Bộ dụng cụ thoát hiểm đầu giường là một túi nhỏ đặt ngay cạnh chỗ ngủ, chứa vài món giúp bạn nhìn đường, báo vị trí, chặn khói và ra khỏi nhà trong những phút đầu khi có cháy ban đêm: đèn đeo đầu, còi, mặt nạ lọc độc, khăn để chèn khe cửa, găng tay, dép. Nó khác túi khẩn cấp cho thiên tai, vốn để sống vài ngày; túi đầu giường chỉ phục vụ vài phút để thoát ra.
Nhiều đám cháy nhà ở xảy ra vào ban đêm, khi cả nhà đang ngủ, điện bị cắt, khói đã lan trước khi có người phát hiện. Lúc đó, mò tìm điện thoại, tìm dép, tìm chìa khoá trong bóng tối tiêu tốn đúng những giây quý nhất. Bài này liệt kê từng món đáng có, món không cần, cách sắp xếp cho từng thành viên và cách giữ túi luôn sẵn sàng. Có cháy, việc đầu tiên vẫn là đánh thức mọi người và gọi 114.
Vì sao cần một túi riêng ở đầu giường
Khi ngủ, cơ thể không cảm nhận mùi khói nhạy như lúc thức. Đầu báo khói là thứ đánh thức bạn. Tỉnh dậy giữa đêm trong căn phòng tối, có mùi khét, tim đập nhanh, người ta rất dễ lúng túng: không tìm thấy công tắc, điện cũng đã mất, điện thoại nằm đâu đó trên bàn làm việc, dép không biết ở đâu, chìa khoá ô thoát trên khung bảo vệ treo ở phòng khác.
Túi đầu giường giải quyết chuyện đó bằng một nguyên tắc: mọi thứ cần cho năm phút đầu nằm ở một chỗ, trong tầm tay khi đang nằm, lấy được bằng một tay trong bóng tối. Không phải tìm, không phải nghĩ.
Túi này không thay cho đầu báo khói, cho lối thoát thông thoáng, cho phương án và buổi tập của gia đình. Nó chỉ làm cho những thứ đó vận hành trơn tru hơn khi đêm xuống. Với nhà ống nhiều tầng, chung cư cao tầng, nơi đường ra dài và dễ có khói ở cầu thang, giá trị của túi càng rõ.
Một điểm quan trọng: túi đầu giường không chứa giấy tờ, tiền, vàng hay đồ quý. Mục đích của nó là giúp người ra ngoài, không phải giúp mang tài sản theo. Ý nghĩ ôm theo giấy tờ đã khiến nhiều người chậm lại hoặc quay vào nhà.
Danh sách món nên có và lý do
Không phải gia đình nào cũng cần đủ mọi món. Bảng sau xếp từ món gần như bắt buộc tới món tuỳ hoàn cảnh:
| Món | Dùng để làm gì | Mức cần |
|---|---|---|
| Đèn đeo đầu (hoặc đèn pin nhỏ) | Nhìn đường khi mất điện, rảnh hai tay để vịn lan can, dắt trẻ | Gần như bắt buộc |
| Còi thổi | Báo vị trí khi mắc kẹt, gọi người trong nhà, đỡ mất sức hơn la hét trong khói | Rất nên có |
| Khăn tắm cỡ vừa | Làm ướt để chèn khe cửa khi phải ở lại trong phòng, che mũi tạm | Rất nên có |
| Mặt nạ lọc độc thoát hiểm | Đi qua đoạn khói mỏng ra thang bộ | Nên có ở nhà cao tầng, chung cư |
| Găng tay vải dày | Sờ cửa nóng, vịn lan can nóng, gạt mảnh kính | Nên có |
| Dép hoặc giày đế dày cạnh giường | Đi qua sàn có mảnh vỡ, sàn nóng | Nên có |
| Chìa khoá ô thoát, cửa sân thượng (bản dự phòng) | Mở lối thoát thứ hai không phải tìm | Bắt buộc nếu nhà có khoá như vậy |
| Thẻ nhỏ ghi thuốc, bệnh của người cần hỗ trợ | Đưa cho người cứu nạn, nhân viên y tế | Tuỳ gia đình |
Điện thoại không nằm trong túi nhưng nên sạc ở đầu giường, không sạc ở phòng khác. Sạc qua đêm thì dùng củ sạc, dây sạc tốt, không để điện thoại dưới gối hay trên đệm.
Chọn đúng từng món
Đèn đeo đầu. Chọn loại sáng vừa đủ, pin dễ thay hoặc sạc được, công tắc to dễ bấm khi đang hoảng. Đèn đeo đầu giúp rảnh tay, rất hợp khi phải bế trẻ hoặc dìu người già. Ánh sáng đèn trong khói dày sẽ bị phản xạ trắng xoá, nên chĩa đèn xuống sàn, xuống bậc thang thay vì chiếu thẳng phía trước.
