Lịch tự kiểm thiết bị thoát nạn trong nhà là một danh sách ngắn những việc cả nhà làm theo chu kỳ: mỗi tháng nhìn và bấm thử vài món, mỗi năm mở hẳn ra kiểm kỹ, ghi lại ngày làm, và thay mới khi thiết bị hết hạn hoặc có dấu hiệu hỏng. Không cần thợ, không cần dụng cụ đặc biệt, mỗi lần chỉ mất mười tới hai mươi phút.
Thiết bị thoát nạn có một điểm khó: chúng nằm im hàng năm trời, trông vẫn như mới, cho tới đúng lúc cần thì mới lộ ra pin đã cạn, dây đã mục, mặt nạ đã quá hạn. Bài này đưa ra một lịch mẫu cho gia đình ở nhà ống, căn hộ, phòng trọ, kèm cách ghi sổ, cách chia việc và dấu hiệu phải thay mới. Thiết bị trong toà nhà, nhà trọ do ban quản lý, chủ nhà chịu trách nhiệm; bài này nói phần việc trong nhà bạn. Có cháy thật, việc đầu tiên vẫn là báo động và gọi 114.
Vì sao cần lịch, không thể nhớ khi nào rảnh thì kiểm
Hầu hết gia đình mua thiết bị an toàn trong một đợt, thường sau khi đọc tin về một vụ cháy. Vài tuần đầu, mọi người còn nhớ chỗ để. Vài tháng sau, đèn pin bị lấy đi dùng lúc mất điện, chăn bị dời chỗ khi dọn bếp, thang dây bị nhét sâu hơn dưới gầm giường. Không ai cố ý làm hỏng, nhưng sự chuẩn bị mòn dần theo sinh hoạt hằng ngày.
Một lịch kiểm cố định gắn với một mốc dễ nhớ giúp chặn quá trình đó. Mốc có thể là ngày đầu tháng, ngày trả tiền điện, ngày giỗ, hay lần thay pin đầu báo khói. Điều quan trọng là có ngày cụ thể, có người phụ trách cụ thể, có chỗ ghi lại.
Lịch cũng giúp cả nhà cùng quen với thiết bị. Mỗi lần kiểm là một lần mọi người cầm món đồ trên tay, nhắc lại nó dùng vào lúc nào. Trẻ lớn có thể được giao một phần việc, như bấm thử đèn hay kiểm còi. Sự quen tay đó đáng giá không kém việc thiết bị còn tốt.
Lịch mẫu cho gia đình
Bảng dưới là gợi ý, bạn chỉnh theo thiết bị nhà mình có. Với mỗi món, luôn ưu tiên lịch và cách kiểm trong hướng dẫn của nhà sản xuất.
| Thiết bị | Mỗi tháng | Mỗi năm | Thay mới khi |
|---|---|---|---|
| Đầu báo khói độc lập | Bấm nút thử, nghe tiếng kêu | Lau bụi, kiểm pin theo hướng dẫn | Hết tuổi thọ ghi trên thiết bị, báo lỗi liên tục |
| Đèn sự cố trong nhà | Bấm nút thử, xem đèn chuyển sang pin | Ngắt điện nhánh, xem đèn sáng được bao lâu | Sáng yếu, tắt nhanh dù đã sạc đủ |
| Đèn đeo đầu, đèn pin đầu giường | Bật thử, đặt lại đúng chỗ | Thay pin dù chưa cạn hẳn | Công tắc lỏng, vỏ nứt, chảy nước pin |
| Mặt nạ lọc độc | Nhìn túi niêm phong còn nguyên | Đối chiếu hạn dùng | Hết hạn, túi rách, phồng |
| Thang dây | Nhìn túi đựng, chỗ cất không bị chắn | Mở ra, xem dây, bậc, móc; thử ở tầng thấp | Dây sờn, mục, bậc cong, móc biến dạng |
| Dây hạ chậm | Nhìn hộp chứa, giá treo | Kiểm theo lịch nhà sản xuất hoặc đơn vị lắp đặt | Theo kết luận kiểm tra của đơn vị lắp đặt |
| Chăn chống cháy | Nhìn túi treo còn đó, dây kéo thòng ra | Xem túi không ẩm mốc, chuột cắn | Đã dùng dập lửa, túi hỏng, chăn xơ rách |
| Còi, găng tay, khăn trong túi đầu giường | Kiểm đủ món | Thay khăn, găng nếu cũ | Còi nứt, găng thủng |
Bình chữa cháy trong nhà cũng nên được nhìn đồng hồ áp suất mỗi tháng, nhưng việc kiểm tra, nạp lại bình là chủ đề riêng của phương tiện chữa cháy, không đi sâu ở đây.
