Phòng trọ có gác lửng rủi ro hơn phòng thường ở một điểm: người ngủ trên gác nằm sát trần, đúng nơi khói nóng dồn tới đầu tiên và đặc nhất. Thêm vào đó là chiếc thang gác dốc, hẹp, phải leo xuống trong bóng tối. Vì vậy phòng gác cần ba thứ: đầu báo khói đặt đủ gần để đánh thức người trên gác sớm, thang gác và đường từ chân thang ra cửa luôn trống, và người ở thuộc lòng động tác xuống thang khi có khói.
Gác lửng là kiểu phòng rất phổ biến với sinh viên và người đi làm vì tăng diện tích sử dụng mà giá thuê không tăng nhiều. Bài này không khuyên tránh phòng gác, mà chỉ ra những chỗ cần để ý khi thuê, cách xếp đồ để xuống nhanh, và những gì chủ nhà nên làm cho các phòng gác của mình. Chuyện làm gác mới hay sửa kết cấu gác thuộc phạm vi cải tạo nhà, bài chỉ nhắc khi cần.
Vì sao trên gác là chỗ khói tới đầu tiên
Khói của đám cháy mang theo khí nóng, nên nó bốc lên và tích dưới trần trước, rồi mới dày dần xuống phía dưới. Trong một phòng trọ trần cao khoảng ba mét rưỡi đến bốn mét, mặt sàn gác thường nằm ở khoảng giữa, nghĩa là người nằm trên gác ở ngay trong lớp không khí bị khói lấp đầy sớm nhất. Người đứng dưới sàn chính có thể còn thở được thêm một lúc, người trên gác thì không.
Khí độc trong khói, đặc biệt là khí CO, làm người ngủ say khó tỉnh hơn và tỉnh dậy trong trạng thái choáng, mất phương hướng. Gác lửng lại thường thiếu ánh sáng, cầu thang gác hẹp, dốc, có khi chỉ là thang sắt rời gác lên mép sàn. Một người vừa tỉnh dậy, mắt cay, phải leo lùi xuống chiếc thang như vậy trong bóng tối là tình huống dễ trượt ngã.
Nguồn cháy trong phòng gác cũng hay nằm ngay dưới chân gác: góc bếp, ổ cắm, bàn làm việc với dây sạc chằng chịt. Khói từ góc này đi thẳng lên mặt gác. Những đặc điểm ấy giải thích vì sao phòng gác cần chuẩn bị kỹ hơn phòng không có gác.
Điều này không có nghĩa phòng gác là phòng nguy hiểm. Rủi ro nằm ở chỗ người ở thường coi gác như một chiếc giường lớn, xếp đồ, cắm điện, nấu nướng quanh nó theo thói quen, mà ít ai nghĩ tới chuyện phải xuống khỏi gác trong vài chục giây. Nhận ra điểm yếu của kiểu phòng này là bước đầu để bù lại bằng những việc rất đơn giản ở các phần dưới.
Những chi tiết nên nhìn khi đi thuê phòng gác
Khoảng trống trên mặt gác. Nếu ngồi trên gác mà đầu gần chạm trần, khoảng không khí dành cho bạn rất mỏng. Phòng gác có khoảng trống phía trên đủ ngồi thẳng lưng thoải mái thì dễ chịu hơn cả khi ở lẫn khi có sự cố.
Kiểu thang gác. Thang cố định có tay vịn, bậc đủ rộng để đặt cả bàn chân là lý tưởng. Thang sắt rời gác lên mép sàn, không cố định, bậc tròn nhỏ là loại dễ trượt khi xuống vội. Thử leo lên, leo xuống một lần lúc đi xem phòng.
Lan can mép gác. Mép gác không có lan can là nguy cơ ngã ngay cả ngày thường; khi có khói và đang hoảng thì nguy cơ còn cao hơn.
Vật liệu sàn và vách gác. Gác lát ván ép mỏng, vách tạm bằng tấm nhựa hay mút cách nhiệt dán trần là những vật liệu cháy nhanh, sinh nhiều khói. Bạn không cần biết tên vật liệu; chỉ cần để ý gác trông có chắc chắn, có nhiều tấm trang trí dễ bắt lửa hay không.
Điện trên gác. Trên gác có ổ cắm, bóng đèn gắn sát trần, dây điện chạy dọc ván gỗ không? Hỏi chủ nhà đường điện đó đi trong ống bảo vệ hay chỉ ghim trần lên ván.
Đường từ chân thang ra cửa phòng. Chân thang gác cách cửa phòng bao xa, giữa hai điểm có bếp, tủ hay bàn chắn không? Đó là đoạn đường bạn phải đi trong khói nếu có chuyện.
