Nhà trong hẻm nhỏ, ngõ sâu phải tự lo lâu hơn trong những phút đầu khi có cháy, vì xe chữa cháy khó vào và lực lượng cứu nạn phải kéo vòi, mang thiết bị đi bộ một quãng. Điều đó không có nghĩa là không được cứu; nó có nghĩa là gia đình cần phát hiện sớm hơn, có lối thoát thứ hai sẵn sàng hơn, và giữ cho con hẻm không bị chặn thêm.
Bài này đi qua việc khảo sát con hẻm nhà mình, những thứ làm chậm lực lượng cứu nạn mà cư dân có thể sửa, cách báo địa chỉ khi gọi 114, chuẩn bị riêng cho từng kiểu hẻm, và những việc làm chung với cả xóm. Không có con số chung về độ rộng hẻm đủ hay không đủ; điều quan trọng là bạn biết hẻm nhà mình cụ thể ra sao.
Hẻm nhỏ thay đổi điều gì khi có cháy
Ở mặt đường lớn, xe chữa cháy có thể đỗ ngay trước nhà, triển khai thang và vòi trong thời gian ngắn. Trong hẻm nhỏ, xe dừng ở đầu hẻm hoặc ở chỗ hẻm còn đủ rộng; lực lượng chữa cháy phải nối vòi, mang thiết bị đi bộ vào. Khoảng cách càng xa, lối vào càng nhiều vật cản thì thời gian từ lúc xe tới tới lúc nước phun vào đám cháy càng dài.
Trong khoảng thời gian đó, gia đình và hàng xóm là những người có mặt đầu tiên. Đám cháy nhỏ ban đầu có thể dập được bằng bình chữa cháy nếu phát hiện ngay. Người trong nhà phải tự ra được, hoặc tự giữ an toàn ở chỗ chờ cứu lâu hơn. Xe thang khó vào hẻm nên phương án chờ cứu ở ban công cao tầng kém chắc chắn hơn so với nhà mặt đường.
Hẻm nhỏ thường đi kèm nhà sát nhau, mái liền nhau, dây điện thấp và chằng chịt. Cháy một nhà dễ lan sang nhà bên. Đó vừa là rủi ro vừa là cơ hội: nhà sát nhau thì lối thoát sang mái nhà bên cũng dễ làm hơn.
Một điểm nữa ít được để ý: khi cả hẻm cùng chạy ra một lúc, chính dòng người và xe dắt ra có thể làm nghẽn lối vào của lực lượng chữa cháy. Hẻm càng hẹp, việc này càng rõ. Vì thế chuẩn bị cho nhà hẻm gồm cả việc thống nhất với hàng xóm ra hướng nào, tập kết ở đâu.
Khảo sát hẻm nhà mình: đi từ đầu hẻm vào
Chọn một buổi chiều, đi bộ từ đường lớn vào tới cửa nhà mình và ghi lại những điều sau. Đây là thông tin bạn sẽ cần khi gọi 114 và khi bàn với hàng xóm:
- Đầu hẻm nằm trên đường nào, gần mốc gì dễ nhận ra như ngã tư, trường học, chợ, cây xăng.
- Từ đầu hẻm vào nhà mình bao nhiêu bước chân, qua mấy chỗ rẽ, rẽ trái hay phải.
- Chỗ hẹp nhất của hẻm ở đâu, có những gì làm hẹp thêm: bậc tam cấp lấn ra, bồn cây, xe đỗ thường xuyên, mái che tạm.
- Hẻm thông ra hai đầu hay là hẻm cụt; nếu cụt thì cuối hẻm có lối nào ra phía sau không.
- Có cổng hẻm, barie hay cổng xóm khoá ban đêm không, ai giữ chìa.
- Dây điện, cáp viễn thông có võng thấp chắn đường không, có chỗ nào mái nhà hai bên gần như chạm nhau.
- Gần đầu hẻm có trụ nước chữa cháy hay điểm chữa cháy công cộng không.
Ghi những điều này ra một mẩu giấy dán cạnh cửa hoặc lưu trong điện thoại của mọi người trong nhà. Khi hoảng, ít ai nhớ chính xác nhà mình rẽ mấy lần từ đầu hẻm.
Gọi 114 từ trong hẻm và đón đường
Nói địa chỉ theo cách người lạ tìm được. Số nhà trong hẻm nhiều khi có dạng phân cấp nhiều lớp, khó tìm với người lạ. Ngoài địa chỉ, nói thêm đầu hẻm nằm ở đâu trên đường lớn, gần mốc gì, rẽ mấy lần.
Nói rõ hẻm hẹp và xe lớn có vào được không. Thông tin này giúp lực lượng chữa cháy chuẩn bị phương án ngay khi xuất phát, chọn chỗ đỗ xe và độ dài vòi.
