âm | Cháy nhanh, khói đặc | Không dùng ở lối thoát; trong phòng cũng nên hạn chế |
| Gỗ tự nhiên, gỗ công nghiệp, lam gỗ | Cháy được nhưng chậm hơn nhựa xốp; khói vừa | Dùng có chừng mực; tránh ốp kín cả vách và trần cầu thang |
| Thảm, rèm vải, giấy dán tường dày | Bắt lửa dễ, cháy lan theo bề mặt | Hạn chế; không trải thảm dày trên bậc thang |
| Thạch cao, tấm xi măng sợi | Khó cháy hơn nhiều so với nhóm trên | Thường là lựa chọn tốt cho trần, vách lối thoát |
| Gạch, đá, bê tông, vữa trát, sơn nước | Không cháy hoặc gần như không đóng góp chất cháy | Lựa chọn an toàn nhất |
Để ý chữ "chống cháy" trong lời chào hàng. Không có vật liệu dân dụng nào hoàn toàn không bị ảnh hưởng bởi lửa; điều người bán nên nói là sản phẩm đã được thử nghiệm theo tiêu chuẩn nào, đạt nhóm nào. Nếu người bán không trả lời được, coi như chưa có thông tin.
Xốp cách nhiệt, tấm panel và mái tôn: chỗ hay bị xem nhẹ
Xốp dưới mái tôn. Nhiều nhà ống, nhà trọ lợp tôn sân thượng rồi dán xốp hoặc tấm cách nhiệt bọc bạc phía dưới cho mát. Nếu phía dưới là tum thang hay hành lang tầng trên cùng, đó là một lớp nhiên liệu nằm ngay trên đầu người đang chạy lên sân thượng.
Tấm panel lõi xốp làm vách, làm phòng. Panel nhẹ, lắp nhanh, hay dùng để quây phòng trên sân thượng, làm kho, làm phòng cho thuê. Khi lớp tôn mặt ngoài bị nung nóng, lõi xốp bên trong cháy âm ỉ rồi bùng. Nếu dùng panel, hỏi rõ loại lõi; có loại lõi bông khoáng hoặc lõi vật liệu khó cháy hơn xốp.
Tấm cách nhiệt túi khí, mút xốp bọc bạc. Bề mặt bạc phản xạ nhiệt nhưng không làm vật liệu bên dưới khó cháy hơn. Khi lớp bạc rách, phần xốp, mút bên trong cháy như mọi loại xốp khác.
Bông khoáng, bông thuỷ tinh. Thường khó cháy hơn xốp nhiều, nhưng lớp giấy bọc, lớp keo dán có thể cháy. Hỏi thông tin của cả sản phẩm đã hoàn thiện, không chỉ của lõi.
Mút cách âm cho phòng hát, phòng làm việc tại nhà
Nhiều gia đình ở Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Cần Thơ dành một phòng để hát, tập nhạc, quay video hay làm việc trực tuyến, và dán mút trứng, mút tiêu âm kín bốn vách cho đỡ vang. Đây là cách làm dễ thấy trên mạng nhưng rủi ro: mút xốp cháy rất nhanh, khói đen đặc, phòng lại thường đóng kín cửa và đặt nhiều thiết bị điện. Kiểu rủi ro này giống hệt phòng karaoke kín cách âm mà nhiều người đã biết.
Nếu cần xử lý âm, ưu tiên các giải pháp ít chất cháy hơn: tấm tiêu âm từ bông khoáng có vỏ bọc, kệ sách, rèm dày ở mức vừa phải, thảm sàn mỏng. Cách âm thật sự (chặn tiếng ra ngoài) đến từ khối lượng và độ kín của tường, cửa, không đến từ mút dán trên mặt tường.
Phòng loại này không nên nằm trên đường thoát, ví dụ không nên là phòng ở chân cầu thang hay phòng ở đầu hành lang mà các phòng khác phải đi qua. Khi trong phòng có nhiều thiết bị điện chạy lâu, dây điện phải đi gọn, ổ cắm đủ tải, không dùng ổ nối dài chồng lên nhau.
Nếu phòng đã dán mút kín vách, ít nhất hãy gỡ phần mút ở gần ổ điện, gần đèn, gần cửa ra vào, đặt một đầu báo khói trong phòng và một ngoài cửa phòng. Khi có khói, ra ngay, đóng cửa phòng lại để giữ khói bên trong và gọi 114.
Đèn và dây điện trong trần, trong vách ốp
Vật liệu dễ cháy chỉ cần một nguồn nhiệt để bắt đầu, và nguồn nhiệt gần nhất thường chính là hệ thống điện đi kèm. Khi đóng trần, ốp vách, thợ hay khoét lỗ lắp đèn âm trần, đi dây đèn trang trí, dây đèn led dải trong khe hắt sáng. Đèn âm trần loại nóng đặt sát lớp xốp cách nhiệt hay trần nhựa, mối nối dây xoắn băng dính để trong hộp trần kín, bộ nguồn đèn led nhét vào khe trần không thoáng: đó là những chỗ lửa có thể âm ỉ khá lâu trước khi lộ ra.
Khi sửa nhà, đề nghị thợ điện đi dây trong ống, nối dây trong hộp nối, ghi lại vị trí các bộ nguồn đèn để có thể mở ra kiểm tra sau này. Đèn âm trần nên dùng loại tỏa nhiệt thấp và đặt cách lớp cách nhiệt theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Mạch đèn cầu thang, hành lang nên có aptomat riêng, để khi cần ngắt điện một khu vẫn còn đèn ở lối đi.
Vật liệu khó cháy ở trần, vách lối thoát cộng với đường điện gọn, có bảo vệ, là hai việc nên làm cùng một lúc vì đều phải tháo trần, mở vách. Làm một mà bỏ một là phí công tháo dỡ.
