Chăn chống cháy là tấm vải làm từ sợi chịu nhiệt (thường là sợi thuỷ tinh hoặc vải xử lý chống cháy), gấp sẵn trong túi treo tường có dây kéo nhanh, dùng để dập ngọn lửa nhỏ bằng cách ngăn không khí và để quấn quanh người khi quần áo bắt lửa. Trong bối cảnh thoát nạn, nó còn được dùng để che bớt hơi nóng và tàn lửa khi phải đi qua một đoạn ngắn gần vùng nóng.
Nhiều người nghĩ chăn chống cháy là tấm áo giáp cho phép lao qua lửa. Đó là hiểu lầm nguy hiểm. Bài này giải thích chăn làm được gì trong lúc thoát nạn, cách chọn và treo, cách rút và dùng cho đúng, những việc chăn không làm được và phương án thay thế khi không có chăn. Có cháy, báo động cho mọi người và gọi 114 trước tiên.
Chăn chống cháy hoạt động thế nào
Lửa cần ba thứ: chất cháy, nhiệt và oxy. Chăn chống cháy chủ yếu đánh vào oxy: khi trùm kín lên một ngọn lửa nhỏ, chăn ngăn không khí tràn vào, lửa tắt dần. Sợi trong chăn chịu được nhiệt độ cao hơn nhiều so với vải bông, vải tổng hợp thông thường, nên bản thân chăn không bắt cháy ngay khi tiếp xúc với lửa.
Khi quấn quanh người, chăn làm hai việc. Nếu quần áo đã bắt lửa, chăn ép sát lên chỗ cháy, cắt oxy, giúp dập lửa nhanh hơn so với chỉ lăn trên sàn. Nếu quần áo chưa cháy, chăn tạo một lớp ngăn giữa da và hơi nóng bức xạ, tàn lửa rơi xuống, trong thời gian ngắn.
Điều cần hiểu rõ là chăn không làm mát không khí bạn hít vào. Hơi nóng và khói độc vẫn đi thẳng vào đường thở. Chăn cũng không cách nhiệt hoàn toàn: đứng lâu gần lửa lớn, nhiệt vẫn truyền qua. Vì vậy, vai trò của chăn trong thoát nạn chỉ là hỗ trợ trong vài giây, vài bước, không phải để ở lại hay đi xuyên qua đám cháy.
Chăn chống cháy được bán với nhiều kích thước. Loại nhỏ hợp cho bếp; loại lớn hơn đủ quấn quanh người lớn. Với mục đích thoát nạn, nên chọn kích thước đủ trùm từ vai xuống gần đầu gối của người lớn trong nhà, theo thông số ghi trên bao bì.
Chăn chống cháy dùng được và không dùng được vào việc gì
Bảng dưới gom các tình huống người ta hay nghĩ tới chiếc chăn, kèm đánh giá thẳng:
| Tình huống | Dùng chăn được không | Ghi chú |
|---|---|---|
| Lửa bén quần áo của một người | Được, rất hợp | Kết hợp dừng lại, nằm xuống, lăn; trùm chăn từ cổ xuống chân |
| Cháy chảo dầu trên bếp | Được, nếu lửa còn nhỏ | Tắt bếp nếu với tới an toàn, trùm kín, để yên tới khi nguội hẳn |
| Đi qua đoạn hành lang có tàn lửa, hơi nóng, chưa có lửa trên đường | Hỗ trợ trong đoạn ngắn | Trùm đầu vai, cúi thấp, đi nhanh tới lối thoát gần nhất |
| Đi xuyên qua cửa đang cháy, cầu thang đầy lửa | Không | Quay lại, đóng cửa, chèn khe, ra tín hiệu, gọi 114 |
| Dập đám cháy đồ đạc lớn, tủ, giường, xe máy | Không | Rời khỏi phòng, đóng cửa lại phía sau, báo động |
| Ở lại lâu trong phòng đầy khói | Không | Chăn không lọc khói, không cấp oxy |
Chảo dầu cháy tuyệt đối không dội nước: nước gặp dầu nóng bốc hơi đột ngột, hất dầu cháy văng ra khắp bếp. Trùm chăn kín rồi để nguyên khá lâu, không nhấc lên nhìn sớm, vì dầu còn nóng có thể bùng lại khi gặp không khí.
Dập lửa bén quần áo bằng chăn
Khi quần áo của chính mình hoặc người bên cạnh bắt lửa, phản xạ chạy đi là phản xạ sai, vì gió quạt thêm cho lửa. Trình tự đúng:
- Người bị cháy dừng lại, không chạy.
- Nằm xuống sàn, hai tay che mặt.
- Lăn qua lăn lại để ép lửa vào sàn.
