Khi ngăn thêm phòng, lỗi về thoát nạn hay gặp nhất là tạo ra hành lang cụt (đoạn hành lang chỉ có một đầu ra), phòng nằm lọt giữa chỉ ra được bằng cách đi xuyên qua phòng khác, và cánh cửa mới mở chắn lối đi chung. Ba lỗi này đều nhìn thấy được ngay trên giấy, trước khi dựng vách, nếu bạn vẽ sơ đồ và đi thử bằng bút chì từ mọi phòng ra cầu thang.
Bài này dành cho gia đình chia lại tầng nhà cho ông bà, cho con lớn, cho người giúp việc, hoặc chia thêm phòng để cho thuê. Chuyện công tơ điện, cách âm, nhà vệ sinh của phòng cho thuê có ở nhiều nơi khác; ở đây chỉ bàn sơ đồ đi lại sao cho mọi phòng mới đều còn đường ra.
Ba lỗi sơ đồ hay gặp khi ngăn phòng
Lỗi thứ nhất là hành lang cụt. Một tầng nhà ống trước đây là một gian thông, cầu thang ở giữa hoặc ở một đầu. Khi ngăn thành hai, ba phòng dọc theo một hành lang hẹp, hành lang đó thường chỉ thông ra cầu thang ở một đầu, đầu kia bịt bằng tường hậu. Người ở phòng cuối hành lang, khi khói đã chiếm đầu hành lang phía cầu thang, không còn hướng nào khác để đi.
Lỗi thứ hai là phòng lồng, tức phòng chỉ ra được bằng cách đi qua một phòng khác. Hay gặp khi ngăn một phòng ngủ lớn thành phòng ngủ và phòng làm việc, hoặc ngăn góc trong cùng thành phòng ngủ cho người giúp việc, cửa phòng mở vào phòng của người khác. Ban đêm phòng ngoài khoá cửa là phòng trong mất lối ra.
Lỗi thứ ba là cửa chặn nhau. Hai cánh cửa mới ở hai bên hành lang hẹp mở cùng lúc thì chạm nhau, hoặc cánh cửa phòng mở ra hành lang che kín đường đi. Khi nhiều người cùng chạy ra, cánh cửa thành vật cản đúng chỗ hẹp nhất.
Cả ba lỗi đều không gây chuyện gì trong sinh hoạt hằng ngày. Chúng chỉ lộ ra trong mấy phút khi có khói, nên thường không ai thấy cho tới khi đã muộn.
Các kiểu chia phòng thường gặp và cách sửa
Đặt sơ đồ dự kiến cạnh bảng này để đối chiếu. Phần lớn lỗi sửa được chỉ bằng đổi vị trí cửa hoặc dời một vách:
| Kiểu chia | Rủi ro thoát nạn | Cách sửa trên giấy |
|---|---|---|
| Hành lang dọc một bên, phòng xếp nối đuôi | Hành lang cụt, phòng cuối xa cầu thang nhất | Phòng cuối có cửa ra ban công hoặc cửa sổ thoát; hoặc rút ngắn hành lang |
| Phòng trong cùng mở cửa vào phòng ngoài | Phòng lồng, phụ thuộc phòng ngoài | Mở cửa phòng trong ra hành lang chung, dù phải hy sinh một góc |
| Ngăn đôi phòng có cửa sổ duy nhất | Một phòng mất cửa sổ, không còn chỗ chờ cứu | Đặt vách sao cho mỗi phòng có phần cửa sổ, hoặc phòng mất cửa sổ không dùng để ngủ |
| Thêm phòng sát chân cầu thang | Cửa phòng mở chắn lối lên xuống | Đổi chiều mở cửa hoặc dùng cửa trượt cho phòng này |
| Ngăn phòng bằng vách lửng, khe trên thông trần | Khói lan qua khe sang mọi phòng cùng lúc | Vách kín tới trần cho phòng ngủ; khe thông gió làm ở chỗ khác |
Nếu sau khi sửa trên giấy mà vẫn còn phòng nằm cuối một hành lang cụt dài, đó là phòng không nên cho người già, trẻ nhỏ hay người thuê ngủ, trừ khi phòng có cửa ra ban công hoặc cửa sổ đủ rộng làm điểm chờ cứu.
Cửa phòng mới: chiều mở, khoá và loại cửa
Chiều mở. Cửa phòng trong nhà ở thường mở vào trong phòng để không chắn hành lang. Quy chuẩn yêu cầu cửa trên đường thoát nạn mở theo chiều thoát ra ở một số trường hợp, nhất là nơi có nhiều người; với phòng riêng trong nhà ở, điều quan trọng hơn là cánh cửa mở ra không chắn lối chung.
Khoá. Phòng mới nên dùng khoá mở từ trong bằng tay nắm hoặc núm xoay, không dùng ổ hai mặt chìa. Phòng cho thuê dùng khoá có chìa ở ngoài nhưng mặt trong vẫn mở tay.
