Khi thấy lối thoát nhà trọ chưa an toàn, cách hiệu quả nhất thường là nói trực tiếp với chủ nhà, nêu đúng chỗ, kèm một đề nghị cụ thể và dễ làm, rồi nhắn tin xác nhận lại để hai bên cùng nhớ. Đi cùng vài phòng khác, chọn lúc chủ nhà rảnh, nói bằng giọng hợp tác thay vì trách móc sẽ làm khả năng được sửa cao hơn nhiều so với một lời phàn nàn chung chung.
Người thuê trọ thường ngại nói vì sợ bị coi là khó tính, sợ bị tăng giá hay không được gia hạn hợp đồng. Bài này giúp bạn chuẩn bị, chọn cách nói và biết làm gì tiếp nếu chủ nhà chưa sửa. Bài cố gắng nhìn cả góc chủ nhà, vì một đề nghị hiểu được khó khăn của họ dễ được chấp nhận hơn.
Vì sao nên nói, và vì sao nhiều người im lặng
Lối thoát nạn là thứ người thuê không tự sửa được: không thể tự đổi khoá cổng, tự làm ô mở trên ban công, tự dời khu sạc xe. Nếu không ai nói, chủ nhà có thể hoàn toàn không biết, vì chính họ đã quen với ngôi nhà và ít khi nhìn nó bằng con mắt của người ở tầng trên cùng lúc nửa đêm.
Người thuê im lặng có lý do. Hợp đồng ngắn hạn, chỗ ở khó tìm, quan hệ với chủ nhà là quan hệ hằng ngày. Không ai muốn bị coi là người gây chuyện. Nhưng nhiều chủ nhà thật ra sẵn lòng sửa nếu được nói đúng cách, nhất là những việc rẻ như đưa thêm chìa cổng hay đổi chốt cửa sân thượng.
Cũng cần nói rõ: đề nghị chủ nhà sửa lối thoát là chuyện chính đáng. Bạn không đòi hỏi tiện nghi xa xỉ, mà hỏi về con đường bạn sẽ phải đi nếu có cháy. Giữ được suy nghĩ đó sẽ giúp bạn nói chuyện bình tĩnh và tự tin hơn.
Chuẩn bị trước khi nói
Ghi đúng chỗ, đúng hiện trạng. Thay vì "lối thoát không an toàn", ghi cụ thể: "cửa lên sân thượng khoá ổ treo, chìa không ở trong nhà", "hành lang tầng ba có tủ và ba xe đạp chắn nửa lối đi", "ổ sạc xe ngay chân cầu thang". Câu cụ thể khó bị gạt đi.
Chụp ảnh khu chung, không chụp phòng người khác. Ảnh cầu thang, hành lang, cửa sân thượng giúp chủ nhà ở xa hình dung được. Tránh chụp vào phòng riêng hay mặt người khác để không gây phiền.
Chuẩn bị sẵn đề nghị cụ thể. Với mỗi chỗ, nghĩ trước một cách sửa đơn giản: đổi sang chốt trong, giao mỗi phòng một chìa, dời ổ sạc ra phía cổng. Chủ nhà thấy giải pháp nhỏ thì dễ đồng ý hơn thấy một danh sách vấn đề.
Rủ thêm vài phòng. Ba bốn phòng cùng đề nghị cho thấy đây là nhu cầu chung, không phải ý thích của một người. Nó cũng làm giảm lo lắng của bạn về chuyện bị "để ý".
Sắp thứ tự ưu tiên. Nếu có nhiều chỗ, chọn hai ba việc quan trọng nhất để nói trước. Đưa ra mười đề nghị một lúc dễ làm chủ nhà thấy bị dồn.
Đề nghị cụ thể cho từng vấn đề thường gặp
Bảng dưới gợi ý cách chuyển một vấn đề thành đề nghị dễ chấp nhận. Lý do ở cột cuối là câu bạn có thể dùng khi nói.
| Vấn đề | Đề nghị | Câu giải thích |
|---|---|---|
| Cửa sân thượng khoá chìa | Đổi sang chốt mở từ trong, ngoài vẫn khoá | Vẫn chống trộm từ mái bên, mà trong nhà lên được khi cầu thang có khói |
| Chỉ chủ nhà giữ chìa cổng | Giao mỗi phòng một chìa hoặc treo chìa dự phòng cạnh cổng | Ban đêm nếu có chuyện, mọi người ra được ngay không phải chờ |
| Hành lang chất đồ | Thống nhất mỗi phòng dọn đồ của mình, chủ nhà dọn đồ chung | Lối đi hẹp, tối thì dễ vấp khi chạy |
| Ổ sạc xe sát chân cầu thang | Dời khu sạc ra xa chân cầu thang | Nếu xe sạc có sự cố, khói không chặn ngay cầu thang |
| Không có đầu báo khói | Gắn đầu báo dùng pin ở hành lang mỗi tầng, các phòng góp chi phí nếu cần | Người ở tầng trên được báo sớm vài phút |
| Ban công hàn khung kín | Làm một ô mở có chốt trong | Có thêm đường ra hoặc chỗ chờ cứu |
Không phải đề nghị nào cũng được nhận ngay. Có những việc chủ nhà cần thời gian để hỏi thợ, có việc đụng tới hàng xóm. Đề nghị càng nhỏ, càng rõ thì càng dễ được làm sớm.