Một buổi kiểm hằng tháng mười lăm phút
Để việc kiểm không thành gánh nặng, gom tất cả vào một vòng đi từ trên xuống dưới. Trình tự gợi ý cho nhà ống nhiều tầng:
- Bắt đầu từ tầng cao nhất: bấm thử đầu báo khói, xem cửa sân thượng mở được từ bên trong, chìa khoá treo đúng chỗ.
- Vào từng phòng ngủ: bật thử đèn đầu giường, thổi thử còi, nhìn mặt nạ còn niêm phong, nhìn thang dây còn ở cạnh cửa sổ, cửa sổ và ô thoát mở được.
- Ra hành lang, đầu cầu thang: bấm nút thử đèn sự cố, nhìn chăn chống cháy treo ở đó nếu có.
- Đi dọc cầu thang xuống: không có đồ chất trên bậc, không có xe, thùng hàng chắn lối.
- Xuống bếp: chăn chống cháy còn treo cạnh cửa bếp, dây kéo dễ cầm; bình chữa cháy ở chỗ dễ lấy.
- Tầng trệt: lối ra cửa chính không bị chắn, chìa khoá cửa, khoá cửa cuốn ở chỗ ai cũng lấy được khi tối.
- Ghi vào sổ: ngày, người kiểm, món nào có vấn đề, ai sửa, hạn sửa.
Với căn hộ chung cư hoặc phòng trọ, vòng kiểm ngắn hơn nhiều, có khi chỉ năm phút. Thêm một bước nhìn ra hành lang chung: cửa buồng thang bộ có đóng, lối đi có bị chắn không; có vấn đề thì báo ban quản lý hoặc chủ nhà.
Buổi kiểm hằng năm: mở hẳn ra xem
Chọn ngày cố định. Một ngày cuối tuần đầu mùa khô, khi trời ít mưa, dễ phơi đồ, dễ thử thang ở ngoài. Có gia đình chọn đúng ngày tập thoát nạn hằng năm để làm luôn.
Thang dây. Mở toàn bộ ra trên sàn, kéo căng, nhìn từng đoạn dây có sờn, bạc màu, cứng giòn không, bậc có cong, có nứt, móc có gỉ không. Móc vào chỗ móc thật, người lớn đứng thử ở bậc sát đất. Gấp lại đúng cách theo hướng dẫn.
Mặt nạ và các món có hạn dùng. Gom tất cả ra một chỗ, đọc hạn dùng, ghi ngày hết hạn gần nhất vào lịch điện thoại để nhắc trước vài tháng.
Pin. Thay pin cho đèn pin, đèn đeo đầu dù chưa cạn hẳn. Pin để lâu trong thiết bị có thể chảy nước, làm hỏng tiếp điểm. Đầu báo khói dùng pin thay được thì thay theo hướng dẫn.
Thiết bị cố định. Dây hạ chậm, giá treo, hộp chứa cố định gọi đơn vị lắp đặt kiểm tra theo lịch đã thoả thuận, giữ lại biên bản.
Rà lại phương án. Nhà có thay đổi gì không: thêm người, đổi phòng ngủ, cơi nới, làm thêm khung bảo vệ, lắp thêm thiết bị. Mỗi thay đổi có thể làm một lối thoát mất tác dụng.
Ghi sổ: đơn giản nhưng không bỏ được
Sổ kiểm có thể là một trang giấy dán trong cửa tủ, một ghi chú chung trong nhóm gia đình trên điện thoại, hay một bảng tính đơn giản. Mỗi dòng gồm: ngày kiểm, người kiểm, các món đã kiểm, món có vấn đề, cách xử lý. Thêm một mục riêng ghi ngày mua và hạn dùng của từng thiết bị.
Lý do ghi sổ không chỉ để nhớ. Khi một chiếc đèn sự cố hỏng sau hai năm, sổ cho biết nó đã yếu dần từ khi nào. Khi đơn vị lắp đặt dây hạ chậm tới kiểm tra, sổ cho biết lần cuối là khi nào. Khi cho thuê nhà, chủ nhà có sổ này cho thấy thiết bị được chăm sóc, và người thuê biết món nào là của nhà, món nào phải tự lo.
Ví dụ giả định: một gia đình bốn người ở nhà ống tại Phú Thọ ghi sổ kiểm từ đầu năm. Tới tháng thứ năm, sổ ghi đèn đầu giường của phòng con trai ba lần liền phải đặt lại chỗ vì bị lấy đi. Gia đình mua thêm một đèn pin riêng cho con dùng hằng ngày, từ đó đèn đầu giường không mất nữa. Một dòng ghi chép nhỏ giúp nhìn ra một thói quen mà không ai để ý.
