Thang dây thoát hiểm là loại thang gấp gọn, một đầu có móc treo lên bậu cửa sổ hoặc lan can ban công, thả xuống thành một chiếc thang có bậc để người trong phòng trèo xuống khi cầu thang chính đã đầy khói. Với nhà ống chỉ có một cầu thang, đây là một trong những cách rẻ và nhanh nhất để có lối thoát thứ hai cho các phòng ngủ ở tầng hai, tầng ba.
Thang dây không phải món đồ mua về cất tủ là xong. Nó chỉ cứu được người khi có chỗ móc đủ chắc, có ô cửa đủ rộng để chui ra, được đặt sẵn ở đúng phòng và người trong nhà đã từng thử ít nhất một lần ở tầng thấp. Bài này đi lần lượt qua từng điều đó, theo góc của một gia đình tự lo cho nhà mình. Nếu nhà bạn đang cháy, việc đầu tiên vẫn là báo cho mọi người và gọi 114.
Thang dây hợp với nhà nào và không hợp với nhà nào
Thang dây phát huy tác dụng tốt nhất ở nhà phố, nhà ống từ hai đến ba tầng, nơi phòng ngủ trên lầu có cửa sổ hoặc ban công nhìn ra mặt đường, ra sân sau hoặc ra một khoảng thông thoáng bên dưới. Khi cầu thang giữa nhà thành đường dẫn khói từ tầng trệt lên, cửa sổ phòng ngủ là chỗ duy nhất còn không khí sạch, và một chiếc thang thả xuống từ đó rút ngắn rất nhiều thời gian chờ.
Thang dây kém hợp ở nhà cao từ bốn tầng trở lên. Trèo xuống một chiếc thang lủng lẳng qua nhiều tầng đòi hỏi sức tay, sự bình tĩnh và thể lực mà người già, trẻ nhỏ, người đang hoảng loạn khó có. Nhà càng cao thì càng nên nghĩ tới lối sang mái nhà bên, lối lên sân thượng thông thoáng hoặc các thiết bị hãm tốc có người lắp đặt chuyên nghiệp, thay vì trông hết vào một sợi thang.
Thang dây cũng vô dụng nếu cửa sổ bị chuồng cọp, khung sắt hàn kín. Nhiều gia đình mua thang rồi mới phát hiện ô cửa duy nhất có lồng sắt bao ngoài, không có ô mở. Trước khi mua, bạn đứng ở từng phòng ngủ và tự hỏi: nếu cầu thang không đi được, người trong phòng này ra ngoài bằng đường nào. Nếu câu trả lời là không có đường nào, việc cần làm trước là mở một ô thoát trên khung bảo vệ, rồi mới tới thang.
Cuối cùng, thang dây chỉ là phương án dự phòng. Lối thoát chính vẫn là cầu thang được giữ thông thoáng, có đầu báo khói để cả nhà biết sớm. Ai cũng nên hiểu rằng nếu cầu thang còn đi được và khói chưa dày, đi cầu thang ra ngoài nhanh hơn và an toàn hơn trèo thang dây.
Các loại thang dây thường bán và điểm khác nhau
Trên thị trường có vài kiểu thang dây khác nhau về vật liệu và cách móc. Bảng dưới giúp bạn biết mình đang nhìn loại nào trước khi chọn.
| Kiểu thang | Cấu tạo thường gặp | Điểm mạnh | Điểm cần lưu ý |
|---|---|---|---|
| Thang dây dù, bậc nhôm | Hai sợi dây tổng hợp, bậc ống nhôm, móc thép chữ J | Nhẹ, gọn, dễ cất dưới gầm giường | Dây sợi tổng hợp sợ nhiệt, không đặt sát nơi dễ cháy |
| Thang xích thép | Hai sợi xích hoặc cáp thép, bậc thép hoặc nhôm | Chịu nhiệt và mài mòn tốt hơn | Nặng, khó thả nhanh với người yếu tay |
| Thang có thanh chống tường | Như trên, thêm các thanh tì cách tường ở một số bậc | Có khoảng hở để đặt chân, bớt đập vào tường | Gấp cồng kềnh hơn một chút |
| Thang gắn cố định | Hộp chứa bắt vít vào tường dưới cửa sổ, thang nằm sẵn bên trong | Không phải tìm, không phải móc | Cần thợ bắt vào kết cấu chịu lực, kiểm tra định kỳ |
Với nhà ống, kiểu thang có thanh chống tường thường dễ dùng hơn vì tường mặt tiền phẳng, chân người trèo dễ bị kẹt sát tường. Dù chọn loại nào, hãy đọc tải trọng tối đa, chiều dài và hướng dẫn móc của nhà sản xuất, vì các con số đó khác nhau giữa từng sản phẩm.
