Trong nhà ống, người khó tự thoát nhất nên ngủ ở chỗ gần lối ra nhất hoặc gần chỗ chờ cứu tốt nhất, không phải ở chỗ yên tĩnh nhất. Cháy nhà ở thường gây chết người vào ban đêm, khi mọi người đang ngủ, khói lan lên cầu thang trước khi ai kịp nhận ra. Lúc đó, vị trí giường ngủ quyết định một người có đường ra hay không.
Bài này giúp gia đình xếp lại chỗ ngủ theo lối thoát: ông bà, trẻ nhỏ, người ngủ say, người thuê tầng trên nên ở đâu; phòng ngủ nào cũng nên có những gì; và làm gì khi điều kiện nhà không cho đổi phòng. Không có cách xếp hoàn hảo cho mọi nhà, nhưng có những nguyên tắc giúp giảm rủi ro đáng kể mà không tốn tiền.
Nguyên tắc: người khó tự thoát nhất ngủ gần lối ra nhất
Thói quen phổ biến ở nhiều gia đình là để ông bà ngủ tầng trên cho yên tĩnh, gần phòng thờ, xa tiếng xe dưới đường; bố mẹ trẻ ngủ tầng giữa; trẻ con có phòng riêng ở tầng cao nhất vì thoáng. Xét theo lối thoát, cách xếp này đặt những người chậm nhất vào những vị trí khó thoát nhất.
Hãy xếp lại theo câu hỏi: nếu cầu thang có khói lúc hai giờ sáng, mỗi người cần bao lâu để ra được chỗ an toàn, và cần ai giúp. Người già đi chậm, có thể dùng thuốc ngủ, có thể không nghe rõ còi báo. Trẻ nhỏ có thể trốn vào gầm giường hoặc tủ khi sợ thay vì chạy ra. Người say rượu hay vừa uống thuốc cảm có thể không tỉnh. Những người này nên ở gần lối ra, hoặc gần người lớn được phân công đi cùng.
Nguyên tắc thứ hai là người được phân công giúp phải ngủ gần người cần giúp. Nếu bố được giao đưa ông ra ngoài, mà bố ngủ ở tầng bốn còn ông ở tầng hai, phương án đó không chạy được khi cầu thang giữa hai tầng có khói. Phân công chỉ có ý nghĩa khi hai người ở cùng tầng hoặc ở hai phòng sát nhau.
Gợi ý chỗ ngủ theo từng người trong nhà
Bảng dưới là gợi ý chung, cần điều chỉnh theo nhà cụ thể. Điều quan trọng là lý do ở cột thứ ba, vì nó giúp bạn tự quyết khi nhà mình khác mẫu.
| Ai | Nên ngủ ở đâu | Vì sao | Điều kiện kèm |
|---|---|---|---|
| Ông bà, người đi lại khó | Tầng thấp nhất có phòng ngủ, nhưng không ngay trên chỗ để xe hay bếp nếu tránh được | Ít bậc cầu thang phải đi, gần lối ra | Phòng có cửa sổ hoặc ban công ra mặt tiền; người giúp ngủ cùng tầng |
| Trẻ nhỏ | Phòng cạnh phòng bố mẹ, cùng tầng | Người lớn đến được trong vài giây | Cửa phòng trẻ không khoá chốt bên trong |
| Trẻ lớn, thanh niên | Có thể ở tầng cao hơn | Tự thoát được, leo sang mái nhà bên được | Đã được tập lối thoát thứ hai |
| Người thuê một tầng | Tầng có lối thoát độc lập nếu có | Ít quen nhà, có thể về khuya | Được đưa đi một lượt lối thoát khi dọn vào |
| Người lãng tai, ngủ say | Gần người lớn khác, phòng có đầu báo khói | Không tự nghe được báo động | Đầu báo liên kết hoặc có người được giao đánh thức |
Nếu nhà chỉ có phòng ngủ từ tầng hai trở lên, tầng hai là ưu tiên cho người khó tự thoát. Đó là tầng có nhiều phương án nhất: ra ban công chờ cứu, được đỡ xuống từ bên ngoài, hoặc đi xuống nhanh khi lửa chưa lan tới chân cầu thang.
Phòng ngủ nằm ngay trên chỗ để xe, bếp hay cửa hàng
Nhà ống kinh doanh thường có phòng ngủ ở tầng hai ngay trên cửa hàng hoặc khu để xe. Đây là vị trí vừa gần lối ra vừa gần nguồn cháy. Khói từ dưới bốc lên đi qua cầu thang tới tầng hai trước tiên, và sàn tầng hai cũng là trần của chỗ cháy.
