Ốp mặt tiền kín bằng tấm alu, lam dày hoặc biển quảng cáo cỡ lớn làm các tầng trên mất cùng lúc ba thứ: cửa sổ để khói thoát ra, chỗ để người trong nhà ra tín hiệu và chờ cứu, và đường để lực lượng cứu nạn tiếp cận từ mặt phố. Một mặt tiền đẹp và an toàn hơn vẫn làm được nếu chừa ô mở ở đúng tầng, dùng lam mở được, và không dựng biển che kín ban công.
Bài viết cho chủ nhà phố, chủ cửa hàng, quán ăn, văn phòng nhỏ đang làm lại mặt tiền, và người thuê mặt bằng muốn làm biển hiệu. Thủ tục cấp phép quảng cáo, quy chế kiến trúc mặt phố ở từng nơi không thuộc phạm vi bài; ở đây chỉ bàn những quyết định ảnh hưởng tới thoát nạn.
Mặt tiền là đường thoát khói và đường cứu nạn
Khi cháy trong nhà ống, khói cần một chỗ để ra. Cửa sổ, ban công mặt tiền là lối thoát khói tự nhiên của từng tầng. Khi mặt tiền bị ốp kín, khói chỉ còn một hướng là đi lên theo cầu thang, dồn vào tầng trên cùng, và tích lại trong nhà lâu hơn. Mọi người trong nhà có ít thời gian hơn.
Mặt tiền cũng là chỗ người trong nhà ra để thở và ra tín hiệu. Người đứng ở cửa sổ, ban công mặt tiền vẫy đèn pin, vẫy khăn sáng màu thì người dưới đường và lực lượng cứu nạn thấy ngay có người ở tầng nào. Một mặt tiền kín không cho phép điều đó; người bên ngoài không biết trong nhà có ai, ở đâu.
Thứ ba là đường tiếp cận. Ở nhiều phố, thang của lực lượng cứu nạn dựng vào mặt tiền để đón người ở tầng hai, tầng ba. Nếu mặt tiền không có ô mở, họ phải phá tấm ốp hoặc tìm đường khác, mất thêm thời gian. Gặp cháy, người trong nhà vẫn nên gọi 114 sớm và báo rõ mặt tiền nhà bị ốp kín để lực lượng tới chuẩn bị phương án.
Ba chức năng này không tự hiện ra trên bản vẽ phối cảnh. Người thiết kế mặt tiền thường được giao vẽ cho đẹp, nổi bật, che nắng tốt; nếu chủ nhà không nói gì về ô mở, gần như không ai nhắc. Đó là lý do câu hỏi về thoát nạn phải do chính chủ nhà đặt ra từ buổi trao đổi đầu tiên.
Những kiểu làm mặt tiền hay bịt kín các tầng trên
Không phải kiểu ốp nào cũng có vấn đề. Đây là những kiểu thường gặp và hệ quả cụ thể:
| Cách làm | Bịt mất gì | Cách sửa giữ được thẩm mỹ |
|---|---|---|
| Ốp tấm alu kín mặt tiền các tầng | Cửa sổ, ban công, đường thoát khói | Chừa ô mở ở mỗi tầng có người ở; ô mở bản lề cùng màu tấm ốp |
| Biển quảng cáo lớn che từ tầng hai tới mái | Ban công, cửa sổ tầng hai, tầng ba | Giới hạn chiều cao biển, đặt biển trong phần tường đặc, không trước ô cửa |
| Lam chắn nắng cố định, khe hẹp | Khả năng ra tín hiệu và tiếp cận | Dùng lam mở được, hoặc một mảng lam có cửa bản lề |
| Hộp đèn quảng cáo gắn kín ban công | Ban công và thêm nguồn điện, nhiệt | Gắn hộp đèn trên tường, cách ô cửa, dây đi trong ống |
| Kính cố định toàn mặt tiền, không cánh mở | Thoát khói và tiếp cận | Mỗi tầng ít nhất một cánh mở được từ bên trong |
Phần lớn cách sửa không làm mặt tiền xấu đi nếu được tính từ khâu thiết kế. Khó và tốn kém là khi phải khoét lại sau khi đã ốp xong.
Biển quảng cáo và hộp đèn: thêm nguồn cháy ngoài mặt tiền
Dây điện và bộ nguồn. Biển có đèn, hộp đèn, chữ nổi phát sáng đều có dây điện và bộ nguồn chạy nhiều giờ mỗi đêm, phơi nắng mưa. Mối nối hở, bộ nguồn nóng đặt trong hộp kín là chỗ dễ phát sinh sự cố.