Cầu thang và hành lang: những món trang trí nên bỏ
Ngoài vật liệu xây dựng, nhiều món trang trí cũng là chất cháy trên lối thoát. Khi sửa nhà là lúc thích hợp để dọn:
- Thảm trải bậc thang và thảm chiếu nghỉ: vừa cháy, vừa dễ trượt chân khi chạy.
- Rèm vải che gầm cầu thang hay che cửa sổ cầu thang: bắt lửa nhanh và che mất cửa sổ, điểm lấy khí và điểm chờ cứu.
- Tường cầu thang ốp kín lam gỗ hoặc tấm nhựa giả gỗ từ trệt lên mái: biến cầu thang thành một ống gỗ.
- Cây giả bằng nhựa, hoa vải xếp dọc chiếu nghỉ: nhỏ nhưng nhiều thì thành đáng kể.
- Kệ sách, kệ giày bằng gỗ công nghiệp đặt ở chiếu nghỉ: vừa là chất cháy, vừa thu hẹp lối đi.
- Giấy dán tường nhiều lớp dán chồng qua nhiều lần sửa: lớp cũ không bóc, lớp mới dán lên, dày dần.
Không cần biến cầu thang thành một khoảng xi măng trơ trụi. Sơn tường màu sáng, tranh treo thưa trên khung kim loại, đèn đẹp, tay vịn gỗ chắc tay vẫn làm cầu thang dễ chịu mà không thêm nhiều chất cháy.
Hỏi người bán và người thi công những gì
Khi chọn vật liệu cho cầu thang, hành lang, trần tầng trên cùng, hỏi theo thứ tự này:
- Sản phẩm đã được thử nghiệm về tính cháy theo tiêu chuẩn nào, kết quả ra sao. Quy chuẩn hiện hành phân vật liệu thành các nhóm theo mức dễ cháy, mức bắt lửa, mức lan truyền lửa trên bề mặt, mức sinh khói và độc tính của khói.
- Kết quả đó áp dụng cho cả sản phẩm hoàn thiện hay chỉ cho một lớp (ví dụ chỉ lõi, chưa kể lớp phủ).
- Cách lắp đặt có ảnh hưởng tới kết quả không: độ dày, khung, keo dán, khe hở.
- Có tài liệu kỹ thuật bằng văn bản để bạn giữ lại không.
- Người thi công có từng lắp sản phẩm này ở công trình có yêu cầu phòng cháy chưa.
- Nếu nhà có kinh doanh hoặc cho thuê nhiều phòng, vật liệu này có đáp ứng yêu cầu của cơ quan phòng cháy với loại hình đó không; câu này cần hỏi thêm người thiết kế hoặc cơ quan phòng cháy.
Nếu ngân sách có hạn, đổi vật liệu trên lối thoát trước. Một trần thạch cao ở cầu thang và hành lang tầng trên cùng thường có giá trị an toàn lớn hơn trần đẹp ở phòng khách.
Câu hỏi thường gặp
Trần nhựa có dùng được trong nhà không?
Có thể dùng ở những chỗ ít rủi ro như nhà tắm, nhà kho nhỏ không có nguồn nhiệt. Trên cầu thang, hành lang, trần tầng trên cùng nơi khói dồn tới, nên dùng vật liệu khó cháy hơn. Nếu nhà đang có trần nhựa ở cầu thang, đưa việc thay vào danh sách sửa khi có dịp.
Sơn chống cháy quét lên gỗ có giúp được không?
Một số lớp phủ được sản xuất để làm chậm bắt lửa của gỗ, hiệu quả phụ thuộc loại sơn, độ dày và cách thi công. Hãy yêu cầu tài liệu thử nghiệm của nhà sản xuất và thi công đúng hướng dẫn. Không nên coi lớp sơn như lý do để ốp gỗ kín toàn bộ cầu thang.
Vách thạch cao có cháy không?
Tấm thạch cao khó cháy hơn nhiều so với gỗ, nhựa, xốp, nhưng lớp giấy bề mặt vẫn có thể cháy xém, và khả năng ngăn cháy của vách phụ thuộc loại tấm, số lớp, khung và cách bịt khe. Muốn vách đạt một mức chịu lửa cụ thể, cần thiết kế và thi công theo hệ đã được thử nghiệm.
Có nên dán giấy dán tường ở cầu thang không?
Một lớp giấy mỏng dán trực tiếp lên tường trát không thêm nhiều chất cháy. Vấn đề là các loại giấy dày, giấy có lớp xốp phía sau, và thói quen dán chồng nhiều lớp qua nhiều lần sửa. Nếu thích, chọn loại mỏng, bóc lớp cũ trước khi dán lớp mới.
Tấm ốp nhựa giả đá, giả gỗ có phải là nhựa không?
Nhiều loại tấm ốp trang trí giả đá, giả gỗ có thành phần nhựa và cháy như nhựa, dù nhìn giống vật liệu tự nhiên. Đừng đánh giá bằng mắt; hỏi thành phần và thông tin thử nghiệm của nhà sản xuất trước khi dùng ở cầu thang và hành lang.
Nhà đã ốp nhiều vật liệu dễ cháy thì làm gì trước khi có tiền sửa?
Lắp đầu báo khói ở chân cầu thang và các tầng ngủ, giữ cửa phòng ngủ đóng ban đêm, dọn thảm và đồ trang trí dễ cháy khỏi cầu thang, rút gọn ổ điện gần các mảng ốp, và lập sẵn đường thoát thứ hai qua ban công hoặc sân thượng. Khi có sự cố, gọi 114 sớm.