Ở trung tâm thương mại, cửa thoát hiểm thường nằm sau những cánh cửa trơn, ít trang trí, đặt cạnh nhà vệ sinh, ở cuối dãy cửa hàng hoặc ở góc toà nhà, dẫn vào buồng thang bộ đi thẳng xuống tầng trệt. Khách hầu như không bao giờ đi qua cánh cửa đó, vì mọi lối lên xuống thường ngày đều là thang cuốn và thang máy. Khi có sự cố, đây lại chính là đường mà toà nhà được thiết kế để mọi người đi.
Bài này chỉ cách tìm những cánh cửa đó trong vài giây, giải thích vì sao thang cuốn không phải đường thoát, lưu ý riêng cho siêu thị lớn, khu vui chơi trẻ em và bãi xe tầng hầm, rồi thêm vài dòng cho chủ gian hàng thuê mặt bằng trong trung tâm.
Vì sao bạn chưa từng thấy lối thoát của trung tâm thương mại
Trung tâm thương mại được thiết kế để khách đi theo một luồng: vào sảnh, đi thang cuốn lên các tầng, đi vòng qua các gian hàng, lên tầng trên cùng ăn uống hay xem phim rồi xuống. Luồng đi đó dùng thang cuốn và thang máy, đặt ở giữa toà nhà cho đẹp và tiện. Buồng thang bộ thoát nạn thì nằm ở phía rìa, phân tán ở nhiều góc để một sự cố không chặn hết.
Vì không ai dùng buồng thang bộ hằng ngày, cửa của nó thường được làm trơn, cùng màu tường, có tay đẩy ngang và có khi có chữ cảnh báo chỉ dùng khi khẩn cấp. Cửa này thường là loại cửa ngăn cháy tự đóng: nó phải luôn đóng để khói không lọt vào buồng thang, và chỉ được mở khi có người đi qua.
Hiểu được logic này, bạn sẽ biết tìm ở đâu: đi theo đèn chỉ dẫn lối ra màu xanh, nhìn về phía nhà vệ sinh, góc toà nhà, cuối hành lang giữa hai dãy cửa hàng. Những chỗ "ít ai đi" lại thường là chỗ bạn cần.
Thang cuốn, thang máy và buồng thang bộ: khác nhau ở đâu
Thang cuốn thường không được tính là lối thoát nạn. Thang cuốn mở thông giữa các tầng, khói có thể đi theo khoảng thông tầng đó. Khi có báo cháy, thang cuốn thường được dừng. Đi bộ xuống thang cuốn đứng yên là có thể, nhưng đông người dồn lên bậc thang cuốn dễ gây ngã.
Thang máy không dùng khi có cháy. Thang máy có thể dừng, mở ra ở tầng có khói hoặc mất điện giữa chừng. Ở toà nhà có thang máy chữa cháy, thang đó dành cho lực lượng chuyên môn điều khiển.
Buồng thang bộ được bảo vệ khỏi khói. Buồng thang thoát nạn được bao bằng tường và cửa ngăn cháy, ở nhiều công trình có thêm hệ thống tạo áp để đẩy khói ra. Nếu cửa luôn đóng, bên trong buồng thang giữ được không khí sạch để mọi người đi xuống.
Buồng thang bộ đi thẳng xuống tầng có lối ra ngoài. Thường dẫn ra cửa phía bên hông hay phía sau toà nhà, không phải sảnh chính. Đừng ngạc nhiên khi ra tới một con đường khác với nơi bạn đã vào.
Siêu thị lớn: lối đi giữa kệ, quầy thu ngân và cửa ra một chiều
Siêu thị trong trung tâm thương mại hoặc siêu thị độc lập có thêm vài đặc điểm riêng ảnh hưởng tới việc thoát ra:
- Luồng một chiều. Khách vào qua cửa vào và chỉ ra được qua dãy quầy thu ngân. Khi có báo động, nhân viên sẽ mở các cửa và lối khác; bạn không cần xếp hàng thanh toán hay qua cổng soát vé.
- Kệ hàng cao. Kệ cao che khuất tầm nhìn, khó thấy đèn chỉ dẫn từ giữa lối kệ. Ra tới lối đi chính rồi mới nhìn lên tìm hướng.
- Xe đẩy hàng. Khi phải rời đi, để xe đẩy lại sát kệ, không đẩy theo. Xe đẩy chắn lối và làm người khác vấp.
- Cửa thoát hiểm phía sau. Nhiều siêu thị có cửa thoát qua khu kho hay lối nhân viên. Nếu nhân viên chỉ về phía đó, đi theo.
- Hàng dễ cháy. Khu bán bình gas mini, cồn, đồ nhựa, giấy là những khu cần tránh khi đang có khói.
