Khi nhiều người thuê chung một căn nhà nguyên căn, mỗi người khoá phòng riêng và chủ nhà không ở cùng, thì không ai mặc nhiên chịu trách nhiệm về lối thoát. Nhóm ở ghép cần tự thống nhất vài việc: ai cũng có chìa và biết mở cổng, cửa sân thượng khi khẩn cấp; có đầu báo khói ở cầu thang và hành lang để cả nhà cùng nghe; hành lang, cầu thang là khu chung không ai được để đồ; và mỗi người biết phải gọi ai, làm gì khi có khói.
Ở ghép nhà nguyên căn khác nhà trọ ở chỗ không có chủ nhà hay quản lý ở tại chỗ để nhắc nhở. Nó cũng khác ở với gia đình vì những người sống chung có khi không quen nhau, giờ giấc lệch nhau, và ai cũng coi phòng mình là thế giới riêng. Bài này giúp nhóm ở ghép lấp khoảng trống đó bằng những thoả thuận ngắn, dễ làm.
Khoảng trống trách nhiệm trong nhà ở ghép
Trong nhà trọ, dù chủ nhà làm tốt hay chưa, vẫn có một người được coi là chịu trách nhiệm về khu chung. Trong nhà ở ghép, hợp đồng thường do một hoặc hai người đứng tên, những người còn lại chia tiền. Chủ nhà giao nhà xong thì ít khi quay lại. Cầu thang, hành lang, sân thượng, bãi xe là của chung, nghĩa là trên thực tế không phải của ai.
Khoảng trống này thể hiện ở những chi tiết rất quen: chiếc tủ giày của người này dần lấn ra cầu thang, chiếc xe điện của người kia sạc ở chân thang mỗi tối, cửa sân thượng khoá từ ngày nhận nhà và chìa thì không ai nhớ ở đâu, đầu báo khói hết pin kêu tít tít một tuần rồi có người tháo xuống. Mỗi người đều nghĩ người khác sẽ lo.
Không cần một bộ máy quản lý, chỉ cần nhóm ở ghép thừa nhận khoảng trống đó và chia nhau vài việc. Phần lớn những việc này chỉ tốn một buổi tối nói chuyện và chút tiền chung.
Bốn câu hỏi cần trả lời ngay khi dọn vào
Mỗi người ra khỏi nhà bằng đường nào? Đi cùng nhau một vòng từ từng phòng ra cổng và lên sân thượng. Ghi nhận những phòng chỉ có một đường ra, những cửa đang khoá chìa, những chỗ đang có đồ chắn.
Chìa cổng, cửa sau, cửa sân thượng ở đâu? Mỗi người phải có chìa cổng hoặc biết cách mở cổng từ trong mà không cần chìa. Chìa cửa sân thượng và cửa sau, nếu có, treo ở một chỗ cố định mọi người đều biết, hoặc đổi sang chốt mở từ trong với sự đồng ý của chủ nhà.
Ai liên lạc với chủ nhà? Cử một người làm đầu mối. Khi cần đề nghị sửa khoá, thay đầu báo, xử lý dây điện, người này nhắn chủ nhà thay cho cả nhóm, có ảnh và mô tả rõ.
Khi có khói, ai báo cho ai? Lập một nhóm nhắn tin chung, nhưng không dựa hoàn toàn vào nó vì người đang ngủ không đọc tin. Thống nhất ai phát hiện trước thì hô to, gõ cửa từng phòng khi đi ra nếu còn an toàn, và gọi 114.
Chia việc chung trong nhà ở ghép
Bảng dưới là một cách chia việc gợi ý cho nhóm bốn đến sáu người. Mỗi nhóm có thể điều chỉnh, quan trọng là mỗi việc có tên người phụ trách.
| Việc | Tần suất | Gợi ý người phụ trách |
|---|---|---|
| Thử đầu báo khói, thay pin | Hằng tháng; thay pin khi báo yếu | Người ở tầng có đầu báo |
| Nhìn cầu thang, hành lang có đồ chắn không | Hằng tuần | Luân phiên theo tuần |
| Thử mở cửa sân thượng, cổng, cửa sau | Hằng tháng | Người đầu mối |
| Kiểm tra khu sạc xe, ổ cắm chung | Hằng tuần | Người có xe điện |
| Nhắc người mới, khách ở lại qua đêm về đường ra | Mỗi khi có người mới | Người mời khách hoặc người ở lâu nhất |
| Báo chủ nhà khi có hư hỏng liên quan an toàn | Khi phát sinh | Người đầu mối |
Có thể ghi bảng này vào ghi chú chung của nhóm. Nó không phải hợp đồng, chỉ là cách để không ai phải đoán xem việc gì đã có người làm.
