Bệnh viện là nơi đông người đặc biệt nhất: nhiều người trong đó không tự đi được, đang truyền dịch, thở máy hay vừa mổ xong. Vì vậy cách sơ tán ở bệnh viện không giống quán ăn hay trung tâm thương mại, nơi ai cũng tự đi ra cửa. Nhân viên y tế được tổ chức để di chuyển người bệnh theo phương án riêng, và người nhà là một phần của bức tranh đó, có thể giúp rất nhiều hoặc vô tình gây cản trở.
Bài này viết cho người nhà nuôi bệnh, nhất là ở các bệnh viện đông, nơi người nhà ở lại cả ngày lẫn đêm. Nội dung xoay quanh những gì nên nhìn khi mới vào khoa, cách giữ hành lang và lối đi thông, các nguồn cháy hay gặp từ sinh hoạt của người nhà, và cách hành động khi có báo động mà không làm vướng việc của nhân viên y tế.
Vì sao sơ tán ở bệnh viện khác mọi nơi
Ở quán ăn, lời khuyên đầu tiên là ra ngoài càng nhanh càng tốt. Ở bệnh viện, không thể đưa ngay một người đang thở máy hay vừa mổ xuống mười tầng cầu thang. Vì vậy cách nghĩ phổ biến trong thiết kế và phương án sơ tán bệnh viện ở nhiều nước là chuyển người bệnh theo phương ngang trước: đưa họ sang một khu khác cùng tầng, được ngăn với khu đang có sự cố bằng tường và cửa ngăn cháy. Chỉ khi cần thiết mới đưa xuống tầng dưới hoặc ra ngoài.
Điều đó có nghĩa là hệ thống cửa ngăn cháy trên hành lang bệnh viện đóng vai trò sống còn. Những cánh cửa nặng, tự đóng, chia hành lang thành từng đoạn không phải để làm khó người đi lại. Khi chúng đóng, khói bị giữ lại một phía, và phía bên kia trở thành nơi an toàn tạm thời cho người bệnh nằm.
Người nhà thường không biết điều này, nên phản ứng tự nhiên là bế, dìu người thân lao ra cầu thang. Có trường hợp đó là đúng, nhưng có trường hợp làm đứt dây truyền, tuột ống thở hay gây chen lấn ở cầu thang. Hiểu cách bệnh viện vận hành giúp bạn biết khi nào nên tự đưa người thân đi, khi nào nên chờ và làm theo nhân viên.
Ngày đầu vào khoa: năm điều nên biết
Khi người thân vừa nhập viện, mọi sự chú ý dồn vào chuyện bệnh. Nhưng chỉ cần thêm vài phút trong ngày đầu, bạn sẽ biết đủ để không lúng túng nếu có sự cố:
- Đi một vòng hành lang khoa, xem cầu thang bộ ở hai đầu, chỗ có cửa ngăn cháy và đèn chỉ dẫn lối ra.
- Hỏi điều dưỡng trực: khi có báo động, người nhà nên làm gì, tập trung ở đâu, ai sẽ thông báo cho buồng bệnh.
- Nhớ tên khoa, tầng, toà nhà và số buồng. Khi gọi cấp cứu hay báo cho người thân, đây là thông tin đầu tiên cần nói.
- Xem người thân của mình có tự đi lại được không, cần một người dìu hay phải nằm cáng. Nói rõ với điều dưỡng nếu bạn là người nhà duy nhất.
- Để giấy tờ quan trọng, thuốc đang dùng và điện thoại ở một túi nhỏ gọn, lấy được ngay, không để rải rác khắp giường.
Những câu hỏi này hoàn toàn bình thường. Điều dưỡng ở các khoa thường đã được tập huấn về phòng cháy và sẽ trả lời ngắn gọn.
Giường gấp, chiếu, đồ đạc ở hành lang: chuyện giữ lối đi
Ở những bệnh viện quá tải, người nhà nuôi bệnh thường phải ngủ trên giường gấp, chiếu trải dọc hành lang, gầm cầu thang hoặc ngay trước cửa buồng bệnh. Kèm theo là xô chậu, cặp lồng, quần áo phơi, quạt điện. Đây là điều dễ hiểu khi không có chỗ khác, nhưng nó cũng là thứ biến hành lang thoát nạn thành chướng ngại vật vào ban đêm.
Bạn có thể làm vài việc nhỏ để giảm rủi ro mà vẫn có chỗ nghỉ: kê giường gấp sát một bên tường, không đặt ngang hành lang; gập giường lại vào ban ngày; không để đồ đạc trước cửa ngăn cháy, chiếu nghỉ cầu thang hay ngay dưới đèn chỉ dẫn lối ra; không chèn cửa ngăn cháy mở bằng ghế, dép hay giẻ để cho thoáng. Cửa đó phải tự đóng được.