Cửa đặc hay cửa kính. Cửa phòng ngủ nên là cửa đặc, đóng kín được, để làm lớp chắn khói khi người trong phòng chờ cứu. Cửa kính mỏng, cửa lá sách, cửa xếp nhựa không giữ được khói.
Cửa trượt. Cửa trượt hữu ích ở chỗ hẹp, nhưng ray dưới sàn dễ kẹt rác, khó kéo khi vội. Nếu dùng, chọn ray treo trên, tay nắm to, kéo được bằng một tay.
Khe dưới cửa. Khe hở lớn dưới cánh cửa để thông gió khiến khói vào phòng nhanh. Nếu cần thông gió, dùng ô thoáng có thể đóng được, và trong phòng có sẵn khăn để chèn khe khi cần.
Vách ngăn: kín tới trần và không thành chất cháy
Vách ngăn nhẹ là cách nhanh và rẻ để chia phòng: vách thạch cao khung kim loại, tấm xi măng sợi, tấm nhựa, ván gỗ công nghiệp, kính khung nhôm. Về thoát nạn có hai điều cần để ý. Một là vách có kín tới trần hay không; vách lửng, vách hở khe trên để lấy gió làm khói đi qua dễ dàng, người ở phòng bên không có thêm chút thời gian nào. Hai là bản thân vách có cháy hay không.
Vách thạch cao và tấm xi măng sợi nhìn chung khó cháy hơn ván gỗ công nghiệp, tấm nhựa hay tấm xốp ốp bề mặt. Tuy vậy mức chịu lửa phụ thuộc loại tấm, độ dày, cách lắp và lớp hoàn thiện, nên thông tin phải lấy từ nhà sản xuất và người thi công có chuyên môn. Không nên ghép vách bằng các tấm xốp cách nhiệt hay mút cách âm để trần, đây là vật liệu cháy nhanh và sinh nhiều khói.
Khi ngăn phòng, thợ thường đi thêm dây điện trong vách cho ổ cắm, công tắc mới. Yêu cầu dây đi trong ống, không nối dây trần trong vách kín, và có aptomat cho mạch mới. Dây nối tạm trong vách là nguồn cháy nằm im không ai thấy.
Nếu vách mới ngăn ngang hành lang, cắt hành lang thành hai, kiểm lại xem vách đó có làm đổi đường đi tới cầu thang của phòng nào không. Đôi khi chỉ một vách nhỏ cũng biến một hành lang hai đầu thành hành lang cụt.
Hành lang mới thường tối: ánh sáng và báo khói
Ngăn phòng dọc một gian nhà ống gần như luôn sinh ra một hành lang không có cửa sổ, vì cửa sổ đã nằm trong các phòng. Ban ngày hành lang đó tối, ban đêm càng tối, và khi mất điện thì không còn gì để định hướng. Người từ phòng cuối đi ra phải dò dọc tường, đếm cửa. Đây là chỗ một chiếc đèn chiếu sáng sự cố có pin, gắn ở khoảng giữa hành lang và ở chỗ rẽ vào cầu thang, giúp được rất nhiều mà không tốn công lắp đặt.
Hành lang mới cũng là nơi nên đặt đầu báo khói, vì khói từ cầu thang hay từ một phòng bất kỳ đều đi qua đây trước khi lan vào các phòng còn lại. Đặt đầu báo ở trần hành lang, cách xa miệng quạt hút hay cửa điều hoà để luồng gió không thổi khói đi chỗ khác.
Đừng biến hành lang mới thành chỗ để đồ. Hành lang hẹp vừa đủ một người đi, đặt thêm kệ giày, tủ lạnh, giá phơi là thành chỗ vấp. Nếu cần chỗ chứa, đặt tủ âm tường hoặc dồn về cuối hành lang cụt, chỗ không ai phải đi qua. Mặt sàn hành lang nên phẳng, không có bậc lệch giữa phòng cũ và phần mới lát, vì trong bóng tối một bậc vài phân cũng đủ làm người ta ngã.
Chia phòng cho từng đối tượng: cần để ý gì thêm
Ai sẽ ở phòng mới quyết định nhiều về vị trí phòng:
- Ông bà, người khó đi lại: ưu tiên phòng gần cầu thang, ở tầng thấp, có cửa đặc và đường đi phẳng không bậc. Không xếp ông bà vào phòng cuối hành lang cụt.
- Trẻ nhỏ: phòng gần phòng bố mẹ, cửa không có khoá trong mà trẻ tự khoá được rồi không mở ra.
- Người giúp việc: thường được xếp vào phòng góc, phòng cạnh bếp hoặc phòng trên sân thượng. Phòng đó phải có đường ra riêng, không phải đi qua phòng khác, và người đó phải được chỉ lối thoát như mọi thành viên.