Câu hỏi hay gặp là có nên mang theo giỏ hàng chưa thanh toán ra ngoài không. Câu trả lời là để lại; việc của bạn lúc đó là ra ngoài an toàn, không phải tính tiền hay giữ hàng.
Khi nghe thông báo sơ tán qua loa
Trung tâm thương mại thường có hệ thống loa thông báo. Nội dung có thể là thông báo sơ tán toàn bộ hoặc chỉ một khu. Trình tự hợp lý:
- Dừng việc đang làm, nghe hết thông báo để biết khu nào cần rời đi và đi hướng nào.
- Gom người đi cùng. Nếu trẻ đang ở khu vui chơi hoặc ở gian hàng khác, đi tới đón theo đường ngắn nhất, không chạy ngược dòng người quá xa.
- Đi theo đèn chỉ dẫn lối ra và hướng dẫn của nhân viên, bảo vệ. Đi vào buồng thang bộ, đóng cửa sau lưng nếu là người cuối.
- Đi xuống bên phải cầu thang, nhường lối cho lực lượng chữa cháy đi lên nếu có. Không dừng lại giữa cầu thang để gọi điện.
- Ra khỏi toà nhà, đi tiếp tới khu vực tập kết hoặc ra xa toà nhà một quãng. Không vào bãi xe tầng hầm lấy xe.
- Liên lạc với người thân, báo cho nhân viên nếu còn ai trong nhóm chưa ra.
Nếu thấy cháy, khói mà chưa có thông báo, báo nhân viên hoặc bảo vệ gần nhất, kích nút báo cháy nếu thấy và biết dùng, rồi rời đi. Gọi 114 khi đã ở chỗ an toàn nếu bạn không chắc ai đã gọi.
Khu vui chơi trẻ em, rạp phim và khu ăn uống ở tầng trên
Ba khu vực đông người nhất trong trung tâm thương mại thường được đặt ở các tầng trên: khu vui chơi trẻ em, rạp chiếu phim và khu ăn uống. Ở đó cũng là những nơi xa lối ra ngoài nhất. Khi bạn gửi con chơi ở khu vui chơi rồi đi mua sắm ở tầng khác, bạn đang tạo ra một khoảng cách cần tính đến.
Trước khi để con ở khu vui chơi, hỏi nhân viên khu đó: khi có sự cố, trẻ được đưa ra cửa nào và tập trung ở đâu. Nhiều khu vui chơi có quy định người lớn phải ở cùng trẻ; nếu không, bạn nên để lại số điện thoại và luôn mang điện thoại theo. Hẹn với con một điều đơn giản: nếu có chuông và đèn sáng, con đi theo cô nhân viên, không tự đi tìm bố mẹ.
Ở khu ăn uống, bếp của các quầy là nguồn nhiệt tập trung. Ngồi ăn, bạn liếc qua xem lối ra gần nhất ở hướng nào. Ở rạp chiếu phim tầng trên cùng, đường ra thường qua hành lang thoát riêng của rạp rồi mới tới buồng thang bộ.
Bãi xe tầng hầm: lối lên đi bộ và chuyện quay xuống lấy xe
Bãi xe tầng hầm của trung tâm thương mại thường rộng, trần thấp, ánh sáng đều và rất giống nhau ở mọi góc, nên người ta hay quên vị trí xe. Khi có sự cố trong hầm, khói tụ dưới trần và khó thoát ra ngoài. Khi đỗ xe, ngoài việc ghi nhớ khu đỗ, bạn nên để ý lối lên đi bộ gần nhất: buồng thang bộ có cửa ngăn cháy, không phải chỉ có dốc xe và thang máy.
Khi đang ở trên các tầng mua sắm mà có thông báo sơ tán, đừng xuống hầm lấy xe để đi về. Dòng người xuống hầm cùng lúc, xe máy và ô tô cùng nổ máy ra dốc là cảnh vừa chậm vừa nguy hiểm, lại có thể đi vào đúng chỗ có khói. Ra ngoài bằng đường đi bộ, đợi tới khi được thông báo an toàn rồi mới quay lại lấy xe.
Nếu sự cố xảy ra khi bạn đang ở trong hầm, rời xe, đi bộ theo đèn chỉ dẫn lối ra về phía buồng thang bộ gần nhất. Không cố nổ máy chạy ra theo dốc xe khi khói đã dày.
Ngày khuyến mãi lớn, sự kiện ở sảnh: khi trung tâm đông gấp nhiều lần
Những ngày giảm giá lớn, dịp lễ Tết, buổi ra mắt sản phẩm hay chương trình biểu diễn ở sảnh, lượng khách trong trung tâm có thể tăng vọt so với ngày thường. Sân khấu tạm, gian hàng phụ, quầy quà tặng được dựng thêm ở sảnh và hành lang. Mỗi thứ dựng thêm là một chỗ có thể thu hẹp lối đi hoặc che mất đèn chỉ dẫn.
