Lưới an toàn ban công và cửa sổ nên chặn trẻ trèo ra ngoài nhưng vẫn chừa ít nhất một khoang mở được nhanh từ bên trong bởi người lớn, ở vị trí lực lượng cứu nạn có thể tiếp cận từ phía ngoài. Lưới căng kín mọi ô, bắt chết bằng ốc, không ai biết cách tháo, là đánh đổi một rủi ro hằng ngày lấy một rủi ro hiếm gặp nhưng nặng hơn nhiều.
Phụ huynh có con nhỏ ở chung cư cao tầng hay nhà ống nhiều tầng đều có lý do chính đáng để lắp lưới, song chắn. Bài này không khuyên bỏ lưới. Bài giúp bạn chọn kiểu che chắn, chọn chỗ để một khoang mở, và tổ chức trong nhà để khoang đó thật sự dùng được khi cần.
Hai nguy cơ ngược chiều nhau
Trẻ ngã từ ban công, cửa sổ là tai nạn có thật và được nhắc nhiều, nhất là ở chung cư cao tầng và nhà ống có ban công thấp. Lưới an toàn bằng cáp thép bọc nhựa, song sắt, khung bảo vệ là những giải pháp phổ biến và có ích. Không ai nên bị làm cho áy náy vì đã lắp.
Nguy cơ ngược lại là khi có cháy, ban công và cửa sổ là chỗ người trong nhà ra để thở, để ra tín hiệu, để chờ cứu, và ở nhà ống còn là lối sang ban công nhà bên hoặc nơi lực lượng cứu nạn đưa thang tới. Lưới căng kín từ sàn tới trần, khung sắt hàn chết, làm mất hết những khả năng đó. Ở chung cư cao tầng, ban công còn là nơi tạm tránh khói khi hành lang đã đầy khói và không thể ra buồng thang.
Hai nguy cơ này không loại trừ nhau. Cách giải là che chắn theo kiểu trẻ không mở được nhưng người lớn mở được trong vài giây, và chọn đúng ô nào sẽ là ô mở. Phần còn lại của bài đi vào từng quyết định đó.
Các kiểu che chắn và khả năng mở khi cần
Mỗi kiểu che chắn có mức an toàn cho trẻ và mức dễ mở khác nhau. Bảng mô tả xu hướng chung; sản phẩm cụ thể phải hỏi người lắp:
| Kiểu che chắn | Chặn trẻ | Mở hoặc vượt khi cháy | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Lưới cáp thép căng ngang, căng dọc | Tốt nếu khoảng cách sợi hẹp, căng đủ | Có thể làm một khoang tháo được; cắt được bằng dụng cụ phù hợp | Phổ biến ở chung cư vì ít che tầm nhìn |
| Song sắt, khung sắt hàn chết | Tốt | Rất khó, cần dụng cụ cắt chuyên dụng | Lỗi hay gặp nhất ở nhà ống |
| Khung sắt có ô mở bản lề, khoá trong | Tốt nếu khoá đặt ngoài tầm với của trẻ | Mở nhanh nếu biết chỗ chìa hoặc chốt | Nên là lựa chọn mặc định cho nhà có trẻ |
| Khoá hạn chế độ mở cánh cửa sổ | Tốt cho cửa sổ mở quay hoặc trượt | Người lớn nhả khoá mở hết cánh được | Rẻ, lắp nhanh, không che mặt tiền |
| Tấm kính, tấm nhựa che kín lan can | Chặn trèo qua khe | Không ảnh hưởng nếu chỉ che phần dưới | Để phần trên thoáng để ra tín hiệu và tiếp cận |
Với nhà có trẻ, kết hợp phổ biến và hợp lý là lưới hoặc khung cho phần lớn ban công, cộng với một khoang có ô mở khoá trong, và khoá hạn chế độ mở cho các cửa sổ phòng ngủ.
Chọn khoang nào để mở và mở bằng gì
Khoang mở nằm ở phía người ngoài tiếp cận được. Ở nhà ống, đó là phía mặt tiền hoặc phía giáp ban công nhà bên. Ở chung cư, đó là phía người trong căn hộ có thể đứng ra ngoài ban công mà không bị góc tường che, dễ nhìn thấy từ dưới.
Khoang mở đủ rộng cho một người lớn. Ô chỉ vừa thò đầu ra thì có giá trị cho việc thở và ra tín hiệu, nhưng không giúp ai ra ngoài được. Hỏi người lắp về kích thước khoang mở hợp lý cho người lớn trong nhà.