- Người thuê phòng: mỗi phòng thuê phải ra được hành lang chung mà không qua phòng khác. Thông tin thoát nạn được nói rõ khi bàn giao phòng.
- Phòng làm việc, phòng chứa đồ: có thể đặt ở vị trí kém thuận lợi hơn về thoát nạn, vì ban đêm không có người.
Một sơ đồ phân phòng tốt thường xếp người cần giúp đỡ nhiều nhất ở gần lối ra nhất, và để phòng không người ở cuối những đoạn hành lang cụt nếu có.
Đi thử sơ đồ bằng bút chì trước khi dựng vách
Đây là bài thử đơn giản nhưng bắt được hầu hết lỗi, làm trên bản vẽ hoặc trên sàn đã vạch phấn:
- Vẽ mặt bằng mỗi tầng, đánh dấu cầu thang, cửa ra ban công, cửa sổ đủ rộng để người ra được.
- Vẽ các vách và cửa dự kiến, kể cả chiều mở của từng cánh.
- Từ mỗi phòng, dùng bút chì vẽ đường đi tới cầu thang. Đường nào phải đi xuyên qua phòng khác, đánh dấu đỏ.
- Tô một vùng giả định khói đầy ở đầu hành lang phía cầu thang. Phòng nào khi đó không còn đường ra nào khác, đánh dấu đỏ.
- Mở hết các cánh cửa trên giấy cùng lúc. Chỗ nào cánh cửa chạm nhau hoặc chắn lối, đánh dấu đỏ.
- Sửa từng dấu đỏ bằng cách đổi vị trí cửa, đổi chiều mở, dời vách hoặc đổi công năng phòng.
- Vạch phấn trên sàn theo sơ đồ cuối cùng và đi thử thật một lần, với đèn tắt, trước khi thợ dựng vách.
Nếu việc ngăn phòng là để cho thuê nhiều phòng, nhà có thể chuyển sang diện có yêu cầu phòng cháy riêng. Hồ sơ cho trường hợp đó do cơ quan phòng cháy hướng dẫn, trang này không đi vào; bạn nên hỏi trước khi đầu tư.
Câu hỏi thường gặp
Hành lang cụt dài bao nhiêu thì nguy hiểm?
Quy chuẩn có giới hạn chiều dài hành lang cụt cho từng loại công trình, và con số thay đổi theo loại nhà, bậc chịu lửa, nên để người thiết kế đối chiếu bản hiện hành. Với nhà ở gia đình, nguyên tắc dễ dùng là hành lang cụt càng ngắn càng tốt, và phòng ngủ ở cuối hành lang cụt phải có cửa sổ hoặc ban công làm chỗ chờ cứu.
Ngăn phòng bằng tủ quần áo thay cho vách có được không?
Được về sinh hoạt, nhưng tủ gỗ cao làm vách là một khối chất cháy lớn, thường không kín tới trần nên khói đi qua dễ dàng. Nếu dùng tủ làm vách, đừng để tủ chắn cửa sổ hay chắn lối ra, và không dùng cách này cho phòng ngủ cần chờ cứu.
Phòng không có cửa sổ có dùng làm phòng ngủ được không?
Nhiều nhà vẫn dùng, nhưng về thoát nạn đây là phòng bất lợi: không có chỗ chờ cứu, không có lối ra thứ hai, khói vào thì không thoát được. Nếu buộc dùng, phòng phải gần cầu thang, cửa phòng đặc, có đầu báo khói, và người ngủ là người khoẻ, biết rõ đường ra.
Ngăn phòng có cần xin phép không?
Ngăn vách nhẹ bên trong, không đụng kết cấu chịu lực, thường không cần giấy phép xây dựng với nhà ở riêng lẻ. Nhưng nếu thay đổi công năng, chia nhiều phòng để cho thuê hay kinh doanh lưu trú, có thể phát sinh yêu cầu về phòng cháy và đăng ký. Hỏi bộ phận một cửa của phường, xã hoặc cơ quan phòng cháy nơi có nhà trước khi làm.
Cửa phòng nên mở vào trong hay ra ngoài?
Với phòng riêng trong nhà ở, mở vào trong phổ biến hơn vì không chắn hành lang. Điều cần kiểm là cánh cửa khi mở có chắn lối đi chung, có chạm cửa đối diện hay không. Với phòng có nhiều người như phòng sinh hoạt chung lớn, chiều mở theo hướng thoát ra thường được ưu tiên.
Có cần đặt đầu báo khói trong mỗi phòng mới không?
Rất nên có ít nhất một đầu báo khói ở hành lang chung của tầng và một cái trong mỗi phòng ngủ, nhất là phòng ở cuối hành lang. Loại liên động giúp cả nhà nghe được cùng lúc. Khi đầu báo kêu và thấy khói, gọi 114, đóng cửa phòng có lửa nếu làm được và rời đi.