Trình tự nói chuyện
Một trình tự hợp lý, đi từ nhẹ tới chính thức hơn, giúp giữ quan hệ mà vẫn có kết quả:
- Nói trực tiếp khi gặp chủ nhà lúc thuận tiện, không vội, không trước mặt người khác nếu chủ nhà có vẻ ngại. Bắt đầu bằng điều bạn quý ở chỗ trọ, rồi mới tới đề nghị.
- Nêu hai ba vấn đề chính, kèm đề nghị cụ thể. Hỏi chủ nhà thấy cách nào tiện.
- Cùng chốt việc gì, ai làm, khoảng khi nào. Nếu chủ nhà ngại chi phí, có thể đề nghị các phòng góp một phần cho những việc nhỏ.
- Ngay trong ngày, nhắn tin cảm ơn và tóm tắt lại những gì đã thống nhất. Tin nhắn này vừa là lời nhắc vừa là ghi nhận.
- Đến mốc đã hẹn, nếu chưa làm, nhắc nhẹ một lần, hỏi có gì vướng không.
- Nếu vẫn không có chuyển biến sau nhiều lần nhắc, cân nhắc các bước tiếp theo ở phần cuối bài.
Giữ giọng hợp tác ở mọi bước. Ngay cả khi bạn thấy bực, một tin nhắn lịch sự vẫn có tác dụng hơn và để lại ghi nhận tốt hơn nếu sau này cần đến.
Ví dụ một tin nhắn xác nhận
Tin nhắn xác nhận không cần trang trọng, chỉ cần đủ ba ý: cảm ơn, việc đã thống nhất, mốc thời gian. Ví dụ giả định, sau buổi nói chuyện chiều thứ bảy, người thuê phòng 302 nhắn: "Dạ em cảm ơn cô đã nghe tụi em chiều nay. Em ghi lại để cả nhà cùng nhớ: cô sẽ nhờ thợ đổi khoá cửa sân thượng sang loại mở được từ bên trong trong tuần tới, các phòng tầng ba sẽ dọn đồ ở hành lang trong cuối tuần này, còn chuyện chìa cổng cô sẽ đánh thêm mỗi phòng một chìa. Có gì cần tụi em phụ thì cô nhắn nhé."
Tin nhắn như vậy không đổ lỗi, không nhắc tới chuyện "nếu có cháy thì ai chịu", nhưng ghi lại rõ việc và mốc. Nếu sau này cần nhắc, bạn chỉ cần trả lời ngay dưới tin nhắn cũ.
Tránh nhắn trong lúc nóng giận, tránh đăng chuyện lên mạng xã hội khi chưa nói trực tiếp. Những cách đó thường làm chủ nhà phòng thủ và khó sửa hơn.
Khi người quản lý không phải chủ nhà
Nhà trọ do người thuê lại quản lý. Nhiều nhà trọ do một người thuê nguyên căn rồi chia phòng cho thuê lại. Người này quyết được chuyện nội quy, xếp xe, giao chìa, nhưng thường không tự quyết được việc đụng tới kết cấu như làm ô mở ban công hay đổi cửa. Với những việc đó, đề nghị người quản lý chuyển lời tới chủ nhà và hẹn thời gian phản hồi.
Chủ nhà ở xa, chỉ có người trông. Người trông nhà thường chỉ làm theo dặn dò. Họ có thể dọn hành lang, nhắc dựng xe, nhưng chuyện đưa chìa cổng hay đổi khoá cần chủ nhà quyết. Xin số liên lạc hoặc nhờ người trông chuyển tin nhắn, kèm ảnh, tới chủ nhà.
Chung cư mini có ban quản lý. Nếu toà nhà có người hoặc bộ phận quản lý vận hành, đề nghị nên gửi tới đó trước, bằng tin nhắn hoặc sổ góp ý nếu có, để có ghi nhận. Cư dân các căn có thể cùng đứng tên một đề nghị.
Ai chịu chi phí. Hợp đồng giữa chủ nhà và người thuê lại có thể đã quy định ai lo việc sửa chữa phần nào. Người thuê phòng không cần biết chi tiết đó, nhưng nên hỏi rõ ai sẽ quyết để không bị đẩy qua đẩy lại.