Cách mở: một chốt, một khoá, không cần dụng cụ. Lý tưởng là chốt đặt cao, ngoài tầm với và ngoài khả năng hiểu của trẻ nhỏ, người lớn mở bằng tay. Nếu phải dùng chìa, chìa treo cố định ngay cạnh, ở chỗ cả nhà biết.
Với lưới cáp không có khoang tháo. Một số gia đình để sẵn dụng cụ cắt cáp phù hợp ở chỗ cố định gần ban công. Cách này chậm hơn và cần sức; chỉ nên là phương án dự phòng, không thay cho một khoang mở được.
Không đặt khoang mở ngay chỗ trẻ hay chơi. Đừng để khoang mở ở góc ban công có ghế, chậu cây, máy giặt mà trẻ có thể leo lên. Giữ khu vực trước khoang mở trống.
Chung cư: lắp lưới và làm việc với ban quản lý
Ở chung cư, ban công và mặt ngoài toà nhà thường chịu sự quản lý chung theo bản nội quy, và việc lắp lưới, khung có thể phải đăng ký hoặc theo mẫu thống nhất để giữ mặt đứng toà nhà. Nhiều ban quản lý đã có danh sách kiểu lưới được phép. Hỏi trước khi lắp để không phải tháo ra lắp lại.
Khi trao đổi với ban quản lý, có thể nêu thẳng nhu cầu có một khoang mở được. Đây không phải yêu cầu lạ, vì an toàn cháy là trách nhiệm chung của toà nhà. Nếu nội quy chỉ cho phép một kiểu lưới căng kín, hãy đề nghị ban quản trị xem xét bổ sung phương án có khoang tháo được.
Ở tầng cao, xe thang chữa cháy có giới hạn tầm với và không phải căn hộ nào cũng tiếp cận được từ bên ngoài. Vì vậy ở chung cư cao tầng, khoang mở chủ yếu phục vụ việc thở, ra tín hiệu, tạm tránh khói, chứ không phải để trèo ra ngoài. Không bao giờ khuyên trèo hay nhảy từ ban công tầng cao; việc đúng là đóng cửa căn hộ, chèn khe, gọi 114 và báo vị trí.
Nhà ống: lưới, song và lối sang ban công nhà bên
Ở nhà ống, ban công tầng hai, tầng ba có giá trị thoát nạn lớn hơn ở chung cư vì gần mặt đất và gần nhà bên. Khi lắp che chắn, để ý:
- Không hàn khung sắt kín ban công liền với khung nhà bên. Nếu hai nhà cùng muốn chừa lối đi qua, làm ô mở ở đúng chỗ giáp nhau.
- Khung bảo vệ phía mặt tiền nên có ô mở ở vị trí thang của lực lượng cứu nạn có thể dựng tới, thường là phía không bị dây điện, biển hiệu, cây xanh che.
- Mái che ban công bằng tôn, bạt không nên kín tới mép lan can, để còn khoảng nhìn lên và nhìn xuống.
- Cửa sổ phòng ngủ có song cố định thì nên đổi một cửa sổ trong phòng sang khung có ô mở, hoặc bảo đảm phòng có cửa khác ra ban công.
- Đồ đạc trên ban công như máy giặt, bồn nước, chậu cây lớn không xếp trước ô mở.
Những thay đổi này thường làm được bởi thợ cơ khí quen việc, không cần đập phá. Khi gọi thợ, nói rõ ô mở để thoát nạn, cần mở từ trong không cần dụng cụ.
Những sai lầm hay gặp khi lắp lưới, song chắn
Lắp cho xong trong một buổi, không ai hỏi về khoang mở. Thợ lắp lưới thường làm theo mẫu chuẩn căng kín. Nếu chủ nhà không yêu cầu, thường sẽ không có khoang mở nào. Nêu yêu cầu ngay khi báo giá, không đợi lúc thợ đã căng xong.
Khoang mở có nhưng khoá bằng ổ khoá nhỏ, chìa cất trong ngăn kéo. Một khoang mở mà chìa không ở cạnh thì coi như không có. Chìa phải treo cố định, ngoài tầm với của trẻ, ở chỗ người lớn tìm được trong bóng tối.
Che kín cả cửa sổ phòng tắm, phòng kho. Những ô cửa nhỏ này đôi khi là lối thoát khói duy nhất của một khu trong nhà. Che bằng lưới cáp thoáng thì không sao; bịt kín bằng tấm nhựa, tấm tôn thì mất tác dụng thông khói.
Lắp lưới rồi đặt thêm kệ, chậu cây sát lưới. Trẻ leo lên kệ để với tới phần trên lưới, nơi lưới thường thưa hơn hoặc có khe với trần. Lưới tốt cũng không bù được thói quen kê đồ sai chỗ.