Nếu khoa có quy định chỗ nằm cho người nhà, cố gắng tuân theo dù bất tiện. Quy định đó thường được tính để giữ lại lối đi cho cáng, xe lăn và giường bệnh di chuyển khi có sự cố. Một hành lang thông thoáng là thứ giúp nhân viên y tế đẩy giường người bệnh, kể cả người thân của bạn, sang khu an toàn nhanh hơn.
Nguồn cháy từ sinh hoạt của người nhà
Người nhà nuôi bệnh mang theo nhiều thứ để sinh hoạt cả ngày lẫn đêm. Một số trong đó là nguồn cháy cần để ý, đặc biệt ở buồng bệnh có oxy.
| Vật dụng | Vì sao đáng lo | Cách làm an toàn hơn |
|---|---|---|
| Bếp điện mini, nồi nấu cháo, ấm siêu tốc | Quá tải ổ cắm, cháy dây, nhiệt cao gần chăn chiếu | Dùng chỗ nấu bệnh viện bố trí nếu có; không nấu trong buồng bệnh |
| Ổ cắm kéo dài nối nhiều thiết bị | Quá tải, nóng dây, chập | Không nối chồng ổ, không cắm sạc qua đêm khi không cần |
| Sạc điện thoại, sạc dự phòng để trên giường | Pin nóng lên trong chăn gối | Sạc trên mặt cứng, không đặt dưới gối |
| Thuốc lá, bật lửa | Cực kỳ nguy hiểm gần oxy | Không hút thuốc trong bệnh viện; không mang lửa vào buồng có oxy |
| Nến, nhang, đèn dầu | Lửa trần trong không gian đông người và có oxy | Không dùng trong buồng bệnh và hành lang |
Oxy không tự cháy nhưng làm mọi thứ cháy mạnh và nhanh hơn rất nhiều. Ở buồng bệnh có người thở oxy, một tia lửa nhỏ cũng có thể thành đám cháy lớn. Đây là lý do nhân viên y tế rất nghiêm với chuyện lửa và thuốc lá.
Khi có báo động: làm gì và đừng làm gì
Nghe theo nhân viên y tế trước tiên. Họ biết người bệnh nào cần di chuyển trước, đi hướng nào, có cần mang theo thiết bị gì không. Nếu nhân viên bảo ở lại buồng và đóng cửa, đó thường là vì khu bên ngoài chưa an toàn.
Không tự rút dây truyền, ống thở, máy theo dõi. Việc tháo hay chuyển thiết bị y tế để nhân viên y tế quyết định. Bạn có thể giúp bằng cách dọn đồ đạc quanh giường để giường dễ đẩy ra.
Đóng cửa buồng bệnh khi rời đi hoặc khi có khói ngoài hành lang. Cửa đóng làm chậm khói. Nếu người bệnh phải ở lại chờ chuyển, cửa đóng giữ không khí trong buồng sạch hơn.
Không dùng thang máy tự ý. Thang máy bệnh viện có thể được điều để chở giường bệnh theo phương án. Người nhà không nên tự bấm thang để xuống.
Nếu người thân tự đi được, dìu họ theo hướng nhân viên chỉ. Đi theo đèn chỉ dẫn, nhường lối cho cáng và giường đẩy. Ra tới khu an toàn thì báo với nhân viên rằng người bệnh đã ở đó, để họ không đi tìm.
Phòng khám tư, phòng khám trong nhà phố
Ngoài bệnh viện lớn, rất nhiều người khám chữa bệnh ở phòng khám tư, nha khoa, phòng xét nghiệm, cơ sở vật lý trị liệu đặt trong nhà phố nhiều tầng. Những cơ sở này giống quán ăn nhà phố hơn là giống bệnh viện: một cầu thang, có khi có thang máy nhỏ, phòng chờ chật và nhiều thiết bị điện.
Khi đưa người thân đi khám ở những nơi này, đặc biệt là người lớn tuổi hay người đi lại khó, nên để ý xem phòng khám ở tầng mấy, có cầu thang bộ thứ hai không và phòng chờ có bị kê kín ghế không. Nếu có lựa chọn, những thủ thuật kéo dài nên làm ở cơ sở mà bạn biết rõ đường ra.