Chỗ móc thang: chi tiết quyết định thang có giữ được người không
Móc lên bậu cửa sổ xây. Bậu cửa xây gạch đổ bê tông, đủ dày và liền khối với tường thường là chỗ móc tốt. Móc chữ J phải ôm trọn mép bậu, không chỉ tì vào lớp đá ốp mỏng hay lớp vữa trang trí. Nếu bậu quá dày hoặc quá mỏng so với độ mở của móc, thang không nằm chắc.
Móc lên lan can ban công. Lan can sắt, inox phải được chôn hoặc bắt vào sàn chắc chắn, không lung lay khi lắc mạnh bằng tay. Lan can nhôm mỏng, lan can kính khung mảnh là chỗ móc kém tin cậy. Lan can đã gỉ ở chân càng không nên dùng.
Đừng móc vào khung nhôm kính. Khung cửa sổ nhôm, nhựa lõi thép chỉ được thiết kế để giữ cánh cửa. Khi một người lớn treo toàn bộ sức nặng lên thang, khung loại này có thể bung ra cả mảng.
Khi không có chỗ móc tốt. Bạn có thể nhờ thợ bắt một điểm neo cố định vào dầm hoặc tường chịu lực ngay dưới cửa sổ, hoặc chọn loại thang gắn cố định trong hộp. Việc khoan bắt vào kết cấu nên để thợ có kinh nghiệm làm và kiểm tra lại sau khi lắp.
Kiểm tra trước khi tin. Sau khi chọn chỗ móc, người lớn trong nhà móc thang, thả xuống, rồi đứng ở bậc thấp nhất sát đất và dồn sức nặng thử. Chỗ móc nào có dấu hiệu nứt, nhích, cong là chỗ phải bỏ.
Cất thang ở đâu và để sẵn như thế nào
Một chiếc thang cất trong kho tầng trệt thì không bao giờ được dùng khi cháy. Cách sắp xếp hợp lý cho nhà ống như sau:
- Mỗi phòng ngủ trên lầu có cửa sổ dùng được nên có một thang riêng, vì khi khói lên, người trong phòng không nên đi sang phòng khác để lấy thang.
- Cất thang ngay cạnh cửa sổ sẽ dùng, trong túi hoặc hộp mở nhanh, ví dụ dưới gầm giường phía sát cửa sổ hoặc trong ngăn tủ thấp gần đó.
- Không chất đồ lên trên thang, không cột dây buộc chặt bao bì gốc. Khi cần, người dùng phải lấy ra được bằng một tay trong bóng tối.
- Dọn khoảng trước cửa sổ: chậu cây, bàn học, tủ quần áo chắn trước cửa sổ đều làm mất thời gian quý giá.
- Kiểm tra cửa sổ mở được trọn, chốt không kẹt, chìa khoá ô thoát trên khung bảo vệ (nếu có) treo ngay cạnh, mọi người trong phòng đều biết chỗ.
- Nhìn xuống bên dưới: mái tôn, mái hiên, dây điện, biển quảng cáo của nhà bên có chắn đường thả thang không. Nếu có, chọn cửa sổ khác hoặc tính phương án khác.
Với người thuê phòng trên lầu, nói chuyện với chủ nhà trước khi tự khoan, tự bắt điểm neo. Việc đặt một chiếc thang gấp dưới gầm giường thì thường không cần xin phép ai.
Tập thả và trèo thang lần đầu
Ai chưa từng trèo thang dây sẽ rất lúng túng nếu lần đầu là lúc có cháy. Tập ở tầng thấp, có người giữ, ban ngày, là cách an toàn nhất để cả nhà quen tay.
- Chọn cửa sổ hoặc ban công tầng hai, mặt đất bên dưới bằng phẳng, có hai người lớn: một người ở trên, một người đứng dưới giữ chân thang.
- Người ở trên lấy thang ra, móc vào bậu đúng cách, kiểm tra móc đã ôm chặt, rồi thả cuộn thang ra ngoài cho nó tự duỗi xuống.
- Người trèo xoay mặt vào tường, chân trước, tay nắm chắc thanh dọc hoặc bậc trên, đặt chân vào từng bậc một, không nhảy bậc, không nhìn xuống liên tục.
- Người dưới giữ cho đầu dưới của thang không đung đưa và nhắc nhịp chân.
- Người già, người yếu tay chỉ nên tập vài bậc dưới cùng để biết cảm giác, không nhất thiết trèo trọn chiều cao.
- Sau buổi tập, gấp thang lại đúng cách theo hướng dẫn và cất về đúng chỗ cũ, kiểm tra dây, bậc, móc không bị cong hay sờn.
Trẻ nhỏ không tự trèo thang dây. Trong phương án của gia đình, cần ghi rõ người lớn nào lo cho trẻ ở phòng nào. Với trẻ còn bế, cách hợp lý là người lớn ở lại phòng, đóng cửa, chèn khe, ra tín hiệu từ cửa sổ và chờ lực lượng cứu nạn, thay vì cố ôm trẻ trèo xuống.