Còi. Còi nhựa loại không có bi bên trong ít bị kẹt hơn khi ẩm. Đeo còi vào dây treo ở quai túi để lấy nhanh. Tiếng còi đi xa hơn tiếng người và không làm bạn phải hít sâu khói vào phổi.
Khăn. Khăn bông dày, khổ đủ dài để nhét dọc khe dưới cửa phòng. Nếu phòng có bồn rửa hoặc chai nước, làm ướt khăn trước khi chèn. Khăn ướt chặn khói tốt hơn khăn khô.
Mặt nạ lọc độc. Giữ nguyên trong túi niêm phong của nhà sản xuất, kiểm tra hạn dùng. Mỗi người một chiếc, cỡ phù hợp; trẻ nhỏ cần cỡ riêng nếu nhà sản xuất có.
Găng tay và dép. Găng tay vải bảo hộ dày, không dùng găng cao su mỏng vì có thể chảy khi gặp nóng. Dép đế dày đặt ngay chỗ chân chạm đất khi bước xuống giường, mũi dép quay ra ngoài.
Sắp xếp túi cho từng thành viên
Một túi chung cho cả nhà để ở phòng khách thì không ai lấy được lúc cần. Cách sắp xếp gợi ý:
- Mỗi phòng ngủ một túi, treo ở thành giường hoặc trong ngăn kéo đầu giường phía gần cửa phòng.
- Người lớn chịu trách nhiệm cho trẻ nhỏ thì túi của người lớn đó có thêm một đèn nhỏ cho trẻ cầm, để trẻ có thứ để tập trung.
- Phòng của ông bà có thêm thẻ ghi thuốc, bệnh, kính đọc dự phòng nếu cần, đặt cùng túi.
- Phòng ngủ có cửa sổ là lối thoát thứ hai thì đặt chìa khoá ô thoát trong túi phòng đó, đồng thời treo một chìa ngay cạnh khoá.
- Phòng có thang dây thì túi để gần thang, găng tay trong túi giúp bám thang chắc hơn.
- Dán một miếng phản quang nhỏ lên túi để thấy được dưới ánh đèn pin nếu bị rơi xuống sàn.
Với người thuê trọ một phòng, túi chỉ cần gọn: đèn đeo đầu, còi, khăn, găng tay. Treo ở móc cạnh giường, không để dưới đống quần áo.
Những thứ không nên cho vào túi
Túi càng nặng, càng nhiều món thì càng chậm và càng dễ khiến người ta dừng lại lục lọi. Không cho vào túi:
- Giấy tờ gốc, sổ đỏ, tiền mặt, vàng: tài sản có thể làm lại, cất trong két chịu nhiệt hoặc gửi bản sao nơi khác.
- Bình xịt, bật lửa, đồ dễ cháy nổ.
- Pin dự phòng dung lượng lớn để lâu không kiểm tra, có thể phồng, nóng.
- Dao, kéo lớn không cần thiết.
- Đồ ăn, nước uống nhiều: túi thoát hiểm đầu giường không phải túi sinh tồn.
- Món mà không ai biết dùng, như dây thừng tự buộc để tụt xuống.
- Máy tính xách tay, ổ cứng: dữ liệu quan trọng nên được sao lưu từ trước, không phải ôm theo khi chạy ra.
Danh sách này nghe hiển nhiên, nhưng thói quen "tiện thì bỏ vào" khiến túi phình ra theo thời gian. Mỗi lần kiểm túi, bỏ ra mọi món không thuộc danh sách ban đầu.
Nguyên tắc chọn: mỗi món phải phục vụ trực tiếp việc nhìn đường, báo vị trí, chặn khói hoặc bảo vệ tay chân trong năm phút đầu. Không phục vụ việc đó thì để chỗ khác.
Giữ túi luôn sẵn sàng
Túi đầu giường hỏng dần theo cách rất lặng lẽ: pin đèn cạn, ai đó lấy đèn đi dùng lúc mất điện rồi không trả lại, chìa khoá dự phòng bị mượn, mặt nạ quá hạn. Để tránh, mỗi lần gia đình thay đồng hồ mùa, đổi pin đầu báo khói hoặc tập thoát nạn, mở từng túi ra kiểm một lượt: bật thử đèn, thổi thử còi, nhìn hạn mặt nạ, kiểm chìa khoá còn đó.
Đặt một quy ước trong nhà: đồ trong túi thoát hiểm không lấy ra dùng việc khác. Nếu lỡ lấy, phải trả lại ngay trong ngày. Một chiếc đèn pin riêng cho việc mất điện hằng ngày sẽ giúp quy ước này dễ giữ hơn.