Vật liệu biển. Nhiều biển dùng tấm nhựa, bạt in, khung gỗ, xốp tạo chữ. Những vật liệu này cháy được và khi cháy rơi xuống vỉa hè, xuống cửa ra vào.
Vị trí so với cửa ra. Biển gắn ngay trên cửa chính, nếu cháy, sẽ rơi xuống đúng lối mọi người đang chạy ra. Nên bố trí để phần dễ cháy không nằm trực tiếp trên cửa đi.
Che ban công người ở. Ở nhà vừa ở vừa buôn bán, biển cửa hàng ở tầng trệt hay dựng cao lên che ban công tầng hai, nơi gia đình ngủ. Hỏi kỹ thợ làm biển về chiều cao tối đa để không chạm ban công.
Tắt đèn khi không cần. Hẹn giờ tắt biển sau giờ đóng cửa vừa tiết kiệm điện vừa giảm thời gian thiết bị chạy không ai trông.
Khung biển bắt vào đâu. Khung sắt của biển lớn thường bắt vào tường mặt tiền, đôi khi khoan xuyên qua khung cửa sổ hoặc hàn vào khung bảo vệ ban công. Cách bắt này vừa làm yếu khung cửa, vừa biến ô cửa thành chỗ không mở được nữa. Yêu cầu thợ bắt khung vào phần tường đặc, cách mép ô cửa.
Thiết kế lại mặt tiền: đẹp và vẫn còn ô mở
Người thiết kế mặt tiền nhà phố có nhiều cách để giữ thẩm mỹ mà vẫn chừa ô mở. Tấm ốp có thể chia thành các mảng, trong đó một mảng ở mỗi tầng là cửa bản lề hoặc cửa trượt cùng màu, cùng vật liệu, nhìn từ đường không khác phần còn lại. Lam chắn nắng có thể làm loại xoay được, hoặc một khung lam mở ra như cánh cửa.
Biển quảng cáo nên nằm trong phần tường đặc giữa các tầng, hoặc dạng biển vẫy vuông góc mặt tiền, không trùm lên ô cửa. Với chuỗi cửa hàng có mẫu biển chuẩn, vẫn có thể yêu cầu điều chỉnh chiều cao để không che ban công, vì nhận diện thương hiệu không phụ thuộc vào việc biển cao thêm vài chục phân.
Khi đưa yêu cầu này ra, nói rõ với người thiết kế rằng mỗi tầng có người ở cần ít nhất một ô mở ra mặt tiền, mở được từ bên trong không cần dụng cụ. Đây là yêu cầu cụ thể, người làm nghề dễ đáp ứng hơn là một câu chung chung về an toàn.
Ví dụ giả định: một nhà phố ở Hải Phòng ốp alu kín ba tầng trên để làm văn phòng cho thuê. Khi làm lại, chủ nhà chia mỗi tầng một ô alu thành cửa bản lề có chốt trong, sơn cùng màu. Nhìn từ đường mặt tiền gần như không đổi, nhưng mỗi tầng đã có lại một ô thoát khói và chỗ ra tín hiệu.
Mặt tiền đã ốp xong: sửa dần theo thứ tự nào
Phần lớn nhà phố gặp vấn đề này không phải đang thiết kế mà đã ốp xong từ vài năm trước. Tháo hết làm lại thì tốn kém và không cần thiết. Cách thực tế là sửa dần, bắt đầu từ tầng có người ngủ cao nhất, vì đó là nơi khói dồn tới sau cùng nhưng ở lâu nhất, và người ở đó xa lối ra nhất.
Ở tầng đó, chọn một ô cửa sổ hoặc ban công phía sau tấm ốp, nhờ thợ cắt một mảng tấm ốp tương ứng và làm thành cánh mở có bản lề, chốt ở mặt trong. Với tấm ốp kim loại, việc này thường không cần đập phá tường. Sau đó làm tương tự ở các tầng ngủ còn lại, rồi tới tầng làm việc ban ngày.
Song song, rà biển quảng cáo và hộp đèn: thay mối nối, bộ nguồn đã cũ, hạ chiều cao biển nếu đang che ban công, chuyển biển khỏi vị trí ngay trên cửa đi nếu được. Mỗi bước đều nhỏ, có thể làm trong những lần bảo trì định kỳ mà không phải đóng cửa hàng nhiều ngày.
Khi xong mỗi tầng, cho người ở tầng đó tự mở ô mới một lần và đứng ra ngoài nhìn xuống đường. Nếu từ dưới đường nhìn lên thấy được người đứng ở ô đó, việc sửa đã đạt mục đích.
Người thuê mặt bằng làm biển: thoả thuận gì với chủ nhà
Nhiều mặt tiền bị bịt kín không phải do chủ nhà mà do người thuê làm biển hiệu. Khi thuê mặt bằng, hai bên nên thống nhất:
- Biển không che cửa sổ, ban công của các tầng chủ nhà hoặc người khác đang ở.
