Mua thiết bị thoát hiểm cho gia đình nên đi theo thứ tự: xác định từng phòng cần gì, chọn loại thiết bị hợp với nhà và người trong nhà, đọc kỹ thông số tải trọng, chiều cao, hạn dùng, rồi mới xem giấy tờ, nguồn gốc và bảo hành. Làm ngược lại, bắt đầu từ một quảng cáo giảm giá, rất dễ mua về những món không dùng được ở chính căn nhà mình.
Thang dây, dây hạ chậm, mặt nạ lọc độc, chăn chống cháy, búa phá kính, đèn sự cố đều được bán rất nhiều trên các sàn thương mại điện tử, cửa hàng đồ bảo hộ. Có hàng tốt, có hàng nhái, có hàng chỉ để trưng. Bài này không giới thiệu hãng nào, không so giá; nó giúp bạn tự đặt câu hỏi đúng và nhận ra dấu hiệu đáng ngờ. Thiết bị chỉ là lớp hỗ trợ: có cháy, báo động cả nhà và gọi 114.
Bắt đầu từ ngôi nhà, không bắt đầu từ món hàng
Trước khi mở bất kỳ trang bán hàng nào, dành nửa giờ đi một vòng quanh nhà với giấy bút. Các bước:
- Vẽ sơ đồ từng tầng, đánh dấu phòng ngủ, cầu thang, cửa sổ, ban công, sân thượng, lối sang mái nhà bên nếu có.
- Với mỗi phòng ngủ, ghi lối thoát chính và lối thoát thứ hai. Phòng nào không có lối thứ hai là phòng cần quan tâm trước.
- Đo độ cao từ bậu cửa sổ, ban công của các phòng đó xuống mặt đất hoặc mái tầng dưới.
- Ghi ai ngủ ở phòng nào, tuổi, sức khoẻ, có ai không tự đi cầu thang, có ai sợ độ cao.
- Ghi nguồn cháy hay gặp: bếp, chỗ để xe, chỗ sạc xe điện, kho hàng tầng trệt, tủ điện.
- Từ đó mới lập danh sách: phòng này cần thang dây dài bao nhiêu, phòng kia cần mặt nạ cho mấy người, bếp cần một chăn chống cháy, cầu thang cần đèn sự cố ở đâu.
Nhiều gia đình sau bước này nhận ra việc đáng làm trước tiên không phải mua thiết bị mà là mở ô thoát trên khung bảo vệ cửa sổ, dọn đồ khỏi cầu thang, lắp đầu báo khói. Thiết bị thoát nạn phát huy khi các việc nền đó đã xong.
Đọc thông số: con số nào quan trọng với từng loại
Mỗi loại thiết bị có vài thông số quyết định nó có dùng được ở nhà bạn không. Nếu trang bán hàng hay bao bì không ghi các thông số này, đó là dấu hiệu đầu tiên nên cân nhắc.
| Thiết bị | Thông số phải đọc | Đối chiếu với gì |
|---|---|---|
| Thang dây | Chiều dài, tải trọng tối đa, kiểu móc, độ mở của móc | Độ cao thật từ bậu cửa xuống đất, độ dày bậu, cân nặng người lớn nhất |
| Dây hạ chậm | Chiều cao hạ tối đa, tải trọng, kiểu điểm neo, số người điều khiển | Độ cao tầng, kết cấu chỗ bắt neo, người sẽ dùng |
| Mặt nạ lọc độc | Thời gian bảo vệ ghi trên nhãn, loại khí lọc được, hạn dùng, cỡ | Số người, có trẻ nhỏ không, ngày hết hạn |
| Chăn chống cháy | Kích thước, chất liệu, nhiệt độ chịu được theo nhà sản xuất | Dùng ở bếp hay để quấn người |
| Búa phá kính | Vật liệu đầu búa, có dao cắt dây không, giá gắn | Loại kính ở xe, ở phòng |
| Đèn sự cố | Thời gian sáng khi mất điện, loại pin, có nút thử không | Vị trí cầu thang, hành lang cần soi |
Đừng đọc thông số theo kiểu "càng to càng tốt". Một chiếc thang dài quá nhiều so với độ cao cũng gây rối khi thả, vướng víu dưới chân. Một mặt nạ ghi thời gian bảo vệ dài không có nghĩa được phép nán lại trong khói lâu hơn.
Giấy tờ và nguồn gốc: hỏi gì, xem gì
Nhiều loại phương tiện phòng cháy và cứu nạn, trong đó có một số thiết bị phục vụ thoát nạn, thuộc danh mục phải kiểm định trước khi đưa vào sử dụng theo quy định hướng dẫn Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ. Danh mục cụ thể có thể thay đổi theo văn bản hiện hành; khi không chắc một món có thuộc diện đó không, bạn có thể hỏi cơ quan cảnh sát phòng cháy nơi mình ở hoặc tra trên Cổng dịch vụ công. Với đồ dùng gia đình không thuộc diện bắt buộc, giấy tờ chất lượng của nhà sản xuất vẫn là căn cứ quan trọng.