Những sai lầm hay gặp khi dùng thang dây
Phần lớn tai nạn với thang dây không đến từ thang hỏng mà từ cách dùng. Các lỗi thường thấy:
- Mua thang quá ngắn so với độ cao từ cửa sổ tới mặt đất, đầu dưới lơ lửng phía trên mái hiên hoặc cách đất một khoảng lớn.
- Móc vào khung nhôm, lan can lung lay hoặc chỉ tì vào lớp đá ốp bậu cửa.
- Để thang trong kho, trên gác xép hoặc trong tủ khoá, khi cần thì không ai lấy được.
- Mở cửa sổ trèo ra khi khói từ tầng dưới đang bốc thẳng lên qua đúng mặt tường đó.
- Nhiều người cùng trèo một lúc, dồn tải vượt mức cho phép của thang.
- Quay lại phòng lấy đồ sau khi đã xuống được đất.
- Không bao giờ mở thang ra kiểm tra, tới khi dùng mới biết dây đã mục vì nắng nóng, ẩm mốc.
Nếu đứng ở cửa sổ mà thấy khói đen bốc lên dày đặc ngay bên dưới, hoặc lửa đã trùm mặt tiền tầng dưới, đừng cố trèo. Đóng cửa sổ, chèn khe cửa phòng, ra tín hiệu và gọi 114, nói rõ mình đang ở phòng nào, tầng mấy.
Thang dây trong phương án thoát nạn của cả nhà
Thang dây chỉ có ý nghĩa khi nằm trong một phương án mà mọi người cùng biết. Khi vẽ sơ đồ nhà, đánh dấu phòng nào có thang, cửa sổ nào là lối thoát thứ hai, điểm tập kết ở đâu sau khi xuống tới đất. Ví dụ giả định: một gia đình ba thế hệ ở nhà ống ba tầng tại Cần Thơ để ông bà ở tầng hai cạnh cầu thang, vợ chồng con nhỏ ở tầng ba. Phương án hợp lý là ông bà đi cầu thang xuống ngay khi có báo động, còn tầng ba dùng ban công có thang dây nếu cầu thang đã đầy khói, và người cha lo cho con.
Thang dây cũng nên được nhắc trong cuộc nói chuyện với hàng xóm. Đầu dưới thang có thể chạm xuống mái hiên, mái che của nhà bên hoặc vỉa hè có xe máy dựng. Một thoả thuận nhỏ để trống khoảng đó, hoặc biết trước mái hiên nào đỡ được người, giúp tránh bất ngờ.
Thang dây không thay cho đầu báo khói, bình chữa cháy ở mỗi tầng, cầu thang thông thoáng và thói quen rút điện, tắt bếp trước khi ngủ. Nó là một lớp bảo vệ thêm cho đúng tình huống xấu nhất: cầu thang không đi được và người đang ở trên lầu.
Câu hỏi thường gặp
Nhà ống bốn tầng có dùng thang dây được không?
Về kỹ thuật có thang đủ dài, nhưng trèo qua nhiều tầng rất khó với người già, trẻ nhỏ và người đang hoảng. Nhà cao nên ưu tiên lối sang mái nhà bên, sân thượng thông thoáng hoặc thiết bị hãm tốc do người có chuyên môn lắp, thang dây chỉ là phương án phụ.
Có thể tự làm thang dây bằng dây thừng hoặc ga giường không?
Không nên. Dây và vải tự buộc không có tải trọng được thử, nút buộc có thể tuột khi chịu sức nặng, tay người trèo dễ trượt. Thang mua sẵn có bậc cứng, móc chuyên dụng và tải trọng ghi rõ, an toàn hơn rất nhiều.
Thang dây nên để ở phòng nào?
Ở chính phòng ngủ trên lầu có cửa sổ hoặc ban công dùng được làm lối ra, cất ngay cạnh cửa sổ đó. Mỗi phòng như vậy nên có thang riêng, vì khi có khói người trong phòng không nên đi sang phòng khác để lấy.
Bao lâu thì nên kiểm tra thang dây một lần?
Nên mở ra xem mỗi khi gia đình tập thoát nạn, hoặc ít nhất vài lần trong năm. Nhìn dây có sờn, mục, bạc màu do nắng không, bậc có cong, móc có gỉ hay biến dạng không, rồi gấp lại đúng cách và cất về chỗ cũ.
Có thang dây rồi thì có cần mở ô thoát trên chuồng cọp không?
Có. Thang dây phải đi qua một ô cửa đủ rộng để người chui ra được. Nếu cửa sổ bị khung sắt bao kín, thang không có đường ra. Mở ô thoát có khoá mở nhanh từ bên trong là việc cần làm trước khi mua thang.
Khi nào không nên trèo thang dây dù đã có sẵn?
Khi khói dày hoặc lửa đang bốc lên ngay mặt tường bên dưới cửa sổ, khi người trèo quá yếu hoặc đang bế trẻ. Lúc đó nên đóng cửa, chèn khe, ra tín hiệu ở cửa sổ và gọi 114 báo đúng vị trí để chờ cứu.