Dạy trẻ và người lớn trong nhà
Khoang mở chỉ có giá trị nếu người lớn biết cách mở. Hãy cho mỗi người lớn trong nhà, kể cả ông bà và người giúp việc, tự mở khoang đó một lần, trong ánh sáng yếu. Nếu chốt khó, rít, cao quá tầm với của người thấp nhất, điều chỉnh ngay.
Với trẻ, mục tiêu khác: trẻ cần biết ban công không phải chỗ chơi một mình, không leo lên đồ đạc, không nghịch chốt khoang mở. Không cần giải thích chi tiết cách mở cho trẻ nhỏ. Trẻ lớn hơn có thể được dạy rằng khi có khói, chạy tới người lớn hoặc vào phòng có cửa sổ, đóng cửa lại, không tự trèo ra ngoài.
Một thói quen nhỏ nhưng có ích: không kê ghế, bàn, thùng đồ chơi sát lan can và cửa sổ. Nhiều vụ trẻ ngã xảy ra khi trẻ leo lên một món đồ đặt sát chỗ hở. Dọn khu vực sát lan can vừa giảm nguy cơ ngã, vừa giữ trống khu vực trước khoang mở.
Kiểm lưới và khoang mở định kỳ
Lưới, khung ngoài trời chịu nắng mưa nên xuống cấp. Mỗi năm một hai lần, làm các bước sau:
- Ấn thử từng đoạn lưới, kiểm độ căng; cáp chùng là trẻ có thể lách qua.
- Kiểm các điểm bắt vít vào tường, trần: có nứt, gỉ, lỏng không.
- Mở khoang thoát một lần, kiểm chốt có rít, gỉ, sơn dính không; tra dầu nếu cần.
- Kiểm chìa hoặc dụng cụ để cạnh khoang mở còn đúng chỗ không.
- Dọn đồ đạc đã dồn ra ban công từ lần kiểm trước.
- Hỏi lại các thành viên mới trong nhà xem đã biết cách mở chưa.
Ghi ngày kiểm vào một chỗ cả nhà nhìn thấy, ví dụ mặt trong cửa tủ. Việc nhỏ nhưng nếu không ghi, rất dễ trôi qua nhiều năm không ai đụng tới.
Nếu phát hiện điểm bắt vít đã lỏng hoặc tường quanh chân lưới bị nứt, gọi lại thợ lắp thay vì tự khoan bắt thêm. Lưới chịu lực kéo khi trẻ dựa vào; điểm neo yếu nguy hiểm hơn cả không có lưới vì người lớn tưởng là đã an toàn.
Câu hỏi thường gặp
Lưới an toàn ban công có làm khó việc chữa cháy không?
Lưới căng kín toàn bộ có thể làm lực lượng chữa cháy mất thời gian cắt khi cần tiếp cận từ bên ngoài, và làm người bên trong không ra ban công ngoài được. Chừa một khoang mở được từ bên trong giúp giảm vấn đề này mà vẫn giữ an toàn cho trẻ.
Chung cư không cho phép lắp khung có ô mở thì làm gì?
Đề nghị ban quản lý, ban quản trị xem lại quy định để có phương án vừa giữ mặt đứng vừa có khoang tháo được. Trong lúc chờ, ưu tiên lưới cáp có thể tháo một khoang, để dụng cụ cắt phù hợp ở chỗ cố định, và nắm rõ phương án thoát nạn qua buồng thang của toà nhà.
Khoá hạn chế độ mở cửa sổ có đủ để chống trẻ ngã không?
Với cửa sổ mở quay hoặc trượt, khoá hạn chế giữ cánh chỉ mở hé một khoảng nhỏ, đủ chặn trẻ trèo ra. Người lớn nhả khoá thì mở hết được. Đây là giải pháp gọn cho cửa sổ phòng ngủ, nhưng cần chọn loại người lớn nhả được nhanh bằng tay.
Có nên để kìm cắt cáp cạnh ban công không?
Có thể để như một phương án dự phòng nếu lưới không có khoang tháo, miễn là để ngoài tầm với của trẻ và người lớn biết cách dùng. Tuy vậy cắt cáp trong khói, trong bóng tối là việc chậm và khó, nên một khoang mở bằng chốt vẫn tốt hơn.
Nhà ống có song cửa sổ cố định ở mọi tầng thì sửa từ đâu?
Bắt đầu từ phòng ngủ ở tầng cao nhất và phòng có người già, trẻ nhỏ ngủ, vì đó là nơi cần đường ra nhất. Đổi một cửa sổ mỗi phòng sang khung có ô mở, hoặc mở một ô ra ban công. Tiếp theo là ban công phía mặt tiền để lực lượng cứu nạn có thể tiếp cận.