Hiểu góc nhìn của chủ nhà
Chủ nhà trọ cũng có những lo lắng thật. Họ sợ mất trộm khi mở bớt khoá, sợ người thuê lên sân thượng gây ồn hoặc nguy hiểm, sợ tốn tiền sửa khi tiền thuê không tăng, và đôi khi không biết sửa thế nào cho đúng. Một số chủ nhà lớn tuổi quản lý nhà theo thói quen nhiều năm, chưa từng có ai hỏi về lối thoát.
Khi bạn đưa ra đề nghị giải quyết được cả nỗi lo của chủ nhà, khả năng được chấp nhận cao hơn hẳn. Chốt mở từ trong vừa chống trộm vừa thoát được. Nội quy không phơi đồ trên sân thượng giải quyết chuyện lộn xộn mà không cần khoá chết. Góp chung chi phí nhỏ cho đầu báo khói làm chủ nhà thấy người thuê cũng có trách nhiệm.
Nhìn từ góc chủ nhà cũng giúp bạn chọn việc đáng đề nghị nhất. Thay vì đòi làm thêm cầu thang, việc vượt quá khả năng của nhiều chủ trọ, hãy tập trung vào những gì làm được trong vài tuần với chi phí vừa phải.
Khi chủ nhà chưa sửa: các lựa chọn của bạn
Trong lúc chờ, bạn vẫn tự làm được nhiều thứ: nắm chắc mọi đường ra, giữ đèn pin cạnh giường, gắn một đầu báo khói dùng pin trong phòng mình, lưu số 114, thống nhất với người cùng phòng phải làm gì. Những việc này không thay được việc sửa lối thoát nhưng giúp bạn có thêm thời gian.
Nếu lối thoát bị khoá chết hoặc chắn nghiêm trọng và chủ nhà không sửa sau nhiều lần đề nghị, người thuê có thể phản ánh tới công an xã, phường nơi nhà trọ đặt, là nơi nắm thông tin về các cơ sở cho thuê trọ trên địa bàn. Khi phản ánh, nêu cụ thể hiện trạng, đính kèm ảnh khu chung và những lần đã đề nghị chủ nhà.
Nếu bạn quyết định chuyển đi trước hạn vì lý do an toàn, hãy đọc lại điều khoản chấm dứt hợp đồng và tiền cọc trong hợp đồng thuê. Tranh chấp về cọc và hợp đồng là chuyện dân sự, khi giá trị đáng kể hoặc hai bên không thống nhất được, nên hỏi người có chuyên môn pháp lý trước khi quyết định.
Câu hỏi thường gặp
Đề nghị sửa lối thoát có làm chủ nhà không gia hạn hợp đồng không?
Có chủ nhà khó chịu, nhưng phần lớn sẽ không làm vậy nếu đề nghị được nói lịch sự, cụ thể và có nhiều phòng cùng đề nghị. Hợp đồng thuê vẫn ràng buộc cả hai bên đến hết thời hạn đã ký; chủ nhà không thể tuỳ tiện chấm dứt chỉ vì người thuê đề nghị sửa chữa.
Người thuê có nên góp tiền cho chủ nhà sửa lối thoát không?
Không bắt buộc, nhưng với những việc nhỏ như đầu báo khói dùng pin hay ổ khoá chốt trong, góp một phần nhỏ có thể giúp việc được làm nhanh hơn. Ghi rõ trong tin nhắn khoản góp là gì để tránh hiểu lầm sau này. Những việc lớn hoặc thuộc trách nhiệm của chủ cơ sở thì không nên nhận gánh.
Có thể tự gắn đầu báo khói ở hành lang chung không?
Nên hỏi chủ nhà trước vì hành lang là khu chung. Phần lớn chủ nhà sẽ đồng ý với đầu báo dùng pin gắn trần, không đi dây. Việc hỏi trước cũng giúp chủ nhà biết và có thể chủ động thay pin, kiểm tra sau này.
Phản ánh lên công an xã, phường có làm lộ danh tính người phản ánh không?
Bạn có thể đề nghị giữ kín thông tin người phản ánh khi làm việc với cơ quan tiếp nhận. Tuy vậy trong nhà trọ nhỏ, chủ nhà vẫn có thể đoán ra. Đó là lý do nên đề nghị trực tiếp với chủ nhà trước và có nhiều phòng cùng tham gia.
Nếu có cháy mà lối thoát bị khoá thì chủ nhà chịu trách nhiệm gì?
Trách nhiệm cụ thể phụ thuộc vào hoàn cảnh, mức độ lỗi và thiệt hại, được xác định theo quy định về phòng cháy, dân sự và có thể cả hình sự. Đây là câu hỏi cần người có chuyên môn pháp lý trả lời cho từng trường hợp. Điều người thuê nên tập trung là đề nghị sửa sớm để không phải đến lúc đó.