Chủ nhà trọ nào cũng biết diễn tập thoát nạn là việc nên làm, nhưng khi bắt tay vào thì gặp đủ thứ khó: người thuê đi làm ca, về khuya, cuối tuần về quê; ai cũng bận và ngại; một số người nghĩ chủ nhà đang làm thủ tục cho có. Kết quả là nhiều nhà trọ chưa từng có lần nào cả nhà cùng đi theo đường thoát nạn ra tới ngoài cổng.
Bài này dành cho chủ nhà trọ, chủ chung cư mini và người quản lý muốn tổ chức một buổi diễn tập thoát nạn thật sự hữu ích, ngắn, có nhiều người tham gia. Nó không bàn hồ sơ phòng cháy của nhà trọ theo luật; phần đó chủ nhà nên đối chiếu quy định hiện hành và làm việc với cơ quan phòng cháy. Ở đây chỉ bàn cách chạy một buổi tập để người thuê biết đường ra. Khi có cháy thật, thoát ra trước, gọi 114 sau.
Mục tiêu của buổi tập đầu tiên
Buổi diễn tập đầu tiên ở nhà trọ không cần hoành tráng. Nó chỉ cần đạt ba mục tiêu: mỗi người thuê đi ít nhất một lần từ cửa phòng mình ra tới điểm tập kết theo đường chính; mỗi người biết đường ra thứ hai ở tầng mình (nếu có) và tận mắt thấy nó mở được; chủ nhà biết được những chỗ nghẽn, cửa khó mở, đồ đạc chắn lối mà ngày thường không ai để ý.
Nếu buổi đầu chỉ có một nửa số người thuê tham gia, đó vẫn là thành công. Nhà trọ có người ra vào liên tục; mục tiêu dài hạn là mỗi người thuê đều đã tập ít nhất một lần, chứ không phải tất cả cùng lúc. Buổi tập sau sẽ có người mới, người cũ quay lại, và dần dần phần lớn người trong nhà đều đã đi qua con đường ấy.
Một mục tiêu ngầm nhưng quan trọng là xây niềm tin. Người thuê thấy chủ nhà nghiêm túc lo an toàn thì sẽ dễ góp ý khi thấy lối thoát có vấn đề, dễ chấp hành nội quy để xe, sạc pin. Buổi tập là dịp để chủ nhà và người thuê nói chuyện về an toàn mà không ai bị trách.
Nên nói thẳng với người thuê rằng buổi tập không nhằm kiểm tra ai, không gắn với tiền cọc hay gia hạn hợp đồng. Người thuê thường lo chủ nhà tìm cớ để phạt hoặc tăng giá. Khi được nói rõ mục đích là để mỗi phòng biết đường ra, phần lớn mọi người sẽ hợp tác, và nhiều người còn chủ động rủ phòng bên cạnh cùng tham gia.
Chọn giờ để nhiều người tham gia nhất
Hỏi trước, đừng đoán. Gửi một tin nhắn vào nhóm chung của nhà trọ đưa ra hai, ba khung giờ để người thuê chọn. Thường tối chủ nhật hoặc tối giữa tuần sau giờ cơm là lúc đông người ở nhà nhất, nhưng mỗi nhà trọ một khác, nhất là nhà trọ công nhân làm ca.
Ngắn là chìa khoá. Nói rõ buổi tập mất khoảng hai mươi phút, kể cả phần nói chuyện. Người thuê dễ đồng ý với hai mươi phút hơn là "một buổi tối".
Tránh giờ cao điểm sinh hoạt. Không chọn giờ mọi người đang nấu ăn, tắm rửa, đón con. Không chọn đêm khuya ở buổi tập đầu, vì người thuê chưa quen và dễ phản đối.
Tập lại ở giờ khác cho nhóm khác. Nhà trọ có nhóm làm ca đêm thì nên có một buổi riêng vào buổi sáng cho họ. Không cần cả nhà tập cùng một lúc.
Báo trước đủ lâu. Thông báo trước khoảng một tuần, nhắc lại một ngày trước. Dán thêm một tờ thông báo ở chỗ để xe hoặc cầu thang cho những người không đọc nhóm tin nhắn.
Chuẩn bị trong tuần trước buổi tập
Chủ nhà hoặc người quản lý tự làm phần lớn những việc dưới đây, không tốn kém nhiều:
- Đi một vòng toàn nhà, dọn vật cản trên cầu thang, hành lang, lối từ chân thang ra cổng.
- Thử mở tất cả các cửa trên đường thoát: cổng, cửa phụ, cửa lên sân thượng, ô thoát trên khung bảo vệ. Cửa nào kẹt thì sửa trước buổi tập.