Nói còn người trong nhà không và đang ở đâu. Ví dụ: còn hai người ở tầng ba, đang ở ban công phía trước, hoặc đã lên sân thượng. Đây là thông tin quyết định thứ tự cứu nạn.
Cử một người ra đầu hẻm đón. Một người an toàn, đã ra khỏi nhà, đứng ở đầu hẻm vẫy và dẫn đường giúp tiết kiệm đáng kể thời gian tìm nhà. Nếu cổng hẻm khoá, người đó mở cổng.
Dọn đường trong lúc chờ. Hàng xóm có thể dắt xe máy đang đỗ dọc hẻm vào nhà, kéo bàn ghế bán hàng vào trong, để khi lực lượng chữa cháy tới, lối vào thông suốt.
Theo từng kiểu hẻm: rủi ro và việc nên chuẩn bị
Các con hẻm khác nhau nhiều, ngay trong cùng một phường. Bảng dưới gom một số kiểu hay gặp ở các đô thị lớn:
| Kiểu hẻm | Rủi ro chính | Việc gia đình nên chuẩn bị |
|---|---|---|
| Hẻm thông hai đầu, xe máy đi được | Xe chữa cháy phải dừng ở đầu, vòi kéo xa | Đầu báo sớm, bình chữa cháy, lối thoát thứ hai qua mái |
| Hẻm cụt, sâu | Chỉ một hướng tiếp cận và một hướng thoát ra | Lối thoát qua mái hoặc ra phía sau, biết điểm tập kết ngoài đầu hẻm |
| Ngõ có cổng khoá đêm | Cổng khoá làm chậm cả người thoát ra lẫn người cứu vào | Chìa cổng ở nhiều nhà, khoá mở được từ bên trong |
| Hẻm có mái che, mái vòm | Khói và nhiệt tụ dưới mái, cháy lan theo mái | Không để vật dễ cháy dưới mái che, kiểm dây điện trên mái |
| Xóm trọ trong hẻm | Đông người, nhiều xe điện sạc chung | Phối hợp với chủ trọ, khu sạc tách biệt, lối ra chung luôn thông |
Nếu nhà bạn nằm cuối một hẻm cụt sâu, đó là trường hợp cần ưu tiên lối thoát thứ hai không đi qua hẻm, như sang mái nhà bên hay ra một lối phía sau.
Nhà mình phải tự lo lâu hơn: ba lớp chuẩn bị
Phát hiện sớm. Đầu báo khói ở tầng trệt, chân cầu thang và các tầng ngủ, tốt nhất là loại liên kết. Trong hẻm, mỗi phút phát hiện sớm hơn bù cho những phút lực lượng chữa cháy cần để vào tới nơi. Có đầu báo, cả nhà có thêm thời gian để ra trước khi cầu thang đầy khói.
Dập đám cháy ban đầu nếu an toàn. Một bình chữa cháy phù hợp ở tầng trệt và một ở khu bếp, người lớn trong nhà đã đọc hướng dẫn và biết khi nào dập, khi nào bỏ chạy. Nguyên tắc chung là chỉ dập khi đám cháy còn nhỏ, có lối ra sau lưng; lửa đã lan hay khói đã dày thì ra ngoài và gọi 114.
Lối thoát thứ hai không đi qua hẻm. Với nhà hẻm, lối thứ hai thường là qua sân thượng sang mái nhà bên rồi xuống cầu thang nhà đó, hoặc ra cửa sau nếu nhà thông ra một hẻm khác. Lối này cần thoả thuận với hàng xóm và được giữ thông thường xuyên.
Ba lớp này bổ sung cho nhau. Thiếu lớp đầu thì hai lớp sau không kịp dùng; thiếu lớp cuối thì khi cầu thang đã đầy khói, người trên lầu không còn đường. Với nhà mặt đường, lớp cuối có thể dựa vào ban công và xe thang; với nhà hẻm, nó phải dựa vào chính dãy nhà.
Những thói quen làm hẻm nguy hiểm hơn
Đỗ xe máy dọc hẻm qua đêm. Một dãy xe máy dọc hai bên hẻm vừa làm hẹp lối vào, vừa là nhiên liệu nối các nhà với nhau. Xe cháy một chiếc có thể lan sang cả dãy. Xe nên dắt vào nhà hoặc vào bãi gửi chung khi trời tối.
Chất đồ trước cửa. Bao ve chai, thùng các tông, đồ cũ chờ bán, chậu cây lớn đặt trước nhà thu hẹp lối đi và dễ bắt lửa từ một mẩu thuốc lá. Đồ cần để ngoài nên gọn, sát tường, không chặn lối.