- Người bên cạnh rút chăn, cầm hai góc trên, cuộn mép chăn che lên hai bàn tay mình để tay không bị nóng.
- Trùm chăn lên người bị cháy từ phần cổ, vai xuống chân, theo hướng đẩy lửa ra xa mặt, rồi vỗ nhẹ lên chăn để ép kín.
- Khi lửa tắt, đưa người ra khỏi vùng nguy hiểm, làm mát vết bỏng bằng nước sạch mát theo hướng dẫn sơ cứu, gọi 114 báo cháy và báo có người bị bỏng để được hỗ trợ.
Không lột quần áo dính chặt vào da sau khi bị cháy. Việc chăm sóc vết bỏng sau đó cần nhân viên y tế. Nếu chỉ có một mình và quần áo bắt lửa, không có chăn, vẫn làm ba động tác dừng, nằm, lăn.
Chọn mua và treo chăn ở đâu
Chất liệu và nguồn gốc. Chọn chăn có thông số chịu nhiệt, kích thước, hướng dẫn sử dụng tiếng Việt và nguồn gốc rõ ràng. Hỏi người bán giấy tờ chứng nhận hoặc tiêu chuẩn sản phẩm. Chăn rẻ không rõ chất liệu có thể bắt cháy, co rút khi gặp nhiệt.
Túi đựng mở nhanh. Túi treo có hai dây kéo thòng xuống, giật một cái là chăn tuột ra, mở ra thành tấm ngay. Tránh loại đựng trong hộp nhựa kín phải cạy nắp.
Treo ở lối đi, không treo sát bếp. Treo cạnh cửa bếp, gần lối ra, ở độ cao người lớn với tới không phải nhón chân. Treo ngay trên bếp thì khi bếp cháy, người ta phải với tay qua lửa.
Thêm một tấm trên lầu. Với nhà ống, một tấm ở bếp tầng trệt không giúp người đang ở tầng ba. Một tấm treo ở hành lang đầu cầu thang tầng trên, gần phòng ngủ, giúp ích nếu người trên lầu cần quấn người khi đi xuống.
Ghi nhớ hạn dùng và tình trạng. Thỉnh thoảng nhìn túi có bị rách, ẩm mốc, chuột cắn không. Chăn đã dùng để dập lửa nên thay mới, vì sợi có thể đã hư hại.
Khi không có chăn chống cháy
Phần lớn gia đình Việt chưa có chăn chống cháy. Khi cần, một tấm chăn len, chăn bông dày làm ướt có thể giúp dập lửa bén quần áo hoặc che bớt hơi nóng trong vài giây. Vải bông, len khi ướt cháy chậm hơn nhiều so với lúc khô. Nước còn giúp hấp thụ một phần nhiệt.
Không dùng chăn, rèm, áo bằng vải tổng hợp mỏng như polyester, nylon để trùm người. Loại vải này khi gặp nhiệt có thể chảy nhựa, dính vào da, gây bỏng nặng hơn. Ga giường mỏng cũng không giúp được nhiều.
Tuy vậy, dùng chăn ướt để lao qua cầu thang đang cháy vẫn là ý tưởng rất nguy hiểm. Lời khuyên an toàn nhất vẫn giữ nguyên: nếu đường thoát đã có lửa, quay lại phòng còn an toàn, đóng cửa, dùng khăn ướt chèn khe, ra tín hiệu ở cửa sổ và chờ lực lượng cứu nạn. Gọi 114, nói rõ địa chỉ, tầng, số người đang mắc kẹt.
Ví dụ giả định: một gia đình ở Hưng Yên có chảo dầu bốc cháy khi đang chiên. Người mẹ tắt bếp, dùng chiếc khăn lớn nhúng ướt vắt bớt nước trùm kín chảo, để nguyên, rồi đưa cả nhà ra khỏi bếp. Lửa tắt. Đó là trường hợp lửa còn nhỏ, người xử lý bình tĩnh và không dội nước. Nếu lửa đã bén lên tủ bếp, việc đúng là rời bếp, đóng cửa, báo động và gọi 114.
Những lỗi hay gặp khi dùng chăn chống cháy
Từ các buổi tập huấn ở khu dân cư, có vài lỗi lặp lại nhiều lần:
- Ném chăn lên ngọn lửa từ xa thay vì cầm hai góc đặt trùm kín, chăn rơi lệch, lửa vẫn có không khí.
- Không che tay bằng mép chăn, bị bỏng tay khi tiếp cận chảo.
- Nhấc chăn lên xem lửa đã tắt chưa quá sớm, dầu nóng bùng cháy lại.
- Treo chăn sát bếp, khi cháy không ai với tới.