Xếp phòng gác để xuống được nhanh
Sau khi dọn vào, cách bạn sắp đồ quyết định nhiều tới tốc độ xuống gác. Làm một lần, giữ đều:
- Đặt nệm sao cho đầu nằm gần phía thang gác, để khi tỉnh dậy chỉ cần xoay người là chạm thang.
- Không để thùng đồ, vali, giày dép trên các bậc thang hay ngay chân thang.
- Để đèn pin nhỏ hoặc đèn đeo trán cạnh gối, không phụ thuộc điện thoại vì lúc khẩn cấp có thể không tìm thấy.
- Không sạc điện thoại, pin dự phòng, quạt tích điện trên nệm hay dưới gối qua đêm. Sạc ở mặt bàn cứng phía dưới, xa vật dễ cháy.
- Không đặt bếp, nồi cơm, ấm siêu tốc ngay dưới mép gác. Góc nấu nên ở vị trí xa chân thang và xa khoảng không bên dưới gác.
- Giữ lối từ chân thang tới cửa phòng thẳng, không kê bàn chắn ngang.
- Treo chìa cửa phòng ở một chỗ cố định cạnh cửa nếu cửa cần chìa để mở từ trong.
Những việc trên không tốn tiền, chỉ tốn một buổi sắp xếp. Phòng gác gọn cũng dễ sống hơn, không chỉ an toàn hơn.
Thói quen trên gác: nên, tránh và lý do
Một số thói quen rất bình thường ở phòng gác lại làm tăng rủi ro. Bảng dưới đây gom những thói quen hay gặp.
| Thói quen | Nên | Tránh | Vì sao |
|---|---|---|---|
| Thắp sáng | Đèn LED gắn chắc, có công tắc dưới sàn và trên gác | Đèn dây trang trí quấn quanh lan can, để bật cả đêm | Đèn dây rẻ tiền nóng và dễ chập khi dùng lâu |
| Làm mát | Quạt đặt vững, cách nệm | Quạt rẻ chạy suốt đêm sát chăn màn | Mô tơ nóng, chăn màn dễ bén |
| Cất đồ | Đồ nặng dưới sàn chính | Chất đầy thùng giấy, quần áo trên gác | Thêm vật cháy ngay chỗ ngủ, gác chịu thêm tải |
| Hút thuốc, đốt nến | Không làm trên gác | Hút thuốc nằm trên nệm, nến thơm cạnh gối | Ngủ quên là nguồn cháy ngay chỗ ngủ |
| Dây điện | Ổ cắm cố định, dây gọn | Ổ kéo dài luồn dưới nệm | Dây bị đè lâu ngày dễ hỏng vỏ, phát nhiệt |
Không có thói quen nào trong bảng là "cấm tuyệt đối" theo kiểu doạ dẫm. Chúng là những lựa chọn nhỏ mà cộng lại thì quyết định gác của bạn là chỗ ngủ an toàn hay là chỗ có nhiều nguồn cháy nhất phòng.
Khi tỉnh dậy trên gác và thấy khói
Nếu chuông báo kêu hoặc bạn tỉnh dậy vì mùi khét, đừng đứng thẳng dậy trên gác, vì đầu bạn sẽ ở ngay lớp khói dày nhất. Hạ thấp người, bò về phía thang, quay mặt vào thang và leo lùi xuống, tay nắm chắc. Xuống tới sàn thì cúi thấp, đi theo lối đã giữ trống ra cửa phòng.
Trước khi mở cửa phòng, áp mu bàn tay vào cánh cửa và tay nắm. Cửa nóng nghĩa là lửa hoặc khói nóng đang ở ngay bên ngoài; đừng mở. Cửa không nóng thì mở hé, nhìn hành lang: nếu hành lang còn đi được thì ra theo lối thoát đã biết, đóng cửa phòng lại sau lưng để khói không lan theo. Nếu hành lang đã đặc khói, đóng cửa, dùng khăn ướt hoặc quần áo chèn khe dưới cửa, ra phía cửa sổ nếu có, gọi 114 và báo vị trí phòng.
Đừng quay lại gác lấy điện thoại, ví, máy tính. Đồ đạc có thể mua lại; mấy chục giây quay lại trên gác đầy khói thì không.
Hai, ba người ở chung một phòng gác
Ai ngủ ở đâu. Khi phòng có người ngủ trên gác và người ngủ dưới sàn, người dưới sàn thường nghe chuông và ngửi thấy mùi khét muộn hơn một chút, nhưng xuống được cửa nhanh hơn. Người trên gác thì ngược lại. Biết rõ điều này giúp cả phòng phân công: người dưới sàn có nhiệm vụ gọi người trên gác dậy trước khi tự ra cửa.