Đun nấu, đốt rác ngoài hẻm. Bếp than tổ ong, bếp củi kê ra hẻm, đốt vàng mã hay rác ngay sát nhà dưới dây điện là nguồn cháy hay gặp trong hẻm. Nếu cần đốt, chọn chỗ thoáng, xa dây điện và vật dễ cháy, có người trông tới khi tắt hẳn.
Kéo điện tạm ra hẻm. Dây điện kéo tạm qua hẻm để mắc đèn, để bán hàng buổi tối thường không được bảo vệ, dễ chập khi mưa. Nếu cần dùng lâu dài, thuê thợ đi dây đúng cách.
Che mái tạm bằng bạt, tôn. Mái che tạm giữa hai dãy nhà làm hẻm thành một đường hầm: khói tụ dưới mái, lửa chạy theo mái. Kiểm lại những mái che kiểu này, nhất là chỗ có dây điện chạy bên dưới.
Làm chung với cả hẻm, cả xóm
Nhiều việc giữ an toàn cho nhà hẻm không thể làm một mình: giữ hẻm không bị xe chặn ban đêm, quy ước về cổng hẻm, chìa khoá cổng, xử lý dây điện võng thấp, đặt bình chữa cháy chung ở chỗ cả hẻm biết. Đây là những việc cần cả xóm cùng làm.
Ở nhiều địa phương đã có mô hình tổ liên gia an toàn phòng cháy, chữa cháy và điểm chữa cháy công cộng: vài hộ liền kề cùng nhận trách nhiệm hỗ trợ nhau, có bình chữa cháy đặt ở điểm chung, có người được hướng dẫn sử dụng. Bạn có thể hỏi tổ dân phố hoặc công an cấp xã nơi mình ở xem hẻm mình đã có chưa, và nếu chưa thì cần làm gì để có.
Ngay cả khi chưa có mô hình chính thức, một nhóm tin nhắn của các nhà trong hẻm cũng giúp được nhiều: báo nhau khi có mùi khét, nhắc nhau dắt xe vào khi trời tối, thống nhất người giữ chìa cổng. Khi một nhà cháy, cả hẻm cùng chịu ảnh hưởng, nên các hộ thường sẵn lòng cùng làm khi có người khởi xướng.
Nếu có xe ô tô, cửa hàng hay công trình đang thi công thường xuyên chắn hẻm, có thể phản ánh với tổ dân phố hoặc chính quyền cấp xã để được nhắc nhở hoặc xử lý theo quy định.
Câu hỏi thường gặp
Hẻm rộng bao nhiêu thì xe chữa cháy vào được?
Không có một con số áp cho mọi xe, vì xe chữa cháy có nhiều cỡ và còn phụ thuộc chỗ rẽ, vật cản, dây điện. Điều gia đình nên biết là hẻm mình có chỗ hẹp nào, vật cản nào và báo rõ khi gọi 114 để lực lượng chữa cháy chuẩn bị.
Cổng hẻm khoá ban đêm có vi phạm gì không?
Tuỳ thoả thuận của khu dân cư và quy định quản lý ở địa phương. Về an toàn, cổng khoá đêm phải mở được nhanh từ bên trong và có nhiều người giữ chìa, để không chặn người thoát ra hay lực lượng cứu nạn vào.
Nhà cuối hẻm cụt nên chuẩn bị gì đầu tiên?
Lối thoát thứ hai không đi qua hẻm, thường là qua mái nhà bên hoặc một lối phía sau. Cùng với đó là đầu báo khói liên kết để phát hiện sớm, vì người ở cuối hẻm cần nhiều thời gian nhất để ra tới đầu hẻm.
Có nên mua bình chữa cháy chung cho cả hẻm không?
Có ích nếu đặt ở chỗ cả hẻm biết, có người kiểm định kỳ và nhiều người đã được hướng dẫn dùng. Bình chung không thay cho bình trong từng nhà, nhưng giúp hàng xóm hỗ trợ nhau trong những phút đầu.
Dây điện võng thấp trong hẻm thì báo cho ai?
Có thể phản ánh với tổ dân phố, chính quyền cấp xã hoặc đơn vị điện lực và các đơn vị viễn thông quản lý đường dây. Phản ánh cùng lúc của nhiều hộ, kèm vị trí cụ thể, thường được xử lý nhanh hơn.
Khi cháy, người trong hẻm có nên chạy ra đầu hẻm hết không?
Người đã ra khỏi nhà nên tránh xa đám cháy và không đứng chắn lối vào của lực lượng chữa cháy. Ra đầu hẻm hoặc một khoảng sân rộng là hợp lý, và một người đứng đón dẫn đường.