Khi đi vào những ngày đó, bạn nên chọn giờ thấp điểm nếu đi cùng trẻ nhỏ hay người lớn tuổi, và để ý xem khu sảnh tổ chức sự kiện có rào chắn tạm nào chặn đường tới cửa ra không. Đứng xem biểu diễn ở rìa đám đông thay vì ở giữa. Nếu thấy dòng người ở thang cuốn và lối vào sảnh đã dồn cứng lại, đó là lúc nên lùi ra, đi tầng khác hoặc ra ngoài, chứ không cố chen vào.
Với ban quản lý toà nhà và nhãn hàng tổ chức sự kiện, việc dựng sân khấu và gian hàng tạm trong trung tâm thương mại cần tính tới lối thoát hiện có và được ban quản lý duyệt. Thủ tục và điều kiện an toàn cho sự kiện thuộc phạm vi khác; khách chỉ cần biết rằng ngày đông là ngày lối ra dễ bị thu hẹp nhất.
Cho chủ gian hàng và nhân viên bán hàng trong trung tâm
Gian hàng thuê trong trung tâm thương mại là một phần của phương án thoát nạn chung. Vài việc trong tầm tay:
- Biết lối thoát gần gian hàng mình nhất và lối dự phòng. Hỏi ban quản lý toà nhà nếu chưa rõ.
- Không trưng hàng, đặt kệ, đặt standee ra hành lang, đặc biệt trước cửa buồng thang bộ và dưới đèn chỉ dẫn.
- Không chặn cửa ngăn cháy mở bằng chèn gỗ để tiện chuyển hàng. Cửa đó phải luôn tự đóng.
- Tham gia buổi diễn tập do ban quản lý tổ chức, nắm vai trò của gian hàng mình: hướng khách ra lối nào, ai kiểm phòng thử đồ, kho phía sau.
- Khi có báo động, không giữ khách lại thanh toán; hướng khách ra và đóng gian hàng theo hướng dẫn.
Hợp đồng thuê mặt bằng thường có nội quy về an toàn của toà nhà. Đọc kỹ phần đó, vì trách nhiệm giữ lối thoát của gian hàng thường được ghi rõ.
Câu hỏi thường gặp
Mở cửa thoát hiểm khi không có sự cố có bị phạt không?
Một số cửa thoát hiểm có chuông báo khi mở để chống ra vào tự do; mở khi không có lý do sẽ làm phiền bảo vệ và có thể vi phạm nội quy toà nhà. Bạn không cần mở để kiểm tra, chỉ cần biết nó ở đâu.
Thang cuốn đang chạy khi có báo cháy có dùng được không?
Theo nguyên lý thiết kế, thang cuốn không phải đường thoát nạn và thường được dừng khi có báo cháy. Nếu bạn đang đứng trên đó, đi tiếp xuống cẩn thận rồi tìm buồng thang bộ. Đừng chọn thang cuốn làm đường đi chính.
Đang thử đồ trong phòng thay đồ thì có báo động, làm gì?
Mặc nhanh đồ đủ để đi ra, để lại món đang thử, cầm theo điện thoại và đi theo hướng dẫn của nhân viên. Nhân viên cửa hàng thường có trách nhiệm kiểm tra phòng thử đồ khi sơ tán.
Có nên chụp ảnh lối thoát khi thấy bị chặn trong trung tâm thương mại?
Bạn có thể chụp lối thoát (không chụp mặt người) để góp ý với ban quản lý toà nhà. Trung tâm thương mại thường có quầy thông tin hoặc kênh phản hồi; nếu không được xử lý, có thể phản ánh tới cơ quan phòng cháy nơi toà nhà hoạt động.
Trẻ lạc trong lúc sơ tán thì sao?
Nhân viên thường đưa trẻ lạc ra khu tập kết. Ra ngoài, báo ngay cho nhân viên, bảo vệ hoặc lực lượng có mặt về đặc điểm của con. Dặn con trước: khi có chuông và đèn sáng, đi theo nhân viên mặc đồng phục, không tự quay lại tìm.
Buồng thang bộ đầy người thì có nên quay lại tìm cầu thang khác?
Nếu buồng thang vẫn đang di chuyển đều, đi theo dòng người là an toàn. Nếu bị kẹt đứng yên lâu và có lối khác gần, có thể chuyển, nhưng đừng chạy ngược dòng. Nghe theo nhân viên điều phối nếu có.