Búa phá kính thoát hiểm là loại búa nhỏ có đầu nhọn bằng thép cứng, dùng để đập vỡ kính cửa sổ khi cửa chính không mở được, thường đặt trên xe khách, xe buýt, ô tô và ở một số phòng kín có vách kính. Nhiều mẫu kèm lưỡi dao cắt dây an toàn ở cán.
Điều ít người biết là không phải tấm kính nào búa cũng phá thành lối ra được. Kính cường lực vỡ vụn khi bị đập đúng chỗ; kính dán an toàn thì nứt nhưng vẫn dính thành một tấm; kính thường vỡ thành mảnh lớn sắc. Bài này giúp bạn nhận ra loại kính, biết đập vào đâu, treo búa ở chỗ nào trong nhà và trên xe, và khi nào phá kính là quyết định sai. Gặp cháy trong nhà hay trên xe, gọi 114 ngay khi có thể.
Ba loại kính và cách chúng vỡ
Biết kính trước mặt thuộc loại nào quyết định búa có giúp được bạn hay không. Bảng sau so sánh ở mức nguyên lý:
| Loại kính | Thường gặp ở đâu | Khi bị búa đập | Có tạo lối ra không |
|---|---|---|---|
| Kính cường lực (kính tôi) | Cửa sổ bên của nhiều ô tô, cửa sổ xe khách, vách kính, cửa kính văn phòng | Vỡ toàn tấm thành hạt nhỏ, ít sắc | Có, nếu đập đúng góc và gạt hạt kính ra |
| Kính dán an toàn (kính nhiều lớp) | Kính chắn gió trước ô tô, một số cửa bên xe đời mới, mặt dựng, lan can kính | Nứt hình mạng nhện, lớp phim giữ các mảnh dính nhau | Rất khó với búa nhỏ, không nên chọn làm lối ra |
| Kính thường (kính nổi chưa tôi) | Cửa sổ nhà ở cũ, tủ kính, khung kính rẻ | Vỡ thành mảnh lớn, cạnh rất sắc | Có, nhưng nguy cơ đứt tay chân cao |
Trên ô tô, kính chắn gió phía trước gần như luôn là kính dán, không dùng làm lối thoát. Kính cửa bên thường là kính cường lực, nhưng ngày càng nhiều xe dùng kính dán cho cửa bên để cách âm. Muốn biết xe mình dùng loại nào, bạn đọc tài liệu của xe hoặc hỏi đại lý, xưởng sửa chữa. Đừng đợi tới lúc cần mới phát hiện cửa sổ duy nhất gần mình không phá được.
Đập kính cường lực đúng cách
Kính cường lực rất cứng ở giữa tấm, đập vào giữa thường chỉ khiến búa nảy lại. Nó yếu nhất ở gần góc và mép. Trình tự chung:
- Chọn tấm kính cường lực xa nguồn lửa, xa phía có khói đang bốc vào, ưu tiên phía không có xe cộ qua lại nếu đang ở trên đường.
- Cầm chắc cán búa, đầu nhọn hướng vào kính.
- Đập mạnh, dứt khoát vào gần một góc dưới của tấm kính, cách khung một khoảng nhỏ, không đập vào giữa tấm.
- Quay mặt sang bên, nhắm mắt khi đập nếu có thể để tránh hạt kính bắn vào mắt.
- Kính vỡ vụn thì dùng búa hoặc tay có quấn áo, khăn gạt các hạt kính còn bám ở mép khung trước khi trèo ra.
- Trèo ra chân trước nếu được, bám vào khung, không lao đầu ra.
Búa phá kính thật được làm từ thép cứng hoặc vật liệu rất cứng ở đầu nhọn, điểm tác động nhỏ. Búa sắt thường, cờ lê, giày cao gót, đế điện thoại không cho cùng hiệu quả; ở trong tình huống khẩn cấp có thể thử, nhưng không nên trông vào chúng.
Treo búa ở đâu trên xe
Xe khách, xe buýt. Búa thường được gắn cạnh các cửa sổ thoát hiểm, có giá treo cố định. Khi lên xe, nhìn xem búa gần chỗ mình ngồi nhất ở đâu, cửa sổ thoát hiểm là ô nào. Thấy giá treo trống thì báo nhà xe.
Ô tô gia đình. Búa phải nằm trong tầm với của người ngồi ghế lái và ghế phụ khi đang thắt dây an toàn: hộc cửa, hộc giữa hai ghế, giá gắn dưới bảng táp lô. Búa trong cốp sau hay trong hộc găng tay khoá thì gần như vô dụng.