Ví dụ giả định: một gia đình ở chung cư tầng cao tại Hải Phòng chuẩn bị bốn túi cho bốn phòng. Ba tháng sau, khi kiểm lại, hai đèn hết pin vì các con lấy đi chơi rồi để lại, một khăn bị mang đi phơi. Gia đình đổi sang treo túi trên móc dán cạnh cửa phòng, gắn một nhãn dán màu đỏ quen thuộc để các con nhận ra đây là túi không đụng tới, và mua thêm đèn pin riêng cho việc khác. Lần kiểm sau, cả bốn túi còn đủ.
Túi chỉ là đồ. Phần quyết định là mọi người trong nhà biết dùng: đã đeo đèn trong bóng tối một lần, đã thổi còi, đã chèn khăn vào khe cửa phòng mình. Gắn việc đó vào buổi tập thoát nạn của gia đình, mỗi lần chỉ mất vài phút.
Túi cho người già, người khuyết tật và người ngủ say
Người cao tuổi thường cần thêm vài món nhỏ: kính đọc dự phòng để nhìn rõ đường, một chiếc gậy chống đặt cạnh giường, thẻ ghi tên thuốc đang dùng và bệnh nền để đưa cho người cứu nạn. Phòng của ông bà nên ở tầng thấp, gần lối ra, và người lớn được phân công rõ sẽ tới phòng này đầu tiên khi có báo động.
Người khiếm thính có thể không nghe được tiếng đầu báo khói. Nhiều loại đầu báo có thiết bị đi kèm như đèn nháy mạnh hoặc bộ rung đặt dưới gối; gia đình nên tìm hiểu và lắp cho phòng của người đó. Túi đầu giường của họ có thêm một chiếc đèn nhỏ dễ bật để ra hiệu cho người khác.
Người đi xe lăn, người phải nằm, người có bệnh hô hấp cần một phương án riêng được bàn trước với cả nhà: ai đưa họ ra, đi đường nào, nếu không ra được thì ở lại phòng nào có cửa kín, có cửa sổ để ra tín hiệu. Túi của họ đặt khăn ướt sẵn trong túi nhựa kín để chèn cửa nhanh.
Trẻ ngủ say và người uống thuốc ngủ thường không tỉnh dậy kể cả khi đầu báo kêu. Phương án gia đình cần ghi rõ người lớn nào đánh thức ai. Túi đầu giường không thay được việc đó, nhưng chiếc còi trong túi giúp người lớn gọi to hơn khi chạy qua các phòng.
Câu hỏi thường gặp
Túi thoát hiểm đầu giường khác túi khẩn cấp thiên tai thế nào?
Túi đầu giường phục vụ vài phút đầu để thoát khỏi nhà khi cháy ban đêm: đèn, còi, khăn, mặt nạ, găng tay. Túi khẩn cấp thiên tai giúp sống vài ngày với nước, đồ ăn, thuốc, giấy tờ. Hai túi có mục đích khác nhau.
Có nên để điện thoại trong túi thoát hiểm không?
Không cần để trong túi, nhưng nên sạc ở đầu giường để lấy được ngay khi tỉnh dậy, rồi gọi 114 khi đã ở chỗ an toàn hoặc khi mắc kẹt. Dùng sạc tốt, không để điện thoại dưới gối khi sạc.
Đèn đeo đầu có hơn đèn pin cầm tay không?
Với thoát nạn thì thường có, vì rảnh hai tay để vịn lan can, bế trẻ, dìu người già, mở khoá. Trong khói, nên chĩa đèn xuống sàn và bậc thang vì ánh sáng chiếu thẳng sẽ bị khói phản xạ trắng xoá.
Trẻ nhỏ có cần túi riêng không?
Trẻ nhỏ không cần túi riêng, người lớn phụ trách trẻ giữ túi và có thêm một đèn nhỏ cho trẻ cầm. Trẻ lớn hơn đã được tập có thể có túi gọn với đèn đeo đầu và còi, đặt ở phòng của trẻ.
Bao lâu nên kiểm tra túi một lần?
Mỗi lần gia đình tập thoát nạn hoặc thay pin đầu báo khói, kiểm một lượt: bật thử đèn, thổi còi, xem hạn mặt nạ, chìa khoá còn đủ. Nếu nhà có trẻ hay lấy đồ, kiểm dày hơn.
Người thuê trọ một phòng thì túi cần những gì?
Gọn là đủ: đèn đeo đầu, còi, khăn để chèn khe cửa, găng tay vải. Nếu phòng ở tầng cao và hành lang chung dài, cân nhắc thêm mặt nạ lọc độc. Treo túi ở móc cạnh giường, dép đặt sẵn bên dưới.