- Thử đèn chiếu sáng sự cố và đèn chỉ dẫn (nếu có) bằng nút thử hoặc ngắt nguồn tạm.
- Cập nhật danh sách phòng và số người đang ở, để dùng cho phần điểm danh.
- Chọn tầng trưởng: mỗi tầng một người thuê tình nguyện, ở lâu, thường có mặt buổi tối. Hướng dẫn riêng họ trước buổi tập.
- Thống nhất tín hiệu bắt đầu: chuông báo cháy của nhà (nếu có), hoặc còi tay, hoặc chủ nhà gọi to.
- Chuẩn bị tờ sơ đồ thoát nạn của từng tầng, điểm tập kết và một danh sách ghi chép.
Nếu nhà trọ có hệ thống báo cháy tự động được kết nối với đơn vị giám sát, cần hỏi đơn vị lắp đặt cách thử chuông mà không gửi tín hiệu báo thật ra ngoài.
Kịch bản hai mươi phút
Đây là kịch bản gợi ý cho buổi tập đầu tiên ở nhà trọ ba đến năm tầng. Thời gian chỉ là ước lượng; không cần bấm giờ chặt ở lần đầu.
| Thời điểm | Việc diễn ra | Người phụ trách |
|---|---|---|
| Phút 0–3 | Phát tín hiệu. Mọi người ra khỏi phòng, đóng cửa phòng phía sau | Chủ nhà phát tín hiệu |
| Phút 0–5 | Tầng trưởng gõ cửa từng phòng trên tầng mình, gọi to, kiểm phòng đã ra | Tầng trưởng |
| Phút 3–8 | Mọi người đi theo cầu thang chính xuống, ra cổng, tới điểm tập kết | Tầng trưởng đi sau cùng của tầng |
| Phút 8–10 | Điểm danh theo phòng, tầng trưởng báo tầng mình đã đủ hay chưa | Người điểm danh |
| Phút 10–15 | Chủ nhà dẫn từng nhóm xem đường ra thứ hai: sân thượng, ban công, ô thoát | Chủ nhà |
| Phút 15–20 | Nói chuyện ngắn ở điểm tập kết: ai thấy chỗ nào khó đi, cửa nào khó mở | Chủ nhà ghi chép |
Phần nói chuyện cuối buổi rất quan trọng. Người thuê thường phát hiện những điều chủ nhà không thấy, vì họ đi đường đó hằng ngày.
Giữ an toàn và giữ thiện chí trong lúc tập
Đi bộ, không chạy. Mở đầu buổi tập, chủ nhà nói rõ: đây là buổi đi theo đường thoát, không phải thi xem ai ra nhanh. Cầu thang nhà trọ thường hẹp, dốc, tay vịn thấp; chạy là dễ ngã và đè lên nhau. Người đi trước giữ nhịp, người đi sau không chen.
Không dùng lửa, khói thật. Một số người muốn đốt chút giấy hay dùng máy tạo khói cho "giống thật". Ở nhà trọ dân dụng, việc này vừa không cần thiết vừa rủi ro, lại dễ làm hàng xóm hoảng. Giả định bằng lời là đủ cho mục đích tập đường.
Trẻ em, người lớn tuổi đi cùng người nhà. Gia đình thuê trọ có con nhỏ hoặc ông bà lên ở cùng nên đi chung một nhóm. Tầng trưởng biết trước phòng nào có người cần đi chậm để không giục.
Ai không khoẻ thì đứng xem. Người mới ốm dậy, phụ nữ mang thai gần ngày sinh có thể chỉ tham gia phần xem đường ra thứ hai và nghe tổng kết. Không cần ai cũng phải đi cầu thang.
Không ghi tên ai làm sai. Phần tổng kết bàn về con đường và cánh cửa, không bàn về người. Ai đi nhầm, ai ra chậm không bị nêu tên trong nhóm chung. Không khí thoải mái giúp lần sau nhiều người tham gia hơn và dám nói ra chỗ khó.
Tầng trưởng gõ cửa: việc nhỏ cứu được người
Ở nhà trọ, người ngủ say, người đeo tai nghe, người đang tắm rất dễ không nghe tín hiệu. Vai trò tầng trưởng là cầu nối giữa tín hiệu và từng căn phòng. Khi hướng dẫn tầng trưởng, nhấn mạnh mấy điều:
- Gõ cửa mạnh, gọi to, nói ngắn: "Có báo cháy, ra ngoài".
- Không mở cửa phòng người khác để vào kiểm tra; nếu không có ai trả lời, ghi nhớ số phòng để báo người điểm danh.
- Gõ hết các phòng trên tầng trong thời gian ngắn nhất có thể, không dừng lại thuyết phục ai.
- Đi sau cùng của tầng mình, không quay lại khi đã xuống.