Có thêm búa cho hàng ghế sau. Xe chở trẻ, người già ở hàng ghế sau nên có búa thứ hai trong tầm tay người lớn ngồi sau, ví dụ hộc lưng ghế.
Kiểm tra dao cắt dây an toàn. Nhiều búa có lưỡi dao nằm trong khe ở cán. Thỉnh thoảng nhìn xem lưỡi còn sắc, không gỉ, nắp che không kẹt.
Không để lẫn với đồ khác. Búa nằm dưới đống giấy tờ, chai nước, đồ chơi trẻ con sẽ mất thời gian tìm. Giá gắn cố định luôn tốt hơn để rời.
Búa phá kính trong nhà và nơi làm việc: khi nào có ích
Trong nhà ở, búa phá kính ít khi là thiết bị chính, vì đường thoát nạn tốt là cửa đi, cầu thang và ô cửa sổ mở được. Búa có ích trong vài tình huống cụ thể: phòng có vách kính cố định không mở được và là chỗ duy nhất ra ban công; phòng ngủ có cửa sổ kính lùa bị kẹt; cửa kính khoá điện tử ở văn phòng nhỏ khi mất điện mà không có cơ cấu mở bằng tay. Ở những chỗ đó, một chiếc búa treo ngay cạnh, mọi người biết vị trí, có thể là đường ra.
Nhưng phá kính trong toà nhà cao tầng là quyết định cần cân nhắc. Ở căn hộ trên cao, mở thông một ô kính có thể kéo khói từ ngoài vào, làm lửa bùng mạnh hơn vì có thêm không khí, và mảnh kính rơi xuống có thể gây thương tích cho người bên dưới. Phá kính để trèo ra ở tầng cao thì không có đường xuống. Ở chung cư, cách xử lý đúng khi không ra được hành lang thường là ở lại trong căn hộ, đóng kín cửa, chèn khe, ra tín hiệu và gọi 114, chỉ mở cửa sổ khi cần ra tín hiệu hoặc lấy không khí và không có khói từ bên ngoài.
Với phòng karaoke, phòng hát, phòng kín cách âm có vách kính, chủ cơ sở mới là người chịu trách nhiệm bố trí lối thoát theo quy định. Người đến chơi nên để ý ngay khi bước vào: phòng có mấy cửa, cửa ra hành lang mở chiều nào, có ô kính nào ra được bên ngoài không. Búa phá kính treo trong phòng là một lớp bổ sung, không thay được lối thoát nạn đúng quy chuẩn.
Khi nào không nên phá kính
Búa trong tay dễ khiến người ta muốn đập ngay. Có những lúc đó là lựa chọn sai:
- Cửa chính còn mở được: thử mở cửa trước, kể cả cửa bị kẹt nhẹ, rồi mới tính tới kính.
- Phía bên kia tấm kính đang có khói, lửa: phá kính chỉ mở đường cho khói và lửa vào.
- Đang ở tầng cao, ngoài cửa sổ không có ban công, mái hay lối đi: phá kính không tạo thêm đường thoát mà còn thêm nguy cơ ngã.
- Xe vẫn đang chạy trên đường cao tốc, có thể dừng an toàn trong chốc lát: dừng xe, mở cửa bình thường an toàn hơn.
- Kính trước mặt là kính dán: tốn sức mà không tạo được lỗ đủ lớn, nên chuyển sang ô kính khác.
Ngược lại, khi xe rơi xuống nước, cửa bị kẹt do va chạm, hay cửa khoá điện không mở khi mất điện, việc đập kính cường lực sớm, trước khi xe chìm sâu hay khói dày, có thể là lối ra duy nhất. Biết trước loại kính và vị trí búa giúp bạn quyết định nhanh trong vài giây.
Chọn mua búa phá kính
Búa phá kính bán rất nhiều loại, giá rẻ, chất lượng không đồng đều. Vài điều nên xem khi mua:
- Đầu nhọn bằng thép cứng hoặc vật liệu rất cứng, nhọn rõ, không phải đầu tù bằng nhựa sơn màu kim loại.
- Cán cầm chắc tay, không trơn, có thể cầm bằng một tay khi đang ngồi.
- Có lưỡi dao cắt dây an toàn nằm trong khe kín, không lộ ra ngoài gây đứt tay trẻ nhỏ.
- Có giá gắn cố định đi kèm, gắn được vào vị trí trong tầm tay.