Một tín hiệu chung. Thống nhất một câu hô ngắn, dễ nghe, kiểu "khói, xuống ngay", để ai phát hiện trước thì hô, không mất thời gian giải thích.
Thứ tự xuống thang. Thang gác chỉ đủ một người đi một lúc. Người gần thang nhất xuống trước, người phía trong theo sau, không chen nhau trên bậc. Nếu có người say ngủ khó gọi, người còn lại xuống trước mở cửa phòng ra hành lang rồi mới quay lại hỗ trợ khi hành lang còn an toàn, không cùng nhau mắc kẹt trên gác.
Đồ đạc của nhiều người. Phòng nhiều người thì đồ nhiều, dễ tràn ra chân thang và lối ra cửa. Nên thống nhất góc cất đồ của từng người ngay từ ngày dọn vào, chừa trống chân thang và lối tới cửa.
Chủ nhà có phòng gác cho thuê nên làm gì
Với chủ nhà, phòng gác là cách tăng giá trị phòng nhưng cũng tăng trách nhiệm. Những việc nên ưu tiên gồm: gắn đầu báo khói ở vị trí phủ được không gian trên gác, tốt nhất là loại liên kết với chuông chung của nhà; thay thang rời bằng thang cố định có tay vịn nếu còn dùng thang rời; làm lan can mép gác; đi lại dây điện trên gác trong ống bảo vệ thay vì ghim trực tiếp lên ván gỗ.
Chủ nhà cũng không nên biến gác thành chỗ ngủ của nhiều người hơn mức gác chịu được, hay cho phép người thuê tự đóng thêm vách, thêm tầng gác. Mỗi lần thay đổi kết cấu như vậy cần thợ có chuyên môn đánh giá; với nhà trọ có quy mô lớn, các thay đổi về ngăn chia và lối ra còn có thể thuộc diện phải xem xét theo quy định phòng cháy và xây dựng hiện hành.
Khi bàn giao phòng, chủ nhà nên chỉ cho người thuê vị trí đầu báo khói, cách xuống thang, cách mở cửa phòng từ trong và đường thoát của cả nhà. Một phút giới thiệu ấy rẻ hơn mọi thiết bị.
Câu hỏi thường gặp
Gác lửng bằng gỗ có nguy hiểm hơn gác bê tông không?
Gác gỗ hoặc ván ép bắt lửa và cháy nhanh hơn gác bê tông, khung thép lát tấm xi măng. Tuy vậy, điều quyết định an toàn nhiều hơn là có đầu báo khói, đường xuống trống và ít nguồn cháy quanh gác. Gác gỗ được giữ gọn, không có ổ cắm sát ván vẫn ít rủi ro hơn gác bê tông chất đầy đồ.
Đầu báo khói nên gắn ở đâu trong phòng gác?
Nên gắn trên trần, ở khoảng không phía trên gác hoặc gần mép gác, để khói tích dưới trần chạm đầu báo sớm. Gắn ở tường dưới sàn chính sẽ báo muộn hơn với người ngủ trên gác. Làm theo hướng dẫn của nhà sản xuất về khoảng cách tới góc tường và quạt.
Có nên để trẻ nhỏ ngủ trên gác lửng không?
Trẻ nhỏ khó tự leo xuống thang gác nhanh và an toàn, nhất là khi vừa ngủ dậy trong khói. Nếu phòng chỉ có chỗ ngủ trên gác, người lớn nên ngủ ở phía mép gác gần thang, trẻ ngủ phía trong, và người lớn phải được phân công rõ sẽ đưa trẻ xuống.
Thang gác dốc quá thì người thuê làm gì được?
Người thuê có thể đề nghị chủ nhà gắn thêm tay vịn hoặc dán miếng chống trượt lên bậc. Bạn cũng nên tập leo lùi xuống thang vài lần lúc bình thường, mặt quay vào thang, để động tác thành phản xạ.
Ngủ trên gác có nên mở cửa sổ cho thoáng để an toàn hơn?
Thông gió tốt giúp phòng dễ chịu nhưng không thay được đầu báo khói và đường thoát. Khi có cháy, cửa sổ mở có thể vừa thoát bớt khói vừa hút thêm không khí cho đám cháy, tuỳ hướng gió. Đừng coi việc mở cửa sổ là biện pháp an toàn chính.
Có cần mặt nạ lọc khói trên gác không?
Mặt nạ lọc khói có thể hữu ích nếu là hàng hợp quy và bạn đã đọc cách đeo trước. Nhưng nó chỉ cho thêm thời gian ngắn để thoát, không thay cho việc xuống gác ngay. Nếu mua, để cạnh gối cùng đèn pin.