Phòng khoá riêng và giờ giấc lệch nhau
Trong nhà ở ghép, mỗi người khoá cửa phòng mình là chuyện bình thường. Điều cần chú ý là khoá phải mở được từ bên trong mà không cần chìa. Một số khoá tay nắm cũ hoặc khoá lắp thêm phải tra chìa cả hai mặt; người ở trong phòng lúc hoảng loạn có thể không tìm được chìa. Nếu phòng bạn có kiểu khoá như vậy, đề nghị đầu mối hỏi chủ nhà đổi, hoặc ít nhất luôn để chìa cắm sẵn ở mặt trong khi ở trong phòng.
Giờ giấc lệch nhau là đặc điểm khác của nhà ở ghép. Người làm ca đêm ngủ ban ngày, người đi học về khuya, người làm việc tại nhà. Có những giờ trong ngày chỉ có một người ở nhà và người đó đang ngủ. Đó là lý do đầu báo khói ở cầu thang và hành lang quan trọng hơn mọi thứ: nó không phụ thuộc vào việc ai đang thức.
Phòng ngủ ở tầng nào cũng nên tính. Người ngủ say, người lớn tuổi hơn hoặc đi lại khó nên ở tầng thấp, gần cầu thang. Người trẻ, nhanh nhẹn ở tầng trên. Nhóm bạn trẻ thường chọn phòng theo giá hay theo ánh sáng, nhưng đáng để nghĩ thêm một chút về chuyện này.
Khi có khói trong nhà ở ghép
Một kế hoạch ngắn, cả nhóm cùng đọc và cùng đi thử một lần, giúp không ai phải tự nghĩ trong lúc hoảng:
- Ai phát hiện khói, mùi khét hoặc nghe đầu báo kêu thì hô to cho cả nhà nghe.
- Trên đường ra, nếu hành lang còn đi được, gõ mạnh vào cửa các phòng mình đi ngang qua.
- Không mở cửa phòng nào đang nóng, không quay lại phòng mình lấy đồ.
- Ra theo cầu thang nếu còn thông; nếu cầu thang có khói dày, người ở tầng trên đi lên sân thượng, người ở tầng dưới ra cổng hoặc cửa sau.
- Gọi 114, nói địa chỉ, số người đang ở trong nhà theo hiểu biết của mình, và ai có thể còn trong phòng.
- Gặp nhau ở điểm hẹn đã thống nhất bên ngoài, đếm đủ người, báo cho lực lượng chữa cháy khi họ tới người nào chưa thấy.
Việc biết ai đang có mặt trong nhà quan trọng hơn trong nhà ở ghép, vì không ai nắm giờ giấc của tất cả. Một thói quen nhỏ như nhắn "về rồi" hay "đi vắng tới mai" trong nhóm chung giúp con số này đỡ bị đoán mò.
Thoả thuận ở ghép nên có mấy dòng về an toàn
Nhiều nhóm ở ghép có thoả thuận về tiền điện, giờ giấc, việc nhà. Thêm vài dòng về lối thoát không làm thoả thuận nặng nề hơn:
- Cầu thang, hành lang, chiếu nghỉ, sân thượng là khu chung, không để đồ cá nhân.
- Không tự ý lắp thêm khoá vào cổng, cửa sân thượng, cửa sau.
- Xe điện chỉ sạc ở chỗ đã thống nhất, không sạc qua đêm ở chân cầu thang.
- Không tháo đầu báo khói; thấy báo yếu pin thì nhắn người phụ trách.
- Khách ở lại qua đêm phải được người mời dẫn đi một vòng đường ra.
- Người chuyển đi trả lại chìa, người mới vào được hướng dẫn trong ngày đầu.
Những dòng này cũng giúp khi có tranh cãi nhỏ. Thay vì "ai cho bạn để tủ ở đây", nhóm chỉ cần nhắc lại điều đã thống nhất từ đầu.
Thoả thuận nên viết ra, gửi vào nhóm nhắn tin chung và ghim lên đầu. Khi có người mới vào thay chỗ người cũ, đây là thứ đầu tiên họ được đọc cùng với chuyện chia tiền nhà.