Không có nghĩa là không được ngủ ở đó. Nghĩa là phòng đó cần được chuẩn bị kỹ hơn: cửa phòng là cửa đặc, đóng kín được, luôn đóng khi ngủ; có đầu báo khói ở khu để xe và chân cầu thang để báo sớm; phòng có cửa sổ hoặc ban công ra mặt tiền có ô mở được; và người ngủ ở đó biết rằng nếu khói đã lên cầu thang, việc đúng là đóng cửa, ra ban công, gọi 114, chứ không phải lao xuống qua khói.
Cùng với đó, giảm nguồn cháy ở tầng dưới: không sạc xe điện qua đêm ngay dưới phòng ngủ, cắt điện các thiết bị không cần thiết của cửa hàng trước khi đi ngủ, không để bếp còn lửa. Những việc này thuộc về sắp xếp tầng trệt, nhưng với người ngủ ngay phía trên, chúng là lớp bảo vệ đầu tiên.
Cửa phòng ngủ: thói quen nhỏ quyết định nhiều
Đóng cửa phòng khi ngủ. Cửa phòng đóng giữ khói và hơi nóng ở ngoài lâu hơn đáng kể so với cửa mở. Nhiều gia đình mở cửa cho thoáng hoặc để nghe con; có thể thay bằng thiết bị nghe trẻ và quạt trong phòng, nhưng cửa nên đóng.
Cửa đặc tốt hơn cửa có ô kính lớn hoặc cửa nhựa mỏng. Không cần cửa chống cháy chuyên dụng cho nhà ở, nhưng một cánh cửa gỗ đặc, khít khung, giữ khói tốt hơn nhiều so với cửa lùa nhựa hay cửa có ô thoáng phía trên.
Không để chốt mà trẻ tự khoá được. Trẻ hay tự chốt cửa khi giận dỗi rồi ngủ quên. Với phòng trẻ, chọn tay nắm không có chốt, hoặc chốt mở được từ bên ngoài bằng đồng xu.
Khe dưới cửa. Khe hở lớn dưới cửa là đường khói vào phòng. Có thể dán ron cửa hoặc để sẵn một chiếc khăn ở góc phòng để chèn khi cần.
Sờ cửa trước khi mở khi nghe báo động. Mu bàn tay đặt lên cánh cửa và tay nắm; nếu nóng thì không mở, chuyển sang phương án chờ cứu trong phòng. Mọi người trong nhà nên biết thao tác này, kể cả trẻ lớn.
Phòng ngủ nào cũng nên có những gì
Mỗi phòng ngủ trong nhà ống nên được chuẩn bị như một nơi có thể phải chờ cứu trong vài chục phút. Danh sách tối thiểu:
- Một cửa sổ hoặc cửa ra ban công mở được bằng tay, không bị kệ hay tủ chắn; nếu có khung sắt thì có ô mở với chốt ở phía trong.
- Một chiếc đèn pin ở đầu giường, kiểm pin mỗi khi kiểm đầu báo khói.
- Điện thoại sạc ở trong phòng, không cắm sạc ở phòng khách tầng dưới.
- Một đầu báo khói ngoài cửa phòng hoặc trong phòng, lý tưởng là loại liên kết để kêu cùng lúc với đầu báo ở tầng trệt.
- Một chiếc khăn hoặc tấm chăn có thể chèn khe cửa.
- Dép hoặc giày để cạnh giường nếu đường ra ban công phải đi qua mảnh kính, sàn nóng.
Đồ để chờ cứu không nên cất trong tủ có khoá hay ngăn kéo sâu. Khi khói đã vào phòng, người ta chỉ kịp lấy những thứ nằm ngay tầm tay. Hãy đặt tất cả ở một chỗ cố định cạnh giường, và mỗi người trong nhà biết chỗ đó ở phòng mình.
Danh sách này không đắt, phần lớn là đồ đã có trong nhà, chỉ cần đặt đúng chỗ. Phần tốn công nhất thường là ô mở trên khung sắt cửa sổ, việc nên thuê thợ làm và thử lại sau khi làm.
Nghe được báo động khi đang ngủ
Xếp chỗ ngủ đúng mà không ai biết có cháy thì cũng không có ích. Người đang ngủ say không ngửi thấy khói; khói còn làm người ngủ khó tỉnh hơn. Vì vậy, với mỗi phòng ngủ, hãy hỏi: nếu khói bắt đầu ở tầng trệt, người trong phòng này biết bằng cách nào và sau bao lâu.
Đầu báo khói độc lập đặt ở chân cầu thang tầng trệt sẽ kêu ở tầng trệt. Với nhà bốn, năm tầng, tiếng còi đó có thể không vọng lên tới phòng ngủ tầng trên khi cửa phòng đóng và điều hoà đang chạy. Đây là lý do đầu báo liên kết, loại mà một đầu phát hiện khói thì mọi đầu cùng kêu, đặc biệt hợp với nhà ống. Nếu chưa có, ít nhất mỗi tầng ngủ nên có một đầu báo riêng.