- Ai chịu trách nhiệm điện cho biển, ai kiểm tra định kỳ, ai tháo dỡ khi hết hợp đồng.
- Vật liệu biển, ưu tiên loại ít cháy, không dùng xốp tạo khối lớn ngay trên cửa đi.
- Thủ tục quảng cáo theo quy định địa phương do ai làm.
- Khi chủ nhà thấy biển che ô cửa, người thuê điều chỉnh trong thời gian bao lâu.
- Khi hết hợp đồng, biển và khung được tháo hết, trả lại các ô cửa như lúc bàn giao.
Ghi những điểm này vào hợp đồng thuê hoặc phụ lục giúp tránh tranh cãi sau này. Mỗi bên đều có lợi: chủ nhà giữ được an toàn cho người ở, người thuê tránh được rủi ro trách nhiệm nếu biển gây sự cố.
Tự kiểm mặt tiền đang có
Đứng ở vỉa hè đối diện nhà, rồi đi từng tầng bên trong, kiểm theo thứ tự:
- Từ vỉa hè, đếm số tầng có ít nhất một ô cửa, ban công nhìn thấy được. Tầng nào không có, ghi lại.
- Bên trong mỗi tầng, kiểm ô cửa đó có mở được từ trong bằng tay không, có bị đồ đạc chắn không.
- Kiểm khung bảo vệ, lam, tấm ốp phía ngoài ô cửa: có ô mở không, mở bằng gì.
- Kiểm biển quảng cáo, hộp đèn: có che ô cửa nào không, dây điện đi thế nào, bộ nguồn đặt ở đâu.
- Kiểm khoảng trước mặt tiền: dây điện, cây, mái hiên có cản việc dựng thang không.
- Xếp việc sửa: tầng có người ngủ không có ô mở thì sửa trước.
Nếu nhà là nhà ở kết hợp kinh doanh hoặc cơ sở thuộc diện quản lý phòng cháy, thay đổi mặt tiền có thể phải đối chiếu với hồ sơ đã được duyệt hoặc yêu cầu của cơ quan phòng cháy. Hỏi trước khi làm.
Câu hỏi thường gặp
Ốp alu mặt tiền có cháy không?
Tấm nhôm nhựa phức hợp có hai lớp nhôm mỏng và lõi ở giữa; mức cháy phụ thuộc loại lõi. Có loại lõi nhựa thông thường và có loại lõi được làm để khó cháy hơn. Hỏi người bán tài liệu thử nghiệm của chính sản phẩm, và ngay cả khi tấm khó cháy, vẫn cần chừa ô mở cho từng tầng.
Biển quảng cáo có cần xin phép không?
Tuỳ kích thước, vị trí và loại biển, nhiều trường hợp phải làm thủ tục theo quy định về quảng cáo tại địa phương. Trang này không hướng dẫn thủ tục đó; hỏi bộ phận một cửa của phường, xã nơi đặt biển hoặc cơ quan quản lý văn hoá ở tỉnh, thành phố trước khi làm.
Lam chắn nắng có làm khó việc cứu nạn không?
Lam cố định dày, khe hẹp có thể làm lực lượng cứu nạn không tiếp cận được ô cửa phía sau và làm người bên trong khó ra tín hiệu. Lam xoay hoặc có một mảng mở được như cánh cửa giải quyết được vấn đề mà vẫn che nắng tốt.
Nhà thuê làm văn phòng, chủ nhà đã ốp kín mặt tiền thì làm gì?
Đề nghị chủ nhà chừa hoặc làm thêm ô mở ở các tầng có người làm việc. Trong lúc chờ, nắm rõ đường ra qua cầu thang, lối sang sân thượng nếu có, đặt đầu báo khói, và khi có sự cố gọi 114 báo rõ toà nhà không có cửa sổ mặt tiền.
Có nên gắn biển quảng cáo trên lan can ban công không?
Biển gắn trên lan can làm mất ban công như một chỗ ra tín hiệu và chờ cứu, thêm vật liệu dễ cháy và đồ điện ngay trước chỗ người ở. Nếu phải gắn, giữ biển thấp hơn mép lan can, không che phần trên, và không gắn ở ban công phòng ngủ.
Kính mặt tiền cố định có phá được để thoát không?
Kính cường lực, kính dán an toàn ở mặt tiền rất khó phá bằng tay và vỡ ra có thể gây nguy hiểm. Không nên trông chờ vào việc phá kính. Mỗi tầng có người ở nên có ít nhất một cánh mở được từ bên trong.