- Mua chăn rồi cất trong tủ, không ai biết ở đâu.
- Dùng chăn làm áo giáp để lao qua lửa lớn.
- Quấn chăn kín cả đầu mặt người bị cháy quần áo, khiến họ hoảng và giãy ra, thay vì trùm từ cổ xuống và đẩy lửa ra xa mặt.
Hầu hết các lỗi trên biến mất sau một lần tập có người hướng dẫn. Nhiều tổ dân phố, toà chung cư có tổ chức buổi tập huấn phòng cháy cho cư dân; đó là dịp tốt để cầm tận tay một tấm chăn thật.
Chăn chống cháy là thiết bị đơn giản, rẻ so với nhiều thiết bị khác, dễ học. Mỗi lần gia đình tập thoát nạn, dành vài phút cho mọi người tập rút chăn ra khỏi túi, cầm đúng hai góc, trùm lên một chiếc nồi để quen tay.
Chăn chống cháy trong phương án thoát nạn của từng kiểu nhà
Ở nhà ống, nguồn cháy hay gặp nằm ở tầng trệt: bếp, chỗ để xe máy, chỗ sạc xe điện, kho hàng. Người ngủ trên lầu thường phải đi xuống qua cầu thang gần những nguồn đó. Một tấm chăn treo ở đầu cầu thang tầng trên giúp người lớn có thêm lớp che khi phải đi xuống qua đoạn có hơi nóng, nếu cầu thang chưa có lửa và khói còn mỏng. Nếu khói đã đặc, chăn không giúp được; lối thoát thứ hai qua ban công, sân thượng mới là đường ra.
Ở căn hộ chung cư, nguồn cháy thường nằm trong chính căn hộ: bếp, ổ điện, thiết bị sạc. Chăn treo ở bếp là thứ cần nhất, để dập chảo dầu và lửa bén quần áo khi nấu ăn. Khi cháy từ căn hộ khác, chăn ít khi là công cụ chính; việc quan trọng là đóng cửa, chèn khe hoặc đi theo buồng thang bộ nếu hành lang còn đi được.
Ở nhà trọ, quán ăn nhỏ, chủ nhà nên treo chăn ở khu bếp chung và ở chỗ để xe, nơi người thuê dễ nhìn thấy và lấy được. Người thuê nên biết chỗ treo ngay khi dọn tới.
Dù ở kiểu nhà nào, chăn chỉ có ý nghĩa khi được ghi vào phương án thoát nạn: treo ở đâu, ai lấy, dùng trong tình huống nào và khi nào bỏ chăn lại để đi ra.
Câu hỏi thường gặp
Chăn chống cháy có giúp đi qua lửa được không?
Không. Chăn chỉ che bớt hơi nóng và tàn lửa trong vài giây, không cách nhiệt hoàn toàn và không lọc khói. Nếu đường thoát đã có lửa, quay lại phòng an toàn, đóng cửa, chèn khe, ra tín hiệu và gọi 114.
Chăn chống cháy dùng được mấy lần?
Nên coi là dùng một lần khi đã dập lửa thật, vì sợi có thể đã hư hại. Nếu chỉ mở ra tập mà không tiếp xúc lửa, có thể gấp lại theo hướng dẫn và cất vào túi, kiểm tra không rách.
Chăn bông ướt có thay được chăn chống cháy không?
Tạm thời được trong một số việc như dập lửa bén quần áo hoặc trùm chảo dầu nhỏ, vì chăn bông, len ướt cháy chậm hơn nhiều. Không dùng chăn vải tổng hợp mỏng vì dễ chảy nhựa dính vào da.
Nên treo chăn chống cháy ở đâu trong nhà ống?
Một tấm cạnh cửa bếp tầng trệt, không treo ngay trên bếp. Một tấm ở hành lang đầu cầu thang tầng có phòng ngủ. Độ cao vừa tầm tay người lớn, mọi người trong nhà đều biết vị trí.
Khi quần áo trẻ bắt lửa thì làm gì?
Giữ trẻ dừng lại, đặt trẻ nằm xuống, dùng chăn trùm từ cổ xuống chân và vỗ để dập lửa. Sau đó làm mát vết bỏng bằng nước sạch mát, gọi 114 báo có trẻ bị bỏng và đưa trẻ tới cơ sở y tế.
Chăn chống cháy có gây ngứa không?
Một số loại làm từ sợi thuỷ tinh có thể gây ngứa da khi tiếp xúc lâu hoặc khi sợi bị xơ. Sau khi dùng, rửa tay, thay quần áo nếu thấy ngứa. Đây là lý do nên chọn loại có lớp phủ và hướng dẫn rõ ràng.