- Trong cháy thật, nếu hành lang đã có khói dày, tầng trưởng ra ngay chứ không gõ cửa tiếp; an toàn của tầng trưởng là trước hết.
- Báo cho người điểm danh những phòng không có người trả lời và những phòng biết chắc đang có người.
Tầng trưởng nên được cảm ơn, có thể giảm một chút tiền phòng hoặc một món quà nhỏ tuỳ chủ nhà. Họ đang giúp chủ nhà một việc quan trọng.
Sau buổi tập: sửa gì và khi nào tập lại
Trong vài ngày sau buổi tập, chủ nhà nên xử lý những vấn đề được phát hiện, ưu tiên các việc làm ngay được như dọn đồ, sửa cửa kẹt, thay chốt khoá cửa tum. Những việc cần thợ như mở ô thoát trên khung bảo vệ, thêm đèn sự cố, sửa cầu thang thì lên lịch cụ thể. Gửi vào nhóm chung một tin nhắn ngắn tổng kết: những gì đã sửa, những gì sẽ sửa và khi nào. Người thuê thấy góp ý của mình được làm thật thì lần sau sẽ tham gia nhiều hơn.
Về tần suất, nhà trọ nên tập lại khi có nhiều người thuê mới, khi nhà sửa chữa thay đổi lối đi, và định kỳ vài tháng một lần. Có thể chọn kiểu tập khác nhau: lần sau tập vào buổi tối muộn hơn, lần sau nữa giả định cầu thang chính bị chặn để mọi người đi đường ra thứ hai.
Ví dụ giả định: một nhà trọ bốn tầng ở ven khu công nghiệp tổ chức buổi tập đầu tiên với mười hai trên hai mươi phòng tham gia. Buổi tập phát hiện cổng sắt phải mở bằng chìa mà chìa chỉ có ở chủ nhà, người thuê tầng bốn chưa từng biết có lối ra sân thượng. Sau buổi tập, chủ nhà đổi chốt cổng mở được từ bên trong, dán sơ đồ ở mỗi tầng, và buổi tập thứ hai có mười bảy phòng tham gia.
Câu hỏi thường gặp
Người thuê không muốn tham gia diễn tập thì chủ nhà có bắt buộc được không?
Chủ nhà có thể đưa việc tham gia diễn tập vào nội quy hoặc thoả thuận thuê, nhưng cách hiệu quả hơn là làm buổi tập ngắn, chọn giờ thuận tiện và giải thích rõ lợi ích. Bắt ép thường làm người thuê tham gia cho có. Quan trọng là dần dần ai cũng đã đi qua đường thoát ít nhất một lần.
Có cần mời cơ quan phòng cháy tới hướng dẫn diễn tập nhà trọ không?
Không bắt buộc với buổi tập thực hành nội bộ như trong bài. Tuy vậy, nhiều địa phương có hoạt động tuyên truyền, hướng dẫn phòng cháy cho khu nhà trọ; chủ nhà có thể hỏi công an xã, phường nơi mình để biết có chương trình hỗ trợ hay không.
Nhà trọ không có chuông báo cháy thì phát tín hiệu thế nào?
Dùng còi tay hoặc gọi to theo một câu thống nhất. Tuy vậy, buổi tập sẽ cho thấy rõ những tầng nào không nghe được tín hiệu. Đó là cơ sở để chủ nhà cân nhắc lắp thiết bị báo cháy phù hợp, và đối chiếu yêu cầu với quy định hiện hành cho loại nhà trọ của mình.
Người thuê ở một mình, đi làm ca đêm thì làm sao tập được?
Tổ chức một buổi tập ngắn riêng vào giờ họ có mặt, hoặc chủ nhà dẫn họ đi một vòng theo đường thoát, chỉ đường ra thứ hai và điểm tập kết. Không cần đủ quy trình, quan trọng là họ đã tận mắt thấy và đi qua đường thoát ít nhất một lần.
Diễn tập có cần báo với hàng xóm không?
Nên báo, nhất là khi buổi tập có tiếng chuông, còi và nhiều người đứng ở ngoài đường. Báo trước giúp hàng xóm không hoảng và không gọi báo nhầm. Nếu nhà trọ có thoả thuận lối thoát qua mái nhà bên, cần hỏi ý hàng xóm trước khi cho người thuê đi thử.
Có nên giả định một đám cháy cụ thể khi tập không?
Buổi tập đầu không cần. Từ buổi thứ hai, có thể giả định, ví dụ cháy ở khu để xe tầng trệt nên không đi được cửa chính, để mọi người tập đường ra thứ hai. Giả định nên được báo trước cho tầng trưởng và giữ an toàn, không dùng lửa hay khói thật.