Thử thật một lần: một người bấm nút thử đầu báo ở tầng trệt vào buổi tối, những người khác đóng cửa phòng, bật quạt hay điều hoà như lúc ngủ, xem có ai nghe thấy không. Kết quả lần thử thường làm cả nhà bất ngờ.
Trẻ nhỏ thường không tỉnh vì tiếng còi đầu báo. Đó là lý do người lớn được giao đón trẻ phải ngủ gần phòng trẻ: khi nghe báo động, người lớn tự đi đánh thức và đưa trẻ đi, không trông vào việc trẻ tự dậy.
Khi nhà không cho đổi phòng như ý
Nhiều nhà không thể xếp lại theo bảng gợi ý: tầng hai là cửa hàng, tầng ba là phòng duy nhất có điều hoà, ông bà nhất định muốn ở gần bàn thờ. Khi không đổi được phòng, hãy bù bằng chuẩn bị ở chính phòng đó.
Phòng của người già ở tầng cao cần ưu tiên số một về cửa sổ mở được và vị trí chờ cứu nhìn ra mặt tiền. Người được phân công giúp nên ngủ ở phòng sát bên. Đầu báo khói phải đặt sao cho người trong phòng nghe được, và nếu người đó lãng tai, có thể chọn loại có đèn nháy hoặc rung. Gia đình nên nói chuyện trước với người già về việc không cố đi xuống qua khói, mà đóng cửa, ra cửa sổ, chờ người tới.
Một lựa chọn khác là đổi phòng theo mùa hoặc theo tình huống: khi trong nhà có người mới ốm dậy, người vừa mổ, bà bầu sắp sinh, cho họ ngủ tạm ở tầng thấp. Việc xếp phòng không phải quyết định một lần cho cả đời; nó nên thay đổi khi sức khoẻ của người trong nhà thay đổi.
Nếu có thể, kể cả khi chưa sửa nhà được, hãy ghi những điều này vào phương án thoát nạn của gia đình để mọi người cùng biết ai ngủ ở đâu, ai giúp ai.
Câu hỏi thường gặp
Ông bà ngủ tầng trệt có an toàn hơn không?
Gần lối ra hơn, nhưng tầng trệt nhà ống thường là chỗ để xe, bếp hoặc cửa hàng, tức là gần nguồn cháy. Nếu tầng trệt có phòng ngủ tách hẳn khỏi khu xe và bếp, có cửa ra ngoài trực tiếp, thì là lựa chọn tốt. Nếu không, tầng hai có cửa sổ ra mặt tiền thường hợp lý hơn.
Có nên khoá cửa phòng ngủ khi ngủ không?
Đóng cửa thì nên, khoá chốt thì cân nhắc. Với người lớn tự mở được thì chốt bên trong không phải vấn đề. Với trẻ nhỏ và người già hay lú lẫn, tránh loại chốt mà người ngoài không mở được khi cần vào giúp.
Phòng ngủ trên tầng tum có nên dùng không?
Tầng tum gần sân thượng nên có lối ra mái, nhưng cũng là nơi khói từ cầu thang tụ lại nhiều nhất. Chỉ nên cho người khoẻ, tự thoát được ngủ ở tầng tum, và cửa từ tầng tum ra sân thượng phải mở được ngay từ bên trong.
Người thuê một tầng trong nhà ống thì phân công thế nào?
Chủ nhà nên đưa người thuê đi một lượt lối thoát khi dọn vào, cho biết vị trí cửa lên mái, ô mở khung sắt, cách mở cửa cuốn bằng tay. Hai bên thống nhất ai báo cho ai khi có báo động, vì người thuê thường không quen nhà và có thể về khuya.
Đầu báo khói đặt trong phòng ngủ hay ngoài hành lang?
Cả hai đều có giá trị. Ngoài hành lang và chân cầu thang để phát hiện sớm khói đi lên; trong phòng để đánh thức người ngủ. Loại liên kết giúp mọi đầu báo cùng kêu khi một đầu phát hiện khói, rất hợp với nhà nhiều tầng.
Trẻ nhỏ sợ tối, có nên để cửa phòng mở cho trẻ yên tâm không?
Có thể dùng đèn ngủ nhỏ trong phòng và thiết bị nghe trẻ để cả bố mẹ và trẻ yên tâm mà vẫn đóng cửa. Cửa đóng giữ khói ngoài phòng lâu hơn, cho người lớn thêm thời gian tới đón trẻ.