- Có hướng dẫn sử dụng, nguồn gốc rõ; với búa trang bị cho xe khách, tuân theo yêu cầu kỹ thuật dành cho phương tiện đó.
Mua về rồi, mọi người trong xe hoặc trong phòng cần được chỉ chỗ treo, cầm thử cho quen tay. Một chiếc búa nằm im trong hộp nhưng không ai biết nó ở đâu thì cũng như không có.
Ô tô rơi xuống nước hoặc kẹt cửa: búa dùng vào lúc nào
Tình huống mà búa phá kính trên ô tô được nhắc tới nhiều nhất là xe lao xuống kênh, mương, hồ hoặc bị ngập sâu khi đi qua đoạn đường nước lớn. Các hướng dẫn an toàn phổ biến đều nhấn mạnh một điểm: hành động ngay khi xe vừa chạm nước, khi nước chưa dâng cao, thay vì chờ xe chìm hẳn rồi mới tìm cách mở cửa.
Thứ tự thường được khuyên là: tháo dây an toàn, hạ kính cửa bằng nút bấm nếu điện còn hoạt động, nếu kính không hạ được thì dùng búa đập vào góc kính cửa bên là kính cường lực, đưa trẻ nhỏ ra trước, rồi người lớn ra theo. Khi nước bên ngoài đã dâng cao, áp lực nước ép lên cửa khiến cửa rất khó mở, kính cửa bên lúc đó là lối ra chính. Dao cắt dây an toàn trên cán búa dùng khi khoá dây bị kẹt.
Một tình huống khác là va chạm làm méo khung, cửa kẹt, trong khi xe có nguy cơ cháy. Khi đó, nếu người trong xe còn cử động được và cửa không mở, phá kính bên là đường ra. Nếu có người bị thương nặng, không tự cử động được, việc di chuyển họ cần cân nhắc vì có thể làm chấn thương nặng hơn; gọi 114 và báo rõ có người bị thương để được hỗ trợ cấp cứu, chỉ di chuyển khi nguy cơ cháy rõ ràng đe doạ tính mạng.
Những tình huống này hiếm, nhưng xảy ra rất nhanh. Vài phút ngồi trong xe đỗ an toàn, chỉ cho cả nhà búa ở đâu, ô kính nào là kính cường lực, ai lo cho trẻ, là sự chuẩn bị đáng giá.
Câu hỏi thường gặp
Búa phá kính có đập vỡ kính chắn gió ô tô được không?
Kính chắn gió trước là kính dán an toàn, có lớp phim giữ các mảnh lại nên búa nhỏ chỉ làm nứt, rất khó tạo lỗ chui ra. Khi cần thoát, chọn kính cửa bên hoặc kính sau là kính cường lực.
Đập kính cường lực vào chỗ nào thì dễ vỡ nhất?
Đập mạnh, dứt khoát vào gần góc dưới của tấm kính, cách khung một chút, bằng đầu nhọn của búa. Đập vào giữa tấm thường chỉ làm búa nảy lại vì đó là chỗ kính cường lực chịu lực tốt nhất.
Ở chung cư cao tầng có nên phá kính để thoát ra không?
Thường là không. Ở tầng cao, phá kính không tạo thêm đường xuống mà còn có thể kéo khói vào, làm lửa mạnh hơn và gây nguy hiểm cho người bên dưới. Nên ở lại trong căn hộ, đóng kín cửa, ra tín hiệu và gọi 114.
Búa phá kính trên ô tô nên để ở đâu?
Trong tầm với của người ngồi ghế lái và ghế phụ khi đang thắt dây an toàn, như hộc cửa, hộc giữa hai ghế hoặc giá gắn cố định. Không để trong cốp hay hộc khoá. Xe chở người ở hàng sau nên có thêm búa thứ hai.
Không có búa thì dùng gì để phá kính?
Có thể thử bằng vật kim loại cứng có đầu nhỏ, đập vào góc kính cường lực, nhưng hiệu quả thấp và tốn thời gian hơn nhiều. Cách chắc nhất vẫn là có búa đúng loại, treo đúng chỗ, mọi người trong xe đều biết vị trí từ trước.
Làm sao biết cửa kính ô tô của mình là kính cường lực hay kính dán?
Đọc tài liệu đi kèm xe, hỏi đại lý hoặc xưởng sửa chữa. Nhiều xe đời mới dùng kính dán cho cửa bên để cách âm, khi đó cần biết ô kính nào trên xe là kính cường lực để chọn làm lối thoát.