Người vận hành phòng khám nhỏ nên giữ cầu thang không bị dùng làm chỗ để hồ sơ, bình nước, hộp thiết bị. Thiết bị dùng oxy, máy tiệt trùng hay tủ sấy là những nguồn nhiệt cần được đặt và bảo trì theo hướng dẫn của nhà sản xuất và đơn vị có chuyên môn. Hồ sơ phòng cháy của cơ sở y tế thuộc phần thủ tục riêng, ở đây chỉ nhắc.
Một điểm riêng của phòng khám nhỏ là người bệnh có thể đang trong lúc làm thủ thuật: đang nằm ghế nha, đang truyền dịch, đang được gây tê. Nhân viên phòng khám cần biết trước ai sẽ hỗ trợ những người này rời đi, và người nhà ngồi chờ bên ngoài nên ở gần, không đi xa, để khi cần có thêm một người dìu.
Sau khi ra khu an toàn: báo vị trí, không quay lại
Khi đã đưa được người thân ra khu an toàn hoặc ra ngoài toà nhà, việc tiếp theo là báo cho nhân viên y tế biết người bệnh đang ở đâu. Trong sơ tán, nhân viên phải đếm và kiểm từng người bệnh của khoa. Một người được người nhà đưa đi mà không báo sẽ khiến nhân viên phải quay lại tìm, mất thời gian và có thể gặp nguy hiểm.
Không quay lại buồng bệnh để lấy đồ, kể cả giấy tờ hay tiền. Bệnh viện có cách xử lý hồ sơ người bệnh khi sơ tán. Nếu người thân của bạn cần thuốc đang dùng dở, báo với nhân viên y tế ở khu tập trung để họ sắp xếp.
Nếu bạn phát hiện cháy trước khi có báo động, báo ngay cho điều dưỡng trực hoặc nhân viên gần nhất, kích nút báo cháy nếu thấy và biết dùng. Bệnh viện có quy trình gọi lực lượng chữa cháy; nếu bạn ở ngoài và không chắc ai đã gọi, gọi 114 và nói rõ tên bệnh viện, toà nhà, khoa, tầng.
Sau sự cố, bệnh viện sẽ thông báo khi nào người bệnh được đưa về khoa cũ hay chuyển sang khoa khác. Người nhà nên ở cùng người bệnh tại khu tập trung, giữ điện thoại mở và báo cho gia đình qua một người đầu mối, tránh để nhiều người thân cùng kéo tới bệnh viện trong lúc đang sơ tán.
Câu hỏi thường gặp
Người nhà có được nấu ăn trong buồng bệnh không?
Phần lớn bệnh viện có quy định không cho nấu ăn trong buồng bệnh vì nguy cơ cháy và vệ sinh. Một số nơi bố trí khu đun nấu riêng cho người nhà. Hỏi khoa để biết quy định cụ thể và dùng đúng chỗ.
Thấy cửa ngăn cháy trên hành lang luôn bị chèn mở thì nên làm gì?
Bạn nên báo với điều dưỡng trưởng khoa hoặc phòng hành chính của bệnh viện. Cửa ngăn cháy phải tự đóng được để giữ khói lại khi có sự cố. Nói nhẹ nhàng, vì nhiều khi người chèn cửa chỉ muốn thoáng gió.
Người thân đang thở oxy thì có được sạc điện thoại cạnh giường không?
Thiết bị sạc thông thường dùng đúng cách ít có nguy cơ, nhưng nên đặt trên mặt cứng, xa nguồn oxy và chăn gối, không dùng sạc hỏng hay dây sờn. Hỏi điều dưỡng nếu bạn không chắc khoa có quy định riêng.
Khi có báo cháy, có nên tự đưa người thân xuống cầu thang không?
Nếu người thân tự đi được và nhân viên chỉ hướng đi xuống, hãy dìu họ đi. Nếu người thân đang nằm, có thiết bị y tế, hãy chờ hướng dẫn của nhân viên. Tự ý di chuyển có thể làm tuột ống, đứt dây truyền.
Ngủ ở hành lang bệnh viện thì nên đặt giường gấp thế nào?
Kê sát một bên tường, không chắn cửa buồng, không đặt trước cửa ngăn cháy, chiếu nghỉ cầu thang hay dưới đèn chỉ dẫn lối ra. Gập giường vào ban ngày nếu có thể, và giữ đồ đạc gọn trong một túi.
Bệnh viện có diễn tập phòng cháy thì người nhà có phải tham gia không?
Thường không bắt buộc với người nhà, nhưng nếu đang ở khoa khi có diễn tập, bạn nên làm theo hướng dẫn và quan sát lối đi. Đó là cách nhanh nhất để biết đường ra thật của khoa.