Khi mua, nên hỏi người bán: sản phẩm do ai sản xuất, nhập khẩu bởi đơn vị nào, có giấy kiểm định hoặc chứng nhận chất lượng không, ai cấp, tem kiểm định nếu có nằm ở đâu trên sản phẩm. Người bán đàng hoàng thường trả lời được và gửi kèm bản sao giấy tờ. Người bán chỉ nói "hàng xịn, yên tâm" mà không đưa được thông tin cụ thể là người bạn nên dè dặt.
Hướng dẫn sử dụng tiếng Việt là thứ không thể thiếu. Thiết bị cứu người mà người trong nhà không đọc được cách dùng thì gần như không dùng được lúc cần. Nhãn hàng hoá phải có các nội dung cơ bản như tên hàng, đơn vị chịu trách nhiệm, xuất xứ; thiếu những thông tin này là dấu hiệu hàng không rõ nguồn.
Bảo hành và bảo dưỡng cũng cần hỏi: ai nhận kiểm tra định kỳ dây hạ chậm, có bán phụ tùng thay thế như dây đai, hộp lọc không, thời hạn bảo hành bao lâu. Một món thiết bị cứu người dùng vài năm, nên người bán còn ở đó sau vài năm là điều đáng giá.
Dấu hiệu hàng trôi nổi, hàng trưng bày
Một số dấu hiệu thường gặp ở hàng không đáng tin, nhất là khi mua trên mạng:
- Không ghi tải trọng, chiều dài, thời gian bảo vệ, hoặc ghi những con số tròn trĩnh khó tin.
- Ảnh sản phẩm lấy từ nơi khác, cùng một ảnh xuất hiện ở nhiều gian hàng với tên gọi khác nhau.
- Không có hướng dẫn tiếng Việt, chỉ có tờ giấy in chữ nước ngoài hoặc không có gì.
- Mặt nạ không có túi niêm phong, không ghi hạn dùng, hoặc hạn dùng bị dán đè.
- Thang dây bậc nhựa mỏng, móc bằng thép mỏng có thể bẻ cong bằng tay.
- Giá thấp bất thường so với mặt bằng chung của cùng loại thiết bị, kèm lời quảng cáo "chịu lửa tuyệt đối", "dùng cho mọi toà nhà".
- Người bán không trả lời được câu hỏi về nguồn gốc, giấy tờ, bảo hành.
Gặp một hai dấu hiệu chưa hẳn là hàng kém, nhưng gặp nhiều dấu hiệu cùng lúc thì nên dừng. Với thiết bị mà mạng sống của người nhà phụ thuộc vào, tiết kiệm một khoản nhỏ để mua món không biết rõ nguồn là cái lợi không đáng.
Mua cho nhà trọ, căn hộ chung cư: thêm vài điều
Chủ nhà trọ. Thiết bị dùng chung cho người thuê như đèn sự cố hành lang, chăn chống cháy ở bếp chung, thang dây ở phòng có cửa sổ thoát nạn nên được ghi vào danh sách tài sản của nhà trọ, có lịch kiểm tra và người phụ trách. Yêu cầu cụ thể về phương tiện phòng cháy với nhà trọ thuộc diện quản lý được bàn ở các trang chuyên về hồ sơ phòng cháy; ở đây chỉ nhắc rằng thiết bị phải đặt đúng chỗ người thuê lấy được.
Người thuê trọ. Mặt nạ, đèn đeo đầu, chăn nhỏ là đồ cá nhân có thể tự mua, mang theo khi chuyển chỗ. Những thứ phải khoan, bắt vào tường như giá treo thang, điểm neo thì cần nói với chủ nhà trước.
Căn hộ chung cư. Thiết bị đặt trong căn hộ như mặt nạ, chăn, đèn đeo đầu do gia đình tự lo. Thiết bị phải bắt vào kết cấu ngoài nhà, ban công, mặt đứng toà nhà cần trao đổi với ban quản lý, ban quản trị.
Mua theo nhóm. Hàng xóm cùng tầng, cùng dãy nhà có thể cùng tìm hiểu một nguồn hàng đáng tin, cùng tham gia buổi tập dùng thiết bị. Như vậy vừa dễ kiểm tra chất lượng hơn, vừa tạo thói quen chung giữ lối thoát.
Chọn thiết bị theo người dùng: người già, trẻ nhỏ, người yếu
Thiết bị tốt trên giấy có thể vô dụng với chính người sẽ dùng nó. Một chiếc thang dây chuẩn không giúp được bà cụ tám mươi tuổi đau khớp gối. Một mặt nạ cỡ người lớn không kín cổ với đứa trẻ năm tuổi. Khi lập danh sách mua, đặt tên từng người cạnh từng món: ai sẽ dùng món này, họ có tự dùng được không, nếu không thì ai giúp.