Ví dụ giả định: một căn nhà bốn người ở ghép
Ví dụ giả định: bốn người đi làm thuê chung một căn nhà ống ba tầng. Tầng trệt để hai xe máy và một xe điện, tầng hai và tầng ba mỗi tầng hai phòng ngủ, sân thượng phía trên. Hợp đồng đứng tên một người. Ba tháng đầu không ai nghĩ tới lối thoát: cửa sân thượng khoá ổ treo từ trước, chìa ở chỗ chủ nhà; xe điện sạc ở chân cầu thang vì tiện ổ cắm; một người để kệ giày ở chiếu nghỉ tầng hai.
Sau một buổi tối nói chuyện, nhóm làm bốn việc. Người đứng tên nhắn chủ nhà xin chìa cửa sân thượng, và chủ nhà đồng ý đổi sang chốt trong. Cả nhóm góp tiền mua ba đầu báo khói dùng pin, gắn ở tầng trệt, tầng hai, tầng ba. Chỗ sạc xe dời ra phía cổng, chủ nhà nhờ thợ làm thêm một ổ cắm ở đó. Kệ giày chuyển vào phòng.
Tổng thời gian chưa tới một tuần, chi phí chia bốn không đáng kể. Căn nhà không thay đổi về kết cấu, nhưng giờ mỗi người đều có hai đường ra, và khói ở tầng trệt sẽ đánh thức người ở tầng ba.
Phần của chủ nhà và người đứng tên hợp đồng
Người đứng tên hợp đồng thuê nguyên căn là người chủ nhà làm việc trực tiếp. Họ không phải "chủ trọ" của những người còn lại, nhưng thường là người chủ nhà liên hệ khi có chuyện. Vì vậy người đứng tên nên chủ động hỏi chủ nhà ngay khi nhận nhà: cửa sân thượng có chìa không, có đầu báo khói nào không, đường điện ở khu để xe có từng có vấn đề gì không.
Những việc liên quan kết cấu, điện, khoá cổng là phần chủ nhà nên lo, vì chủ nhà là người sở hữu và sẽ ở lại với ngôi nhà sau khi nhóm thuê chuyển đi. Nhóm ở ghép có thể đề nghị và chia một phần chi phí cho những thứ nhỏ, nhưng không nên tự đục tường, tự đổi kết cấu cửa hay tự đi lại dây điện.
Nếu chủ nhà không đồng ý sửa những điểm thật sự nguy hiểm, như cửa ra duy nhất bị khoá chết hay đường điện có dấu hiệu chập, nhóm nên cân nhắc nghiêm túc việc ở tiếp, và đọc kỹ điều khoản chấm dứt hợp đồng trước khi quyết định.
Câu hỏi thường gặp
Ở ghép nhà nguyên căn thì ai chịu trách nhiệm về phòng cháy?
Chủ sở hữu và người thuê có những nghĩa vụ khác nhau theo hợp đồng và theo quy định về phòng cháy. Trên thực tế, nhóm ở ghép nên tự thống nhất ai lo việc gì ở khu chung và cử một người làm đầu mối với chủ nhà. Câu hỏi về trách nhiệm pháp lý khi có thiệt hại nên hỏi người có chuyên môn.
Có nên gắn khoá riêng cho cửa phòng mình không?
Được, nếu chủ nhà đồng ý, nhưng chọn loại mở được từ bên trong bằng núm vặn hoặc tay nắm, không cần chìa. Khoá phải tra chìa cả hai mặt có thể làm bạn mất thời gian quý báu khi cần ra gấp.
Một người trong nhóm không chịu dọn đồ khỏi cầu thang thì làm sao?
Nhắc lại thoả thuận chung, giải thích lý do an toàn, đề nghị một chỗ khác để cất đồ. Nếu vẫn không được, người đầu mối có thể nhờ chủ nhà nhắc, vì cầu thang là phần nhà của chủ. Tránh tự dọn đồ của người khác khi chưa báo.
Nhà ở ghép có cần đầu báo khói liên kết như nhà trọ không?
Không nhất thiết phải là hệ thống phức tạp. Vài đầu báo khói dùng pin đặt ở cầu thang và hành lang các tầng đã giúp nhiều. Nếu ngân sách cho phép, loại đầu báo có thể liên kết không dây với nhau giúp cả nhà cùng nghe khi một đầu báo kêu.
Khách ở lại qua đêm có cần biết đường thoát không?
Có. Khách là người lạ với ngôi nhà, không biết cửa sân thượng ở đâu, cổng mở ra sao. Người mời khách nên dành một phút chỉ đường ra và nói khách biết nếu nghe đầu báo kêu thì làm gì.