Dấu hiệu phải thay ngay, không chờ tới kỳ kiểm
Có những dấu hiệu không nên đợi tới buổi kiểm sau mới xử lý. Gặp một trong các trường hợp này, thay hoặc gọi người sửa ngay:
- Đầu báo khói kêu ngắt quãng báo pin yếu hoặc báo lỗi.
- Thiết bị đã dùng thật trong một sự cố, kể cả sự cố nhỏ: chăn đã trùm lên chảo dầu, mặt nạ đã mở niêm phong.
- Nhà vừa bị dột, ngập: thang dây, chăn, mặt nạ cất gần chỗ ẩm có thể bị mốc, hỏng.
- Có dấu hiệu chuột cắn, gián làm tổ ở túi đựng, hộp chứa.
- Thiết bị bị rơi mạnh, va đập: đèn, mặt nạ, bộ hãm dây hạ chậm.
- Nhà vừa cải tạo, cơi nới, thay khung cửa sổ: chỗ móc thang, giá treo có thể không còn chắc như trước.
Sau mỗi lần thay, ghi lại trong sổ ngày thay và hạn dùng mới. Thiết bị cũ hỏng thì bỏ hẳn, đừng giữ lại làm dự phòng vì dễ bị lẫn với cái tốt.
Chia việc kiểm: gia đình, nhà trọ, căn hộ cho thuê
Trong gia đình. Một người lớn giữ sổ và chịu trách nhiệm chính. Mỗi phòng ngủ có một người tự kiểm túi đầu giường của mình. Trẻ từ tuổi tiểu học trở lên có thể được giao việc bấm thử đèn, kiểm còi, với người lớn đi cùng.
Nhà trọ. Chủ nhà kiểm các thiết bị dùng chung như đèn hành lang, chăn ở bếp chung, thang ở phòng có cửa sổ thoát nạn, theo lịch và ghi sổ. Người thuê kiểm đồ cá nhân của mình và báo ngay khi thấy thiết bị chung có vấn đề. Một tờ lịch kiểm dán ở cầu thang giúp cả hai bên cùng theo dõi.
Căn hộ cho thuê. Khi bàn giao căn hộ, chủ nhà và người thuê cùng đi một vòng, ghi thiết bị nào thuộc căn hộ, đang ở tình trạng nào, ai chịu trách nhiệm thay khi hết hạn. Việc này nên ghi vào biên bản bàn giao để tránh tranh cãi sau.
Khi vắng nhà lâu. Trước chuyến đi dài, kiểm nhanh các món và rút phích các thiết bị không cần; khi về, làm ngay một vòng kiểm tháng, vì nhà đóng kín lâu ngày ẩm hơn, côn trùng dễ làm tổ.
Câu hỏi thường gặp
Gia đình nên kiểm thiết bị thoát nạn bao lâu một lần?
Mỗi tháng một vòng ngắn khoảng mười lăm phút để bấm thử, nhìn chỗ cất, và mỗi năm một buổi mở hẳn ra kiểm kỹ, thay pin, đối chiếu hạn dùng. Thiết bị có lịch riêng của nhà sản xuất thì theo lịch đó.
Ai trong nhà nên phụ trách việc kiểm?
Một người lớn chịu trách nhiệm chính và giữ sổ, nhưng nên có người thứ hai biết làm để thay khi vắng nhà. Trẻ lớn có thể được giao việc nhỏ như bấm thử đèn, kiểm còi, giúp các con quen thiết bị.
Thiết bị ở hành lang chung cư có phải tự kiểm không?
Thiết bị chung do ban quản lý toà nhà chịu trách nhiệm kiểm tra, bảo dưỡng. Cư dân thấy đèn hỏng, tủ mặt nạ trống, cửa buồng thang bị chèn mở thì báo ban quản lý, ghi lại ngày báo và theo dõi tới khi được xử lý.
Mặt nạ lọc độc còn niêm phong nhưng quá hạn có dùng tạm được không?
Không nên tin vào mặt nạ quá hạn vì khả năng lọc không còn được bảo đảm. Thay mặt nạ mới, chiếc cũ có thể giữ làm đồ tập sau khi đánh dấu rõ, không để chung chỗ với mặt nạ thật.
Có cần thuê người kiểm thiết bị thoát nạn trong nhà không?
Phần lớn việc kiểm trong nhà gia đình tự làm được. Những thiết bị lắp cố định vào kết cấu như dây hạ chậm, giá treo nên để đơn vị lắp đặt kiểm tra định kỳ theo thoả thuận và giữ biên bản.
Ghi sổ kiểm bằng điện thoại có được không?
Được, miễn là cả nhà cùng xem được và không bị mất khi đổi máy. Nhiều gia đình dùng một ghi chú chung hoặc bảng tính đơn giản, đặt nhắc lịch hằng tháng, hằng năm và ngày hết hạn của từng thiết bị.