Với người già, ưu tiên những thứ không đòi sức tay và sự khéo léo: đèn sự cố tự sáng ở cầu thang, đèn đeo đầu công tắc to, phòng ngủ ở tầng thấp gần lối ra, một người lớn khác được phân công đi cùng. Thiết bị trèo, tụt chỉ nên tính khi họ đã thử ở tầng thấp và thấy làm được.
Với trẻ nhỏ, câu hỏi chính là người lớn nào lo cho trẻ, và người lớn đó cần gì để làm việc đó tốt: đèn đeo đầu để rảnh tay bế trẻ, mặt nạ cỡ phù hợp nếu nhà sản xuất có, chăn để quấn trẻ khi đi qua đoạn có hơi nóng. Trẻ lớn hơn đã được tập có thể có đồ riêng như còi và đèn nhỏ.
Người có bệnh hô hấp, tim mạch nên hỏi ý kiến bác sĩ về việc dùng mặt nạ trùm đầu, vì cảm giác bí có thể khiến họ hoảng. Với họ, phương án ở lại trong phòng kín khói chờ cứu đôi khi an toàn hơn đi qua hành lang có khói.
Mua xong mới là bắt đầu
Thiết bị về tới nhà, việc đầu tiên là mở hộp đọc hướng dẫn cùng nhau, không cất nguyên hộp lên nóc tủ. Kiểm tra đủ phụ kiện, ghi ngày mua, hạn dùng lên một tờ giấy dán trong cửa tủ hoặc vào lịch điện thoại của người phụ trách.
Đặt từng món vào đúng chỗ đã xác định ở bước khảo sát: thang ở cạnh cửa sổ phòng ngủ, mặt nạ ở đầu giường, chăn ở cửa bếp, đèn ở cầu thang. Gọi cả nhà lại chỉ chỗ một lượt. Chọn một ngày gần nhất để tập: thả thang ở tầng thấp, rút chăn ra khỏi túi, đeo mặt nạ tập.
Ví dụ giả định: một gia đình ở Quảng Ngãi mua đủ thang dây, mặt nạ, chăn sau một đợt tin cháy nhà dồn dập. Sáu tháng sau, thang vẫn nằm trong hộp dưới gầm cầu thang tầng trệt, mặt nạ ở trong tủ phòng khách. Khi rà lại, gia đình nhận ra thiết bị gần như không dùng được ở vị trí đó. Họ dời từng món về đúng phòng, tổ chức một buổi tập ngắn. Chi phí không tăng thêm đồng nào, nhưng giá trị của thiết bị thay đổi hoàn toàn.
Câu hỏi thường gặp
Gia đình ở nhà ống ba tầng nên mua thiết bị thoát hiểm nào trước?
Thường là đầu báo khói cho từng tầng, chăn chống cháy ở bếp, thang dây cho phòng ngủ trên lầu có cửa sổ hoặc ban công làm lối thoát thứ hai, mặt nạ lọc độc cho từng người, đèn đeo đầu ở đầu giường. Thứ tự cụ thể tuỳ khảo sát nhà mình.
Mua thiết bị thoát hiểm trên sàn thương mại điện tử có được không?
Được, nếu người bán ghi rõ thông số, nguồn gốc, giấy tờ, hướng dẫn tiếng Việt, bảo hành và trả lời được câu hỏi. Nên ưu tiên gian hàng chính hãng hoặc nhà phân phối có địa chỉ rõ, đọc kỹ thông tin chứ không chỉ xem ảnh.
Thiết bị nào phải có tem kiểm định?
Danh mục phương tiện phòng cháy và cứu nạn phải kiểm định được quy định trong văn bản hướng dẫn luật hiện hành và có thể thay đổi. Khi không chắc, hỏi cơ quan cảnh sát phòng cháy nơi mình ở hoặc tra trên Cổng dịch vụ công.
Có nên mua bộ thiết bị thoát hiểm trọn gói không?
Bộ trọn gói tiện nhưng thường có món thừa, món thiếu so với nhà bạn. Tốt hơn là khảo sát nhà trước, lập danh sách theo từng phòng, rồi so với bộ trọn gói xem có khớp không trước khi mua.
Làm sao biết thang dây có đủ dài cho nhà mình?
Đo từ bậu cửa sổ hoặc lan can ban công xuống tới mặt đất hoặc chỗ tiếp đất thật, tính cả mái hiên, bậc thềm. So với chiều dài ghi trên thang, chọn loại vừa đủ, không quá thiếu cũng không thừa quá nhiều.
Người thuê trọ có nên tự mua thiết bị thoát hiểm không?
Nên có vài món cá nhân như mặt nạ lọc độc, đèn đeo đầu, chăn chống cháy nhỏ, mang theo khi chuyển chỗ. Thiết bị phải khoan bắt vào nhà như giá treo thang thì cần bàn với chủ nhà trước.